Son yıllarda “iç sıkıntısı, kalp çarpıntısı, kötü bir şey olacak hissi, uyuyamama” gibi şikâyetlerle sağlık kuruluşlarına başvuranların sayısı artarken, uzmanlar bu tabloyu anksiyete (kaygı bozukluğu) başlığı altında değerlendiriyor. Gündelik stresin “normal kaygı” sınırını aşıp iş, okul ve sosyal hayatı etkilemeye başlaması ise anksiyeteyi çağın en sık konuşulan ruh sağlığı sorunlarından biri haline getiriyor.
Uzmanların ortak uyarısı: Kaygı tamamen yok edilmez; hedef, kaygıyı yönetilebilir seviyeye indirmektir.
Anksiyete nedir?
Anksiyete, tehlike algısıyla devreye giren doğal “alarm” sisteminin gereğinden uzun ve gereğinden güçlü çalışmasıdır. Kısa süreli kaygı hayatın parçası olabilir; ancak kaygı haftalarca sürüyor, bedensel belirtiler eşlik ediyor ve günlük yaşamı bozuyorsa “bozukluk” düzeyine yaklaşabilir.
Ne zaman “normal” sınırı aşar?
Aşağıdaki belirtiler ısrarcı hale geldiyse dikkat çekiyor:
-
Sürekli endişe, huzursuzluk, tetikte olma
-
Çarpıntı, nefes darlığı, terleme, mide/sindirim şikâyetleri
-
Odaklanma güçlüğü, unutkanlık, zihnin “susmaması”
-
Uykuya dalmada zorluk, sık uyanma
-
Kaçınma davranışları (topluluk, yolculuk, iş görüşmesi, sınav vb.)
-
Günlük performansta düşüş ve ilişkilere yansıma
Kritik işaret: “Bu bende kontrolü aldı” hissi.
Neden “çağın hastalığı” deniyor?
1) Sürekli uyarı bombardımanı
Bildirimler, haber akışı, sosyal medya karşılaştırmaları ve hızlı yaşam ritmi, zihni “tehdit arama modunda” tutabiliyor.
2) Belirsizlik ve ekonomik baskı
Gelecek kaygısı, geçim derdi ve iş güvencesizliği, kaygıyı besleyen en güçlü tetikleyicilerden.
3) Yalnızlaşma ve destek ağlarının zayıflaması
Kalabalıklar içinde yalnızlık, anksiyeteyi sürdüren bir döngü yaratabiliyor: Kaygı → kaçınma → yalnızlık → daha fazla kaygı.
Anksiyete ile karıştırılan durumlar
-
Stres: Genelde belirli bir nedene bağlı, dönemsel olur.
-
Panik atak: Ani başlar; yoğun bedensel belirtilerle “ölüyorum” hissi yaratabilir.
-
Depresyon: Daha çok çökkünlük, isteksizlik, umutsuzluk baskındır (anksiyete ile birlikte görülebilir).
Bu ayrımı netleştirmek için uzman değerlendirmesi önemlidir.
Evde uygulanabilir 6 destek adımı
1) Nefesi düzenle (2 dakika): 4 saniye al – 2 tut – 6 ver
2) Kafein ve nikotini azalt: Çarpıntıyı artırabilir.
3) “Kötü senaryo” yaz, yanına kanıt koy: Zihin tahmin eder; kanıt aramaz.
4) Günlük 20 dakika yürüyüş: Bedendeki alarmı düşürür.
5) Uyku saatini sabitle: Uykusuzluk kaygıyı büyütür.
6) Kaçınmayı küçük adımlarla kır: “Tamamen kaçınma” kaygıyı besler.
Not: Bu adımlar tedavi yerine geçmez; destekleyicidir.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
-
Belirtiler 2–3 haftadan uzun sürüyorsa
-
İşlevsellik bozulduysa (iş/okul/ev düzeni)
-
Panik ataklar sıklaşıyorsa
-
Kendine zarar düşüncesi varsa (acil destek)
Türkiye’de uzman desteği için MHRS üzerinden psikiyatri randevusu alınabilir; acil risk durumlarında 112 aranmalıdır.
