Çambel’in vefatından önce Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışladığı arşivinden olduğu iddia edilen bazı belgelerin geçen hafta müzayedeye çıkması tepki çekti.
Türk arkeolojisinin önde gelen isimlerinden Prof. Dr. Halet Çambel’in Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışladığı arşivden mektuplar, kartpostallar ve çeşitli evrakların yer aldığı lotlar, Phebus Müzayede tarafından satışa çıkarıldı. Bu durum hem hukuki hem de etik açıdan ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Cumhuriyet gazetesinden Öznur Oğraş Çolak’ın haberine göre, Prof. Dr. Halet Çambel’in Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışlanan arşivinden parçalar müzayedede satışa çıkarıldı.
Phebus müzayedenin “Arkeolog Halet Çambel terekesinden çok sayıda mektuplu kartpostal ve evrak” denilerek satışa çıkarılan belgenin Boğaziçi’ne bağışlanan arşivin yağmalanıp satıldığı şekilde yorumlandı. Çambel’in bağışladıkları arasında arşivi, eşyaları ve Boğaz’daki ‘Kırmızı Yalı’sı da bulunuyordu.
Haberi yapan Cumhuriyet gazetesinden Öznur Ograş Çolak, Kırmızı Yalı’nın daha önce satılmak istenmesinin ardından şimdi de Çambel’in şahsi arşivinden mektupların, kartpostalların ve çeşitli evrakın, kısaca tarihsel öneme sahip koleksiyon parçalarının satıldığını yazdı.
BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ YALANLADI
Çıkan haberler ve sosyal medyada yükselen tepki üzerine bir açıklama yapan Boğaziçi Üniversitesi söz konusu iddianın doğru olmadığı belirtti.
Üniversitenin açıklamasında kısaca şöyle denildi: “Boğaziçi Üniversitesi envanterinde bulunan, tarihi ve kültürel değeri haiz herhangi bir arşivin satılması, devredilmesi veya elden çıkarılması kesinlikle söz konusu değildir. Üniversitemiz, kendisine emanet edilen tüm akademik ve kültürel mirası titizlikle korumakta ve gelecek kuşaklara aktarılması için gerekli tüm sorumluluğu yerine getirmektedir. Ayrıca, merhume Halet Çambel’e ait kültürel mirasın korunması ve zenginleştirilmesi amacıyla, mevcut koleksiyonumuza tamamlayıcı nitelikteki diğer eserlerin de temin edilerek Üniversitemiz bünyesindeki koleksiyona kazandırılması yönünde gerekli girişimler başlatılmıştır.”
ÜNİVERSİTE SATIN ALDI
Üniversite yaptığı açıklamanın bu son cümlesindeki girişimini yerine getirdi ve müzayede eviyle anlaşarak satışa çıkan belgeleri satın aldı. Phebus müzayedenin sahibi Şükrü Oral üniversitenin kendilerine ulaşması üzerine belgeleri satıştan çektiklerini söyledi.
Olumlu bir sonuç alınsa da Boğaziçi Üniversitesi bu süreci ne yazık ki doğru yönetemedi. Daha şeffaf olmalı ve Halet Çambel’in bağışlanan arşiv envanterinde nelerin olduğunu açıklamalıydı. Kırmızı Yalı’nın akıbeti de buna dahil.
EMEKLİ BİR ANTİKACI ORTAYA ÇIKARDI
Şükrü Oral tarihi bir öneme sahip mektup ve kartpostallardan oluşan Halet Çambel belgelerini müzayedeye emekli bir antikacı tarafından konduğunu, onun da bunları yıllar önce Feriköy’deki bir antikacıdan satın aldığını söyledi.
Tarihi öneme sahip koleksiyonları sattıkları için çok eleştirildiklerini ancak bu yaptıklarının tam tersine o belgeleri yok olmaktan kurtardıklarını savundu.
Sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımla bu konuda bir çalıştay düzenlemesi gerektiğini söyleyerek şunları yazdı:
“Halet Çambel hocamın kıymetli arşivi bize gelince çok mutlu oldum. Çöpe atılmıştı çünkü! Bir müzede sergilenmesi ya da arşiv ve kütüphanelerde herkesin ulaşımına açık şekilde beklemesi gereken eserler ne zaman satışa çıksa hızını alamayanlar biz antikacılara sahaflara galericilere, eskicilere ve müzayede evlerine saldırıyor.
Şimdi satışı durdurun diye parmak sallayan herkese soruyorum. Bizler olmasak bu eserlerin hali ne olacak? Bizler olmasak nasıl müzeler, kütüphaneler oluşacak? Bizler olmasak kurumların envanterine sahip çıkmadığını nasıl anlayacaksınız? Tüm satışları kamunun dikkatine sunarak yapmazsak bu eserlerin başına neler gelir düşündünüz mü?”
Halet Çambel kimdir?
1916’da Berlin’de doğan Halet Çambel, Türk arkeolojisini şekillendiren en önemli isimlerden biri. Türkiye’nin Hititler üzerine ilk uzmanlarından olan Çambel, yalnızca bir arkeolog değil, aynı zamanda eğitimci, dilbilimci, çevreci ve etnograftı. 1936 Berlin Olimpiyatları’nda eskrim dalında Türkiye’yi temsil eden ilk Türk kadın sporculardan biri oldu.
Karatepe’de başladığı kazıları ekip dağıldıktan sonra bizzat sürdüren Çambel, Hitit hiyeroglifleriyle Fenike yazısının bir arada kullanıldığı ikidilli yazıtları gün yüzüne çıkardı. Bu keşif Hitit hiyerogliflerinin çözülmesini sağladı. Türkiye’nin ilk açık hava arkeoloji müzesini kuran, Karatepe bölgesinde kız çocuklarını okutmaya çalışan, köylülerin sağlığıyla bizzat ilgilenen Çambel için Yaşar Kemal şöyle yazmıştı: “Halkın içinde o bir büyüydü.” 2014’te hayatını kaybeden Çambel, Arnavutköy’deki “Kırmızı Yalı”sını ve tüm arşivini Boğaziçi Üniversitesi’ne bağışlamıştı.
