Yok Oluşun Eşiğindeki Türler
Dünya, sessiz bir kaybın ortasında: Binlerce hayvan türü yaşam alanı kaybı, iklim krizi, kaçak avcılık ve kirlilik nedeniyle geri dönüşü zor bir yok oluş sürecine sürükleniyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) Ekim 2025 güncellemesine göre Kırmızı Liste’de 172.620 tür yer alıyor; bunların 48.646’sı “tehdit altında” sınıflandırılıyor.
“Tehdit altındaki türlerin artışı, sadece doğayı değil; gıda güvenliği, su kaynakları ve insan sağlığını da doğrudan etkiliyor.”
Yok oluşu hızlandıran 4 ana neden
1) Yaşam alanı kaybı
Ormanların tarıma açılması, kıyıların betonlaşması ve sulak alanların kuruması; hayvanların barınma ve beslenme döngüsünü kesiyor. WWF’ye göre habitat kaybı, Kırmızı Liste’deki türlerin büyük kısmı için başlıca tehditlerden biri.
2) Kaçak avcılık ve yasa dışı ticaret
Nadir türlerin “değerli” görülmesi, popülasyonları hızla eritiyor; özellikle büyük memeliler ve kuşlar risk altında.
3) İklim krizi
Artan sıcaklıklar, göç yollarını değiştiriyor; deniz buzları ve yuvalama alanları daralıyor. WWF, iklim değişikliğinin özellikle deniz canlıları ve kaplumbağaların üreme alanları üzerinde belirgin etkilerine dikkat çekiyor.
4) Kirlilik ve pestisitler
Özellikle böcekler ve tozlayıcılar için pestisit kullanımı kritik bir baskı unsuru. Avrupa’da arı ve kelebek türlerindeki risk artışı son raporlarda öne çıkıyor.
Türkiye’den kritik örnekler
Kelaynak: Koruma ile geri dönüş sinyali
Türkiye’de kelaynak için yürütülen üretim ve salım çalışmalarıyla popülasyonun 336 bireye ulaştığı; 2024’te 53 yavru doğduğu resmi kaynaklarda paylaşıldı. Bu, uzun soluklu korumanın işe yaradığını gösteren nadir iyi haberlerden biri.
Anadolu parsı: “En tehlikede” sınıfında
Anadolu parsının Şırnak’ta görüntülendiğine ilişkin haberler, türün hâlâ varlığını sürdürdüğünü gösterse de uzmanlar, popülasyonun kırılgan olduğuna dikkat çekiyor.
Dünyadan çarpıcı tablo: “Son anda” kurtarılabilir mi?
IUCN güncellemeleri, bazı türlerin doğru adımlarla risk kategorisinde gerileyebildiğini; bazılarınınsa hızla daha kötüye gittiğini ortaya koyuyor. Aynı Kırmızı Liste çerçevesinde hem “iyileşen” hem de “kritikleşen” örnekler raporlara yansıyor.
Ne yapılmalı? (Hızlı çözüm listesi)
-
Korunan alanların artırılması ve kaçak yapılaşmanın engellenmesi
-
Kaçak avcılığa sıfır tolerans: denetim + caydırıcı yaptırım
-
Tarımda pestisit azaltımı, tozlayıcı dostu uygulamalar
-
İklim uyum planları: sulak alan restorasyonu, yangın yönetimi
-
Tür izleme ve veri toplama: popülasyon takibi, kamera kapan ağları
