Çocuklarda kanserden korunma denildiğinde akla çoğu zaman “Hangi besin kanseri önler?” sorusu geliyor. Ancak uzmanların yaklaşımına göre çocukluk çağı kanserlerinin önemli bir bölümünün nedeni tam olarak bilinmediği için herhangi bir yiyeceği kanseri önleyen mucize besin olarak göstermek doğru değil.
Buna rağmen çocukluk döneminde kazanılan sağlıklı beslenme alışkanlıkları, çocuğun büyüme ve gelişimini desteklemenin yanı sıra sağlıklı kilo kontrolü, bağışıklık sistemi, bağırsak sağlığı ve ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabilecek bazı kronik hastalıkların riskinin azaltılması açısından önem taşıyor.
Sebze ve meyvelerden tam tahıllara, baklagillerden kaliteli protein kaynaklarına kadar çok çeşitli besinlerin dengeli şekilde tüketilmesi, çocukların sağlıklı bir beslenme düzeni oluşturmasına yardımcı oluyor.
Çocuklarda kanserden korunma ne anlama geliyor?
Çocukluk çağı kanserleri, yetişkinlerde görülen birçok kanserden farklı özellikler taşıyor. Bu nedenle çocuklarda kanseri yalnızca beslenme veya yaşam tarzıyla ilişkilendirmek doğru bir yaklaşım değil.
Çocukluk çağı kanserlerinin büyük bölümünde kesin neden ortaya konulamıyor. Bu nedenle ailelerin tek bir yiyeceğe, vitamin takviyesine veya özel bir diyete odaklanmak yerine çocuğun genel sağlık alışkanlıklarını desteklemesi önem taşıyor.
Dengeli beslenmenin yanı sıra çocuğun sigara dumanından uzak tutulması, düzenli hareket etmesi, yeterli uyuması, sağlıklı kilosunun takip edilmesi ve olağan dışı belirtilerin zamanında değerlendirilmesi de genel sağlık açısından önem taşıyor.
Bu nedenle amaç, çocuğun sofrasını “kanseri önleyen yiyecekler” ile doldurmak değil; çeşitli, dengeli, güvenli ve mümkün olduğunca az işlenmiş besinlerden oluşan bir beslenme düzeni oluşturmak olmalı.
Çocukların sofrasında hangi besinler bulunmalı?
Çocukların beslenmesinde tek bir besin grubuna ağırlık vermek yerine farklı gruplardan yeterli miktarda tüketilmesi gerekiyor.
Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller, kaliteli protein kaynakları, süt ve süt ürünleri ile sağlıklı yağlar dengeli biçimde sofrada yer alabilir.
Özellikle paketli atıştırmalıkların ve şekerli içeceklerin günlük beslenmede fazla yer kaplamaması, çocukların sağlıklı alışkanlıklar kazanması açısından önem taşıyor.
1. Brokoli ve diğer turpgiller
Brokoli, karnabahar, lahana, Brüksel lahanası, roka ve tere gibi sebzeler çeşitli vitamin, mineral, posa ve bitkisel bileşenler içeriyor.
Çocukların bu sebzeleri tüketmesini kolaylaştırmak için yalnızca haşlama yöntemi kullanılmak zorunda değil. Sebzeler çorbalara, omletlere, fırın yemeklerine veya yoğurtlu salatalara eklenebilir.
Çocuğun yeni bir sebzeyi ilk denemesinde reddetmesi de olağan. Bu nedenle zorlamak yerine farklı zamanlarda küçük porsiyonlarla yeniden sunmak daha uygun bir yaklaşım olabilir.
2. Sarımsak ve soğan
Sarımsak ve soğan, yemeklere yoğun aroma kazandıran geleneksel mutfak ürünleri arasında bulunuyor.
Bu besinlerin yemeklerde kullanılması, farklı sebzelerin daha lezzetli hale gelmesine ve fazla tuz kullanımının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ancak sarımsak veya soğanı yüksek miktarlarda tüketmenin çocukluk çağı kanserlerini önlediği düşünülmemeli. Bu ürünlerin dengeli beslenmenin doğal bir parçası olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
3. Domates
Domates, çocukların günlük beslenmesine kolaylıkla eklenebilen sebzelerden biri.
Taze olarak salatalarda kullanılabileceği gibi çorba, sebze yemeği ve ev yapımı soslarda da değerlendirilebilir.
Domatesin kendisi ile yüksek miktarda tuz ve şeker içerebilen işlenmiş domates ürünlerini birbirinden ayırmak gerekiyor. Bu nedenle mümkün olduğunca taze domates veya evde hazırlanmış seçeneklerin tercih edilmesi daha uygun olabilir.
4. Ispanak ve yeşil yapraklı sebzeler
Ispanak, pazı, semizotu, maydanoz ve dereotu gibi yeşil yapraklı sebzeler, farklı vitamin ve mineraller ile posa açısından değer taşıyor.
Çocukların doğrudan salata tüketmek istememesi halinde bu sebzeler çorba, börek, omlet, sebzeli köfte veya yoğurtlu tariflerin içerisinde kullanılabilir.
Sebze ve meyvelerin tüketilmeden önce uygun şekilde yıkanması da gıda güvenliği açısından önem taşıyor.
5. Havuç
Havuç, özellikle beta karoten içeriğiyle bilinen sebzelerden biri.
Tatlımsı tadı sayesinde çocukların sebze tüketimine geçişinde kullanılabilecek seçenekler arasında yer alıyor. Rendelenmiş şekilde salatalara eklenebileceği gibi çorbalarda veya fırın yemeklerinde de kullanılabilir.
Küçük çocuklara çiğ havuç verilirken parçaların yaşa uygun şekilde hazırlanmasına dikkat edilmesi gerekiyor.
6. Kayısı ve turuncu meyveler
Kayısı, şeftali ve benzeri turuncu renkli meyveler çocukların ara öğünlerinde değerlendirilebilir.
Meyvelerin mümkün olduğunca meyve suyu yerine bütün halde tüketilmesi, posa alımı açısından daha iyi bir seçenek oluşturuyor.
Kuru meyveler ise taze meyvelere göre daha yoğun enerji ve doğal şeker içerdiğinden porsiyon kontrolü önem taşıyor.
7. Tam tahıllar
Yulaf, bulgur, tam buğday, çavdar, karabuğday ve esmer pirinç gibi tam tahıllar posa açısından önemli besinler arasında bulunuyor.
Kahvaltıda yulaf, öğünlerde bulgur veya tam tahıllı ekmek kullanılması, çocukların günlük beslenmesine daha fazla posa eklenmesine yardımcı olabilir.
Tam tahılların tüketimi, dengeli beslenme düzeninin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
8. Baklagiller
Mercimek, nohut, kuru fasulye, barbunya ve börülce; bitkisel protein, posa ve çeşitli mineraller açısından değerli besinlerdir.
Çocuklar baklagilleri doğrudan yemek olarak tüketmek istemiyorsa çorba, köfte, salata veya farklı ev yemekleri içerisinde sunulabilir.
Baklagillerin düzenli olarak sofrada yer alması hem besin çeşitliliğini artırır hem de ekonomik bir protein seçeneği oluşturur.
9. Ceviz, fındık ve badem
Ceviz, fındık ve badem gibi kuruyemişler sağlıklı yağlar, vitaminler ve mineraller içerir.
Ancak özellikle küçük çocuklarda bütün kuruyemişler boğulma riski oluşturabileceğinden yaşa uygun şekilde hazırlanmalıdır. Öğütülmüş veya ezme halinde sunulabilir.
Alerji öyküsü bulunan çocuklarda yeni besinlerin tüketimi konusunda sağlık profesyonelinin önerileri dikkate alınmalıdır.
10. Zeytinyağı
Zeytinyağı, doymamış yağ asitleri içeren ve sebze yemekleri ile salatalarda kullanılabilen önemli bir yağ kaynağıdır.
Çocukların beslenmesinde yağların tamamen çıkarılması doğru değildir. Bunun yerine farklı yağ kaynaklarının dengeli şekilde kullanılması ve aşırı kızartma gibi yöntemlerin sınırlandırılması önem taşır.
11. Yoğurt ve süt ürünleri
Yoğurt, protein ve kalsiyum açısından çocukların beslenmesinde önemli bir yere sahip olabilir.
Şeker ilave edilmiş aromalı ürünler yerine sade yoğurt tercih edilip içerisine taze meyveler eklenebilir.
Süt alerjisi veya özel beslenme gereksinimi bulunan çocuklarda ise uygun seçenek için hekim veya diyetisyenden destek alınması gerekir.
12. Balık
Balık, kaliteli protein sağlamasının yanı sıra bazı türlerinde omega-3 yağ asitleri açısından da değerli bir besindir.
Çocuklara balık hazırlanırken tazeliğine, iyi pişirilmesine ve kılçıklarının tamamen temizlenmesine dikkat edilmelidir.
Fırında veya buğulama gibi yöntemler, kızartmaya alternatif olarak tercih edilebilir.
13. Yumurta
Yumurta, çocukların büyüme döneminde ihtiyaç duyduğu kaliteli protein kaynaklarından biri olarak sofralarda yer alabilir.
Omlet, haşlama veya çeşitli ev yemeklerinde kullanılabilen yumurtanın özellikle çocuklarda çiğ ya da az pişmiş tüketilmemesi önemlidir.
Gıda güvenliği açısından yumurtanın uygun şekilde pişirilmesi gerekir.
14. Kırmızı ve mor meyveler
Üzüm, böğürtlen, yaban mersini, erik ve benzeri koyu renkli meyveler, farklı bitkisel bileşenler ve vitaminler içerir.
Bu meyveler çocukların tatlı ihtiyacını daha besleyici seçeneklerle karşılamasına yardımcı olabilir.
Küçük çocuklara üzüm verilirken boğulma riskine karşı tanelerin yaşa uygun biçimde kesilmesi gerekir.
15. İncir ve lifli meyveler
İncir, elma, armut ve erik gibi meyveler posa açısından değerlidir.
Bu meyveler ara öğünlerde tek başına tüketilebileceği gibi yoğurt veya yulafla birlikte de sunulabilir.
Kuru meyvelerin enerji yoğunluğu daha yüksek olduğundan tüketim miktarının kontrol edilmesi önemlidir.
16. Taze otlar
Maydanoz, nane, dereotu, fesleğen ve kekik gibi taze otlar yemeklere aroma kazandırabilir.
Bu ürünlerin kullanılması, bazı yemeklerde fazla tuz kullanımının azaltılmasına da yardımcı olabilir.
Taze otların tüketim öncesinde toprağa ve diğer kirleticilere karşı uygun şekilde temizlenmesi gerekir.
17. Su
Çocukların günlük sıvı ihtiyacının karşılanmasında su temel içecek olarak öne çıkıyor.
Şekerli gazlı içecekler, enerji içecekleri ve fazla miktarda meyve suyu yerine su tüketiminin alışkanlık haline getirilmesi, sağlıklı beslenme düzeninin önemli parçalarından biri.
Çocuğun okul çantasında su bulundurmak ve evde öğünlerle birlikte su sunmak bu alışkanlığın geliştirilmesine yardımcı olabilir.
18. Ev yapımı çorbalar
Sebze, baklagil, tavuk veya yoğurtla hazırlanan ev yapımı çorbalar, çocukların farklı besinleri aynı öğünde tüketebilmesi açısından pratik seçenekler sunuyor.
Çorbalara farklı sebzelerin eklenmesi, bazı sebzeleri tek başına tüketmek istemeyen çocukların bu tatlara alışmasına yardımcı olabilir.
Hazır ürünlerdeki tuz miktarı yüksek olabileceğinden evde hazırlanan seçenekler daha kontrollü bir alternatif oluşturabilir.
19. Mevsim sebze ve meyveleri
Çocukların sofrasında farklı mevsim sebze ve meyvelerine yer verilmesi, besin çeşitliliğini artırıyor.
Yaz aylarında domates, biber, kabak, şeftali ve üzüm; kış aylarında lahana, karnabahar, havuç ve narenciye gibi seçenekler değerlendirilebilir.
Sağlıklı beslenmenin mutlaka pahalı veya özel ürünler gerektirmediği unutulmamalı. Önemli olan güvenilir kaynaklardan alınan, uygun şekilde hazırlanmış ve çeşitli besinlerin dengeli tüketilmesi.
Şekerli içecekler ve işlenmiş gıdalara dikkat
Çocukların sağlıklı beslenmesinde yalnızca hangi besinlerin tüketildiği değil, hangi ürünlerin ne sıklıkta tüketildiği de önem taşıyor.
Şekerli içecekler, aşırı işlenmiş atıştırmalıklar, sık kızartılmış yiyecekler ve işlenmiş et ürünlerinin günlük beslenmede fazla yer kaplamaması gerekiyor.
Salam, sosis, sucuk ve benzeri işlenmiş et ürünlerinin düzenli tüketim alışkanlığına dönüşmemesi, dengeli beslenme açısından daha uygun bir yaklaşım.
Buradaki amaç çocuklara katı yasaklar koymak değil; aile sofrasında daha sağlıklı seçenekleri öne çıkarmak ve çocukların damak tadını küçük yaşlardan itibaren çeşitlendirmek.
Yanmış ve çok yüksek ısıda pişmiş yiyecekler sınırlandırılmalı
Yiyeceklerin çok yüksek sıcaklıklarda kızartılması veya yanacak kadar pişirilmesi bazı istenmeyen bileşiklerin oluşmasına neden olabilir.
Bu nedenle çocukların beslenmesinde kömürleşmiş, yanmış veya aşırı kızarmış yiyeceklerin rutin hale getirilmemesi daha doğru bir yaklaşım.
Kızartma yerine fırın, haşlama, buğulama veya uygun diğer pişirme yöntemlerinin kullanılması tercih edilebilir.
Küflü ve bozulmuş gıdalar tüketilmemeli
Çocukların beslenmesinde gıda güvenliği, sağlıklı besin seçimi kadar önemli.
Küflenmiş ekmek, kuruyemiş, meyve veya diğer gıdaların yalnızca görünen küflü bölümü kesilerek kalan kısmının tüketilmesi güvenli kabul edilmemeli.
Özellikle uygun koşullarda saklanmayan bazı gıdalarda insan sağlığı açısından zararlı toksinler oluşabilir. Bu nedenle küflenmiş veya bozulmuş ürünlerin tamamının tüketimden çıkarılması gerekiyor.
Hareket ve uyku da sağlıklı yaşamın parçası
Çocukların sağlıklı gelişimi yalnızca beslenmeyle sınırlı değil.
Günlük fiziksel aktivite, yeterli uyku ve ekran süresinin dengelenmesi de çocukların genel sağlığı açısından önem taşıyor.
Yürüyüş, bisiklet, yüzme, dans, park oyunları ve çeşitli spor faaliyetleri çocukların hareket etmesini sağlayabilecek seçenekler arasında.
Buradaki amaç çocuğu belirli bir kiloya zorlamak değil, büyüme sürecini destekleyen sağlıklı alışkanlıklar oluşturmak olmalı.
Çocuklarda olağan dışı belirtiler ihmal edilmemeli
Çocukluk çağı kanserlerinde erken farkındalık önemli olsa da her belirti kanser anlamına gelmez.
Ancak açıklanamayan ve uzun süre devam eden ateş, belirgin kilo kaybı, sürekli yorgunluk, kolay morarma veya kanama, uzun süren kemik ve eklem ağrıları, karında belirgin şişlik, büyüyen bezeler, görme değişiklikleri ya da tekrarlayan ve özellikle sabahları görülen baş ağrısı-kusma gibi belirtiler sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Ailelerin bu belirtiler karşısında paniğe kapılması da, uzun süre görmezden gelmesi de doğru değildir. Özellikle belirtiler devam ediyor, şiddetleniyor veya çocuğun günlük yaşamını etkiliyorsa çocuk hekimine başvurulması gerekir.
Kanser tedavisi gören çocuklarda beslenme farklı planlanıyor
Kanser tedavisi gören çocuklarda beslenme konusu çok daha özel bir yaklaşım gerektiriyor.
Tedavi sürecinde iştahsızlık, bulantı, ağız yaraları, tat değişiklikleri, yutma güçlüğü veya enfeksiyon riskinin artması gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle kanser tedavisi gören bir çocuğa internetten alınan genel diyet listelerinin uygulanması doğru değildir. Çocuğun yaşı, kilosu, tedavisi, kan değerleri ve genel sağlık durumu dikkate alınarak hekim ve diyetisyen tarafından kişiye özel beslenme planı oluşturulmalıdır.
Ailelerin “bağışıklığı güçlendirmek” amacıyla yüksek doz vitamin, bitkisel ürün veya kontrolsüz takviye kullanması da uygun olmayabilir. Bazı ürünler tedaviyle etkileşime girebilir.
Gıda güvenliği özellikle tedavi sürecinde önem kazanıyor
Bağışıklık sistemi baskılanmış çocuklarda gıda kaynaklı enfeksiyonların önlenmesi daha büyük önem taşıyor.
Çiğ veya az pişmiş et ve yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri, yeterince yıkanmamış sebze ve meyveler ile uygun koşullarda saklanmayan yiyecekler risk oluşturabilir.
Bu nedenle ellerin yıkanması, çiğ ve pişmiş gıdaların birbirinden ayrılması, yiyeceklerin yeterli sıcaklıkta pişirilmesi ve uygun şekilde soğutularak saklanması temel gıda güvenliği kuralları arasında bulunuyor.
Aile sofrasında küçük değişiklikler büyük alışkanlıklara dönüşebilir
Çocuklarda kanserden korunma konusunda tek bir besine veya tek bir yönteme odaklanmak yerine bütünsel bir yaşam biçiminin benimsenmesi daha doğru bir yaklaşım.
Renkli sebze ve meyvelerin sofraya eklenmesi, baklagiller ve tam tahılların düzenli tüketilmesi, kaliteli protein kaynaklarının dengeli dağıtılması, suyun temel içecek haline getirilmesi ve aşırı işlenmiş gıdaların sınırlandırılması ailelerin günlük yaşamında uygulanabilecek adımlar arasında.
Bunun yanında çocukların hareket etmesi, düzenli uyuması, sigara dumanından uzak tutulması ve olağan dışı belirtilerin zamanında değerlendirilmesi de sağlıklı çocukluk döneminin önemli parçaları.
Çocukluk çağı kanserlerini tek bir besinle önlemek mümkün değil. Ancak dengeli ve çeşitli beslenme, güvenli gıda hazırlama, düzenli hareket, yeterli uyku ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları çocukların genel sağlıklarını destekleyen güçlü bir temel oluşturuyor. Kanser tedavisi gören çocuklarda ise beslenme mutlaka çocuğun sağlık ekibinin önerileri doğrultusunda planlanmalı.
