ABD öncülüğündeki İran savaşı sadece petrol piyasasını değil, küresel gübre arzını da olumsuz etkiliyor. Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlı geçişler ve yükselen doğalgaz fiyatları üretimi yavaşlatırken, gübre fiyatlarını hızla artırıyor. Uzmanlar, bunun dünya genelinde gıda fiyatlarını yükseltebileceği uyarısında bulunuyor.
Gübre Arzında Zincirleme Sorunlar
Hindistan, Cezayir ve Slovakya’daki fabrikalar yükselen doğalgaz maliyetleri nedeniyle üretimi durdurdu ya da yavaşlattı. Çin ihracatını kısıtlarken, Avustralya’daki çiftçiler ekim alanlarını azaltıyor. ABD’de mısır ve soya fasulyesi çiftçileri de federal destek talep ediyor.
Gübre üretiminin büyük kısmı doğalgaz kullanılarak yapılıyor. Bu nedenle Orta Doğu, Rusya’dan sonra en önemli küresel üretici konumunda. Dünya gübresinin üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor.
Fiyatlar Sıçradı, Küresel Etki Büyük
New York Times haberine göre, Uzmanlar, arzın büyük bölümünün kaybolmasının gübre fiyatlarını “çok büyük bir sıçrama” ile artırdığını belirtiyor. Bu durum, ABD, Brezilya ve Hindistan gibi ithalata bağımlı ülkelerde çiftçileri zor durumda bırakıyor.
Araştırmalara göre, çatışmanın ilk haftalarında üre fiyatı yüzde 50, amonyak fiyatı ise yüzde 20 arttı. Bu iki gübre türü, tarımda en çok kullanılan çeşitlerden.
WTO’dan Küresel Gıda Uyarısı
Dünya Ticaret Örgütü, pirinç, mısır, soya ve bitkisel yağ gibi ithalata bağımlı ülkelerin gıda kıtlığı riskiyle karşı karşıya olduğunu duyurdu. Örgüt Genel Direktörü, çatışmanın enerji, gübre ve gıda ticaretini “istikrarsızlaştırdığını” ifade etti.
Hürmüz Boğazı’ndan Sınırlı Geçiş
Boğazdan geçişler kontrollü ve sınırlı sayıda gerçekleşiyor. Gemiler, özel koridorlardan geçiyor ve İran güvenlik birimleri tarafından eskort ediliyor.
Gelecek Perspektifi
Uzmanlar, doğalgaz ve gübre fiyatlarındaki artışın kısa vadede gıda fiyatlarını yukarı çekeceğini belirtiyor. ABD ve diğer ülkelerde çiftçiler, yüksek maliyetleri tüketiciye yansıtmak zorunda kalabilir. Yönetimler bazı yaptırımları kaldırsa da, küresel gübre tedarikindeki belirsizlik sürüyor.
