Avrupa Sayıştayı’nın (ECA) yayımladığı son rapor, Avrupa Birliği zeytinyağı piyasasında denetim mekanizmalarının yeterince güçlü olmadığını gözler önüne serdi. Raporda, kontrol süreçlerindeki eksikliklerin hem tüketici sağlığı hem de ürün güvenilirliği açısından risk oluşturduğu vurgulandı.
Denetimler Her Ülkede Aynı Seviyede Değil
Rapora göre AB genelinde zeytinyağı; etiketleme, ürün kategorisi doğrulaması ve pestisit kalıntıları açısından denetime tabi tutuluyor. Ancak bu kontrollerin tüm üye ülkelerde aynı etkinlikte uygulanmadığı tespit edildi. Özellikle risk bazlı denetimlerin bazı alanlarda devre dışı kalması, sistemde boşluklar oluşmasına yol açtı.
Denetçiler, bu durumun kalite kaybına ve izlenebilirlik sorunlarına neden olabileceği uyarısında bulundu.
AB Üretiyor Ama Aynı Zamanda İthal Ediyor
Avrupa Birliği, küresel zeytinyağı piyasasında lider konumunu sürdürüyor. Verilere göre AB;
-
Küresel üretimin %61’ini,
-
İhracatın %65’ini,
-
Tüketimin ise %45’ini karşılıyor.
Buna rağmen Birlik, yıllık üretiminin yaklaşık %9’u oranında zeytinyağı ithalatı yapıyor. Bu durum, özellikle iç pazarda denetim ve izleme sistemlerinin önemini artırıyor.
İzlenebilirlikte Ülke Bazlı Farklar
Raporda, zeytinyağının tarladan sofraya izlenmesinde üye ülkeler arasında uygulama farkları bulunduğu belirtildi.
-
İspanya ve İtalya, elektronik kayıt sistemleri sayesinde üretimden nihai ürüne kadar süreci daha etkin takip edebiliyor.
-
Ancak bazı ülkelerde bu sistemlerin yeterince gelişmiş olmadığı ve takibin sınırlı kaldığı ifade edildi.
Pestisit Denetimleri Görece Güçlü
ECA raporuna göre, AB’de üretilen zeytinyağlarında pestisit kalıntı kontrolleri genel olarak etkili şekilde yürütülüyor. Buna karşın, farklı hasat yıllarına veya ürün kategorilerine ait zeytinyağlarının karıştırılmasına ilişkin mevzuatın yeterince açık olmaması, uygulamada belirsizliklere neden oluyor.
Zeytinyağının birden fazla ülkeden temin edilmesi durumunda ise sınır ötesi izlenebilirliğin zorlaştığı vurgulandı.
Denetim 2018–2023 Dönemini Kapsıyor
Çalışma kapsamında Belçika, Yunanistan, İtalya ve İspanya mercek altına alındı. İncelenen ülkeler arasında yer alan İspanya, İtalya ve Yunanistan’ın, AB toplam zeytinyağı üretiminin yaklaşık %91’ini gerçekleştirdiği belirtildi.
