Çalışma hayatı sırasında sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden vatandaşların yararlanabildiği malulen emeklilik uygulaması yeniden gündeme geldi. Sosyal güvenlik mevzuatında belirlenen şartları taşıyan sigortalılar, gerekli sağlık değerlendirmelerinden geçmeleri halinde yaş şartı aranmadan malullük aylığından yararlanabiliyor.
Malulen emeklilikte en çok merak edilen konuların başında ise 1800 prim günü, yüzde 60 oranında çalışma gücü kaybı ve sigortalılık süresi geliyor. Ancak yalnızca prim gününün veya sağlık raporunun bulunması tek başına emeklilik için yeterli olmuyor. Başvurunun SGK tarafından değerlendirilmesi ve mevzuatta öngörülen şartların birlikte sağlanması gerekiyor.
Yüzde 60 çalışma gücü kaybı aranıyor
Malulen emeklilik açısından en önemli şartlardan biri, sigortalının çalışma gücünü önemli ölçüde kaybetmiş olması.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında, sigortalının çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucunda meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60'ını kaybettiğinin sağlık kurulu değerlendirmeleriyle ortaya konulması gerekiyor.
Bu değerlendirme yalnızca kişinin kendi beyanına veya herhangi bir sağlık raporuna göre yapılmıyor. SGK tarafından yürütülen resmi süreç kapsamında sağlık durumunun mevzuattaki kriterlere uygun olup olmadığı inceleniyor.
Kanser, organ nakli, ileri düzey bazı kalp hastalıkları, Parkinson, MS ve ciddi görme veya işitme kayıpları gibi sağlık sorunları, kişinin çalışma gücü üzerindeki etkisine göre maluliyet değerlendirmesine konu olabiliyor.
Hastalığın işe girişten sonra ortaya çıkması önem taşıyor
Malulen emeklilikte dikkat edilen önemli noktalardan biri de sağlık sorununun sigortalılık başlangıcındaki durumuyla ilgili.
Mevzuat kapsamında kişinin malul sayılabilmesi için çalışma gücü kaybına neden olan durumun, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte maluliyet kapsamında bulunmaması gerekiyor.
Başka bir ifadeyle, sigortalının işe giriş tarihinden önce mevcut olan ve çalışma gücünde yüzde 60 veya daha fazla kayba neden olduğu değerlendirilen durumlar, malulen emeklilik açısından farklı şekilde ele alınıyor.
Bu nedenle başvuru sırasında kişinin sağlık geçmişi ve sigortalılık başlangıç tarihi birlikte değerlendiriliyor.
1800 prim günü şartı bulunuyor
Malulen emeklilik için sağlık şartının yanında sigortalının adına belirli miktarda prim bildirilmiş olması da gerekiyor.
Genel kural kapsamında, sigortalının en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması aranıyor. Bunun yanında genel olarak ilk sigortalılık tarihinden itibaren en az 10 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanması gerekiyor.
Dolayısıyla malulen emeklilikte yalnızca 1800 gün prim ödemiş olmak yeterli olmayabiliyor. Sigortalılık süresi şartının da değerlendirilmesi gerekiyor.
Bakım gerektiren durumda 10 yıl şartı farklı uygulanıyor
Sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olduğunun değerlendirilmesi halinde ise önemli bir farklılık bulunuyor.
Bu durumda genel olarak aranan 10 yıllık sigortalılık süresi şartı uygulanmadan, 1800 gün prim üzerinden malullük aylığı bağlanabilmesine ilişkin düzenleme bulunuyor.
Ancak kişinin sürekli bakım ihtiyacının ve maluliyet durumunun mevzuat kapsamında yetkili sağlık değerlendirmeleriyle ortaya konulması gerekiyor.
Bu nedenle her sağlık sorunu veya ağır hastalık otomatik olarak bu istisna kapsamına girmiyor.
Başvuru doğrudan sağlık raporuyla tamamlanmıyor
Malulen emeklilik başvurusu yapmak isteyen vatandaşların en çok dikkat etmesi gereken konulardan biri de sağlık raporunun nasıl alınacağı.
Sigortalının kendi imkanlarıyla aldığı herhangi bir sağlık raporu, tek başına malulen emeklilik kararının verilmesi için yeterli kabul edilmiyor. Sürecin SGK üzerinden başlatılması ve gerekli sağlık değerlendirmelerinin kurum tarafından yönlendirilmesi gerekiyor.
Başvuru sonrasında sigortalı, SGK tarafından yetkilendirilen sağlık kuruluşlarına sevk edilebiliyor. Burada gerçekleştirilen muayene ve tetkiklerin ardından hazırlanan sağlık kurulu raporları SGK tarafından inceleniyor.
Son değerlendirmede kişinin çalışma gücü kaybının mevzuatta öngörülen maluliyet kriterlerini karşılayıp karşılamadığı belirleniyor.
SGK sağlık değerlendirmesi belirleyici oluyor
Hastaneden alınan sağlık kurulu raporu, malulen emeklilik sürecinin önemli aşamalarından birini oluşturuyor. Ancak raporda belirtilen sağlık durumu ile SGK'nın maluliyet değerlendirmesi aynı şey olarak görülmüyor.
SGK, sağlık kurulu raporlarını ve ilgili tıbbi belgeleri mevzuat kapsamında değerlendirerek sigortalının malul sayılıp sayılmayacağına karar veriyor.
Bu nedenle hastaneden belirli bir oranda iş gücü kaybı raporu alınması, tek başına malulen emeklilik hakkının kesin olarak kazanıldığı anlamına gelmiyor.
Malulen emeklilikte yaş şartı aranmayabiliyor
Malulen emeklilik uygulamasının normal emeklilikten ayrılan en önemli yönlerinden biri de yaş şartıyla ilgili.
Mevzuatta yer alan şartları sağlayarak maluliyet aylığına hak kazanan sigortalılar için normal yaşlılık emekliliğinde olduğu gibi belirli bir yaşın doldurulması şartı bulunmuyor.
Ancak bu durum, herkesin 1800 gün primle otomatik olarak yaş beklemeden emekli olabileceği anlamına gelmiyor. Sağlık şartı, prim günü, sigortalılık süresi ve SGK'nın maluliyet değerlendirmesinin birlikte sağlanması gerekiyor.
Maaş miktarı kişiye göre değişiyor
Malulen emekli olacak kişilerin alacağı aylığın miktarı da sigortalının çalışma geçmişine göre değişebiliyor.
Prim günleri, prime esas kazançlar ve sigortalılık süresi gibi unsurlar aylık hesabında etkili oluyor. Bu nedenle 1800 gün prim üzerinden malulen emekli olan herkesin aynı miktarda aylık alacağını söylemek mümkün değil.
Aylık hesabının kişiye özel olarak SGK kayıtları üzerinden yapılması gerekiyor.
Genel Sağlık Sigortası kapsamında sağlık hizmetleri
Malullük aylığı bağlanan kişiler, sosyal güvenlik sistemindeki statülerine bağlı olarak sağlık hizmetlerinden yararlanma imkanına da sahip olabiliyor.
Kişinin kendisi ve mevzuat kapsamında bakmakla yükümlü olduğu kişiler için Genel Sağlık Sigortası üzerinden sağlık hizmetlerinden yararlanma koşulları devam ediyor.
Ancak sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda kişinin özel durumu ve güncel sosyal güvenlik mevzuatı dikkate alınması gerektiğinden, başvuru öncesinde SGK üzerinden bilgi alınması önem taşıyor.
Kimler malulen emeklilik için başvurabilir?
Çalışma hayatı sırasında ciddi bir sağlık sorunu yaşayan ve çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden sigortalılar, gerekli şartları taşıyıp taşımadıklarının belirlenmesi için SGK'ya başvurabiliyor.
Başvuruda özellikle şu noktalar önem taşıyor:
- En az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bulunması
- Genel kural kapsamında 10 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanmış olması
- Çalışma gücünün en az yüzde 60 oranında kaybedildiğinin değerlendirilmesi
- Sağlık durumunun SGK tarafından belirlenen usul ve esaslara göre incelenmesi
- Maluliyet kararının SGK tarafından onaylanması
Sürekli bakıma muhtaç durumda olan sigortalılar açısından ise 10 yıllık sigortalılık süresine ilişkin farklı bir uygulama bulunabiliyor.
Başvuru öncesinde SGK'dan bilgi alınması önemli
Malulen emeklilik şartları kişinin sigorta başlangıç tarihi, prim günleri, sağlık durumu ve çalışma geçmişine göre değişebildiğinden, başvuru yapmadan önce SGK kayıtlarının kontrol edilmesi önem taşıyor.
Özellikle hastalığın sigorta başlangıcından önce veya sonra ortaya çıkması, prim gününün yeterli olup olmadığı ve 10 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanıp tamamlanmadığı başvurunun sonucunu etkileyebiliyor.
Bu nedenle vatandaşların yalnızca internet veya sosyal medyada yer alan genel bilgilere göre hareket etmek yerine, kendi durumları için SGK'dan resmi bilgi almaları hak kaybı yaşamamaları açısından önem taşıyor.
Malulen emeklilik uygulaması, çalışma hayatında ciddi sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünü kaybeden sigortalılar için sosyal güvenlik sisteminin sunduğu önemli imkanlardan biri olarak öne çıkıyor. Gerekli şartları taşıyan vatandaşlar, resmi başvuru ve sağlık değerlendirme sürecinin ardından malullük aylığı hakkından yararlanabiliyor.
