Kamu çalışanlarının emeklilik sisteminde 1 Ekim 2008 tarihi önemli bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Bu tarihten önce göreve başlayan memurlar 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamındaki haklardan yararlanmaya devam ederken, sonrasında göreve başlayanlar 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında değerlendiriliyor.
Bu nedenle aynı kamu görevinde bulunan çalışanların, göreve başlama tarihlerine göre emeklilik şartları ve aylık hesaplamaları farklılık gösterebiliyor.
Yeni nesil memurların emeklilik hesabında 18 yaş detayı
1 Ekim 2008'den sonra göreve başlayan yeni nesil memurlar, 5510 sayılı Kanun kapsamında 4/1-c sigortalısı sayılıyor.
Emeklilik hesabında ise 18 yaş sınırı önem taşıyor. 18 yaşından önce ödenen primler tamamen yok sayılmıyor; bu süreler toplam prim gününe ekleniyor. Ancak sigortalılık süresinin başlangıcı genel olarak kişinin 18 yaşını doldurduğu tarih kabul ediliyor.
Meslek veya sanat okulu mezunlarının mahkeme kararıyla ergin kılınması gibi bazı istisnai durumlarda ise 18 yaşından önceki işe giriş tarihi sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilebiliyor.
Yeni memurların emekli maaşı neden daha düşük olabilir?
5510 sayılı Kanun ile eski Emekli Sandığı sistemi arasında emekli aylığının hesaplanması açısından önemli farklar bulunuyor.
Eski sistemde emekli aylığında son derece, kademe ve ek gösterge gibi unsurlar etkili olurken, yeni sistemde çalışanın tüm çalışma hayatındaki prime esas kazançlarının ortalaması dikkate alınıyor.
Ayrıca aylık bağlama oranı da farklı hesaplanıyor. 5510 sayılı Kanun kapsamında her 360 gün için yüzde 2 oranı esas alınırken, 9.000 gün üzerinden oran yüzde 50 seviyesine ulaşabiliyor.
Emeklilikte kritik tarih: 2036
Yeni nesil memurlar açısından en önemli tarihlerden biri 2036.
Verilen bilgilere göre 9.000 prim gününü 2036 yılına kadar tamamlayan kadın sigortalılar 58, erkek sigortalılar ise 60 yaşında emekli olabiliyor.
Ancak 9.000 prim gününün tamamlanma tarihinin 2036 sonrasına kalması halinde emeklilik yaşı kademeli şekilde yükseliyor ve 65 yaşına kadar çıkabiliyor.
Bu nedenle özellikle yeni memurların prim günlerini ve emeklilik yaşlarını şimdiden kontrol etmeleri önem taşıyor.
5.400 günle kısmi emeklilik mümkün
Tam emeklilik şartlarının yanı sıra bazı çalışanlar için kısmi emeklilik imkânı da bulunuyor.
5.400 prim gününü tamamlayanlar, kademeli yaş şartlarına 3 yıl eklenmesi ve 65 yaşın aşılmaması koşuluyla yaşlılık aylığından yararlanabiliyor.
Bunun yanında bazı özel durumlarda yaş haddinden veya kadrosuzluk nedeniyle emeklilik gibi farklı uygulamalar da bulunuyor.
Kadrosuzluk nedeniyle emeklilikte yaş şartı aranmayabiliyor
Özel kanunları gereğince kadrosuzluk nedeniyle emekliye sevk edilen kamu görevlilerine, 9.000 prim günü bulunması halinde yaş şartı aranmaksızın aylık bağlanabiliyor.
Benzer şekilde bazı askerî personel ve kamu görevlilerinin disiplin, ahlak veya yetersizlik gibi nedenlerle re'sen emekliye sevk edilmesi halinde de kanunda belirtilen prim ve yaş şartlarının tamamlanması gerekiyor.
Emekli olduktan sonra yeniden çalışanlara dikkat
Yeni nesil memurlar açısından bir diğer önemli konu da emeklilik sonrasında yeniden çalışma.
5510 sayılı Kanun kapsamında emekli olduktan sonra yeniden 4/1-a veya 4/1-c kapsamında çalışmaya başlayanların emekli aylıkları kesilebiliyor. Eski sistemdeki bazı çalışanların SGDP ödeyerek çalışmaya devam edebilmesine ilişkin uygulama, yeni nesil memurlar açısından aynı şekilde uygulanmıyor.
1 Ekim 2008 sonrası memuriyete başlayanlar için 9.000 prim günü, sigortalılık başlangıcı ve primin hangi tarihte tamamlandığı emeklilik hesabında büyük önem taşıyor. Özellikle 2036 yılına kadar prim şartını tamamlayamayanların emeklilik yaşının kademeli olarak yükselmesi söz konusu olabiliyor.
