Dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip ülkesi Venezuela’ya ABD tarafından düzenlenen operasyon, küresel piyasalarda petrol fiyatlarının geleceğine dair soru işaretlerini beraberinde getirdi. Operasyon kapsamında Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşinin gözaltına alınarak ABD’ye götürülmesi, enerji piyasalarında jeopolitik risk algısını yeniden artırdı.
Gelişmelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump, Florida’daki yazlık konutunda yaptığı basın toplantısında Venezuela’nın petrol rezervlerine ilişkin dikkat çekici açıklamalarda bulundu. Trump, Venezuela’nın devasa petrol rezervlerinin kontrolünün ABD tarafından üstlenileceğini ve Amerikan petrol şirketlerinin ülkenin harap olmuş enerji altyapısını yeniden inşa etmesi için milyarlarca dolarlık yatırım yapacağını söyledi.
“ABD’nin petrol devlerini devreye sokacağız. Venezuela’nın ciddi şekilde zarar görmüş petrol altyapısını onaracağız” diyen Trump, ülkenin yönetiminin de geçici olarak ABD kontrolünde olacağını ifade etti.
Dünya petrol rezervlerinin beşte biri Venezuela’da
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne (EIA) göre Venezuela, 303 milyar varil ham petrol rezerviyle dünya toplam rezervlerinin yaklaşık yüzde 20’sine sahip. Bu büyüklük, ülkeyi küresel enerji piyasaları açısından kritik bir aktör haline getiriyor.
Ancak hafta sonu piyasalarda işlem olmaması nedeniyle operasyonun kısa vadede petrol fiyatlarına etkisini öngörmek zor. Uzmanlar, asıl etkinin orta ve uzun vadede ortaya çıkabileceğini vurguluyor.
Üretim rezervlere kıyasla oldukça düşük
Her ne kadar Venezuela rezerv açısından zirvede yer alsa da, mevcut üretim seviyesi oldukça sınırlı. Ülke günlük yalnızca yaklaşık 1 milyon varil petrol üretiyor. Bu rakam, küresel ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 0,8’ine denk geliyor.
Karşılaştırma yapmak gerekirse:
-
2013’te Maduro göreve gelmeden önce: 2 milyon varil/gün
-
Kamulaştırma öncesi dönemde: 3,5 milyon varil/gün
Uzmanlara göre bu düşüşte uluslararası yaptırımlar, ekonomik kriz, yatırım ve bakım eksikliği belirleyici oldu. Venezuela devlet petrol şirketi PDVSA, altyapının yenilenmesi için en az 58 milyar dolarlık yatırım gerektiğini açıklıyor.
“Tarihi bir dönüm noktası olabilir”
Price Futures Group’un kıdemli analisti Phil Flynn, yaşananların petrol piyasaları için tarihi bir dönüm noktası olabileceğini söyledi. Flynn’e göre Venezuela petrolünün “ağır ve ekşi” yapısı, ABD’deki birçok rafineri için aslında bir avantaj.
“ABD rafinerilerinin büyük bölümü Venezuela’nın ağır petrolünü işlemeye uygun. Süreç sorunsuz ilerlerse, bu küresel petrol piyasası için dönüm noktası olur.”
Flynn, kısa vadede psikolojik etkiyle sınırlı bir fiyat artışı görülebileceğini, ancak Venezuela üretiminin kolayca ikame edilebilir seviyede olduğunu da vurguladı.
Brent petrolde beklenti: 1–2 dolar artış
A/S Global Risk Management baş analisti Arne Lohmann Rasmussen, Brent petrol fiyatlarında 1 ila 2 dolarlık sınırlı bir yükseliş beklediğini açıkladı. Rasmussen’e göre piyasalar, Venezuela kaynaklı riskleri zaten büyük ölçüde fiyatlamış durumda.
Rasmussen, Brent petrolün 60,75 doların altında kalacağını öngörürken, “Piyasada halen arz fazlası var, bu nedenle fiyatlar fırlamayacak” dedi.
Uzmanlar temkinli: Etki yıllara yayılabilir
Rapidan Energy Group Başkanı Bob McNally, Venezuela’da büyük bir iç karışıklık yaşanmadığı sürece fiyatlara etkinin ılımlı olacağını belirtti. McNally, Venezuela’nın üretim artışının 5–10 yıl gibi uzun bir sürede gerçekleşebileceğini ifade etti.
RBC Capital Markets emtia stratejisi başkanı Helima Croft ise sürecin Trump’ın vaat ettiği yeniden yapılanmanın uygulanabilirliğine bağlı olduğunu vurguladı.
“Görev tamamlandı demek için henüz çok fazla bilinmeyen var.”
Petrol şirketleri yatırım yapacak mı?
Uzmanlara göre yaptırımların kaldırılması ve siyasi istikrarın sağlanması halinde Venezuela’nın petrol ihracatı günde 3 milyon varile yaklaşabilir. Ancak ABD’li enerji şirketleri, ülkedeki siyasi belirsizlik, güvenlik riskleri ve aşırı yıpranmış altyapı nedeniyle temkinli.
Eski ABD enerji yetkilisi David Goldwyn, şirketlerin uzun vadeli yatırım için net şartlar görmek istediğini belirtti. Ayrıca ExxonMobil ve ConocoPhillips gibi devlerin Venezuela’dan milyarlarca dolarlık alacaklarının hâlâ ödenmediği hatırlatıldı.
Kulislerde, Trump yönetiminin petrol şirketlerine “yatırım yoksa tazminat da yok” mesajı verdiği iddia ediliyor.
Şirketler sessizliğini koruyor
ABD’li petrol devlerinden henüz resmi bir yatırım açıklaması gelmedi. ExxonMobil yorum yapmazken, ConocoPhillips “henüz erken” değerlendirmesinde bulundu. Chevron ise çalışan güvenliği ve yasal uyuma odaklandığını bildirdi.
Uzmanlar, Trump bu açıklamaları kamuoyuna yaptıysa, şirketlerle perde arkasında görüşmelerin başlamış olabileceğini değerlendiriyor.
Genel Değerlendirme
ABD’nin Venezuela hamlesi, kısa vadede petrol fiyatlarında sınırlı, uzun vadede ise küresel enerji dengelerini değiştirme potansiyeline sahip bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Asıl belirleyici unsur ise siyasi istikrar, yaptırımların kaldırılması ve dev yatırımların hayata geçirilip geçirilemeyeceği olacak.
