Ev içinde karşılığı ödenmeden yapılan bakım ve ev işlerinin sosyal güvence kapsamına alınmasına yönelik kapsamlı bir kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunuldu.
Teklif, ev kadınları ve ev emekçilerinin İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile sosyal güvenlik sistemi kapsamına alınmasını öngörüyor.
Ancak düzenlemenin henüz yasalaşmadığı, şu aşamada yalnızca kanun teklifi niteliğinde olduğu özellikle belirtiliyor.
Ev kadınları için emeklilik düzenlemesi gündemde
SGK Uzmanı İsa Karakaş'ın aktardığı teklif kapsamında, ev içerisinde gerçekleştirilen bakım, temizlik ve diğer karşılıksız emeğin sosyal ve ekonomik açıdan tanınması hedefleniyor.
Teklifin yasalaşması halinde ev kadınlarının sosyal güvence ve emeklilik konusunda yeni haklara kavuşmasının önü açılabilecek.
Kadınlar ev işlerine günde 4 saat 3 dakika ayırıyor
Teklifte kadınların ev işleri ve bakım yükünün çalışma hayatına katılım ve ekonomik özgürlük üzerindeki etkilerine de dikkat çekiliyor.
TÜİK'in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması'na göre kadınlar ev işi ve bakıma günde ortalama 4 saat 3 dakika, erkekler ise 58 dakika ayırıyor.
Düzenlemede bakım yükünün yalnızca kadınların sorumluluğunda bırakılmaması, devlet ve toplum tarafından paylaşılması gerektiği savunuluyor.
40 maddelik teklifte neler var?
TBMM'ye sunulan 40 maddelik kanun teklifinde sosyal güvence, emeklilik, sağlık, çalışma hayatı ve bakım hizmetlerine ilişkin çok sayıda düzenleme bulunuyor.
Evde yapılan emek sigortalılık süresine sayılabilecek
Teklifin 5. maddesinde, evde gerçekleştirilen karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresi kapsamında değerlendirilmesi ve emekliliğe yansıtılması öngörülüyor.
6. maddede ise evde hasta veya yaşlı bakımını üstlenen kişilere psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık hizmetlerinin ücretsiz verilmesi düzenleniyor.
Bakım verenlere "mola" ve dinlenme hakkı
Teklifte bakım veren kişilerin dinlenebilmesi için kamu tarafından geçici bakım hizmeti sağlanması da yer alıyor.
8. maddeye göre sürekli bakım veren kişilere yılda en az 30 gün ücretsiz geçici bakım/izin hakkı tanınması öngörülüyor.
Ev kadınlarının primlerini devlet mi ödeyecek?
Teklifin en dikkat çeken maddelerinden biri 17. madde.
Bu madde kapsamında ev kadınlarının emeklilik ve sağlık sigortası primlerinin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor. Ayrıca isteyen kişilerin ek prim ödeyerek ileride bağlanacak emekli aylığını artırabilmesi planlanıyor.
Geçmiş yıllar için borçlanma hakkı
18. maddede, geçmişte sigortasız olarak geçirilen ev kadınlığı dönemlerinin borçlanılarak emeklilik hesabına dahil edilebilmesinin önü açılıyor.
19. maddede ise ev emekçileri ve ailelerinin genel sağlık sigortasından prim ödemeden yararlanmasına ilişkin düzenleme bulunuyor.
Ev işçilerine kıdem ve izin hakkı
Teklif yalnızca ev kadınlığını değil, ev hizmetlerinde çalışan kişileri de kapsıyor.
20. maddeye göre, evlere temizlik veya bakım hizmeti vermek için giden çalışanların İş Kanunu kapsamındaki haklardan yararlanması öngörülüyor. Bu kapsamda kıdem tazminatı ve izin haklarına ilişkin düzenlemeler bulunuyor.
22. maddeyle, 30 günden uzun süren ev işlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu hale getiriliyor.
Mobbing, şiddet ve tacize karşı yeni düzenleme
23. maddede ev işçilerinin mobbing, şiddet ve tacizden korunmasına yönelik hükümler yer alıyor.
24. maddede ise ev hizmetlerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliğinin korunması amaçlanıyor. Yüksekten düşme veya kimyasal maddelere maruz kalma gibi risklere karşı koruyucu ekipman sağlanması öngörülüyor.
Ev hizmetleri İş Kanunu kapsamına alınacak
Teklifin dikkat çeken düzenlemelerinden biri de 32. madde.
Bu maddeyle İş Kanunu'nda ev hizmetlerinde çalışanlara ilişkin mevcut istisnanın kaldırılması ve bu çalışanların İş Kanunu kapsamındaki güvencelerden yararlanması hedefleniyor.
Belediyelere kreş ve bakım merkezi görevi
33 ve 34. maddelerde büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve "mola evi" açılmasına yönelik yasal görev verilmesi öngörülüyor.
Ayrıca 35 ve 36. maddelerde, ev emekçilerinin sosyal güvenlik sistemindeki statüsüne ilişkin değişiklikler bulunuyor. Teklif kapsamında ev emekçilerinin Bağ-Kur (4/b) statüsünde sigortalı olması ve primlerin devlet tarafından karşılanması öngörülüyor.
Düzenleme henüz yasalaşmadı
Öte yandan söz konusu maddelerin tamamı şu an yürürlükte olan bir hak anlamına gelmiyor. TBMM'ye sunulan kanun teklifinin yasalaşması gerekiyor.
Teklifin Meclis'teki komisyon ve Genel Kurul süreçlerinden geçmesi, kabul edilmesi ve Resmî Gazete'de yayımlanması halinde düzenlemeler yürürlüğe girecek. Bu nedenle mevcut aşamada “ev kadınlarına emeklilik hakkı çıktı” şeklinde kesin bir ifade kullanmak yerine, “ev kadınlarına emeklilik yolu açılması için kanun teklifi Meclis'e sunuldu” demek daha doğru olacaktır.
