Uzmanlara göre ekonomik büyümenin toplumun tüm kesimlerine aynı oranda yansımaması, gelir adaletsizliğini artıran temel nedenler arasında gösteriliyor.
Gelirin Yarısına Yakını En Zengin Kesimin
TÜİK'in 2025 Gelir Dağılımı İstatistikleri'ne göre, Türkiye'de en yüksek gelire sahip yüzde 20'lik kesim toplam gelirin yüzde 48'ini alırken, en düşük gelir grubundaki yüzde 20'nin payı yalnızca yüzde 6,4 olarak hesaplandı. Bu tablo, toplumun en zengin beşte birlik kesiminin, en yoksul beşte birlik kesime göre çok daha büyük bir gelir payına sahip olduğunu gösteriyor.
Gini Katsayısı Ne Anlama Geliyor?
Gelir dağılımındaki eşitsizliği ölçmek için kullanılan en önemli göstergelerden biri olan Gini katsayısı, Türkiye'de 0,410 olarak hesaplandı.
Bu katsayı;
- 0'a yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği,
- 1'e yaklaştıkça ise gelir dağılımındaki bozulmayı ifade ediyor.
TÜİK verilerine göre Gini katsayısında önceki yıla göre sınırlı bir iyileşme görülse de gelir eşitsizliği yüksek seviyesini koruyor.
Gelir Uçurumu Devam Ediyor
Bir diğer önemli gösterge olan P80/P20 oranı, en zengin yüzde 20'nin gelirinin en yoksul yüzde 20'nin gelirine oranını gösteriyor. Bu oran 2025 yılında 7,5 olarak gerçekleşti. Yani en yüksek gelir grubundaki vatandaşların toplam gelir payı, en düşük gelir grubunun payının yaklaşık 7,5 katı düzeyinde bulunuyor.
Gelir Adaletsizliği Neden Oluşuyor?
Ekonomi uzmanlarına göre gelir dağılımındaki eşitsizliğin başlıca nedenleri şunlar:
- Enflasyonun düşük gelir gruplarını daha fazla etkilemesi,
- Ücret artışlarının yaşam maliyetini karşılamakta yetersiz kalması,
- Servet ve sermaye gelirlerinin belirli kesimlerde yoğunlaşması,
- Eğitim ve nitelikli istihdama erişimdeki farklılıklar,
- Bölgesel kalkınmışlık farkları,
- Kayıt dışı istihdam ve düşük ücretli çalışma.
Bölgesel Farklar Dikkat Çekiyor
Gelir dağılımı yalnızca bireyler arasında değil, bölgeler arasında da önemli farklılıklar gösteriyor.
TÜİK verilerine göre yıllık ortalama kullanılabilir gelirin en yüksek olduğu bölgeler arasında Ankara, İstanbul ve İzmir yer alırken; en düşük gelir düzeyi Van, Muş, Bitlis ve Hakkâri'yi kapsayan TRB2 Bölgesi'nde ölçüldü.
Uzmanlar Ne Öneriyor?
Ekonomistler, gelir dağılımının iyileştirilebilmesi için:
- Üretim ve verimliliğin artırılması,
- Nitelikli istihdamın yaygınlaştırılması,
- Vergi sisteminde adaletin güçlendirilmesi,
- Eğitim fırsatlarının geliştirilmesi,
- Sosyal desteklerin etkin kullanılması,
- Kadın ve genç istihdamının artırılması
gibi politikaların önem taşıdığı görüşünde birleşiyor.
Toplumsal Refahın Anahtarı
Uzmanlara göre ekonomik büyüme tek başına toplumun refahını artırmaya yetmiyor. Gelirin toplumun farklı kesimleri arasında daha dengeli paylaşılması, hem sosyal adaletin güçlenmesi hem de sürdürülebilir ekonomik kalkınma açısından büyük önem taşıyor. TÜİK'in son verileri, gelir dağılımında sınırlı iyileşmeler yaşansa da Türkiye'de gelir eşitsizliğinin hâlâ önemli bir ekonomik ve sosyal sorun olmaya devam ettiğini gösteriyor.
