TSSB'nin belirtileri neler?
Travma sonrası stres bozukluğunun belirtileri genel olarak dört ana grupta değerlendiriliyor.
Travmanın yeniden yaşanması: Travmatik olaya ilişkin istemsiz anılar, kabuslar ve kişinin olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetmesine neden olan flashbackler görülebiliyor.
Kaçınma davranışları: Kişi travmayı hatırlatan yerlerden, kişilerden, konuşmalardan veya düşüncelerden uzak durmaya çalışabiliyor.
Olumsuz düşünce ve duygular: Umutsuzluk, suçluluk, yabancılaşma hissi ve olumlu duyguları yaşamakta zorlanma ortaya çıkabiliyor.
Aşırı uyarılmışlık: Kolay irkilme, sürekli tetikte olma, öfke patlamaları, sinirlilik ve uyku sorunları görülebiliyor.
Bu belirtilerin en az bir ay sürmesi ve kişinin günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini veya iş hayatını belirgin şekilde etkilemesi durumunda TSSB açısından değerlendirme yapılması gerekiyor.
Her travma yaşayan kişide TSSB gelişmiyor
Travmatik bir olay yaşayan herkes TSSB geliştirmiyor. Travmanın şiddeti ve süresi, kişinin daha önce yaşadığı travmalar, ailedeki ruhsal hastalık öyküsü ve sosyal destek düzeyi gibi birçok faktör hastalığın gelişme riskini etkileyebiliyor.
Ayrıca sağlık çalışanları, itfaiyeciler ve askeri personel gibi travmatik olaylarla daha sık karşılaşan meslek gruplarında risk daha yüksek olabiliyor.
Akut stres bozukluğu ile TSSB arasındaki fark
Travma sonrasında yaşanan her stres tepkisi TSSB anlamına gelmiyor. Akut stres bozukluğu, travmadan sonraki ilk üç gün ile dört hafta arasında görülebilen kısa süreli bir tablo olarak değerlendiriliyor.
Belirtilerin dört haftadan uzun sürmesi ve kişinin işlevselliğini bozmaya devam etmesi halinde ise TSSB gündeme geliyor.
TSSB tanısı nasıl konuluyor?
TSSB tanısı psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından kişinin yaşadığı travma, belirtilerin başlangıç zamanı, süresi ve günlük yaşama etkisi değerlendirilerek konuluyor. Gerekli durumlarda çeşitli görüşme ve değerlendirme ölçeklerinden de yararlanılabiliyor.
TSSB'ye depresyon, anksiyete ve madde kullanım bozuklukları gibi başka ruhsal sorunlar da eşlik edebiliyor.
TSSB nasıl tedavi ediliyor?
TSSB tedavisinde temel yaklaşımlar psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi olarak öne çıkıyor. Bilişsel davranışçı terapi, travmayla bağlantılı olumsuz düşünce ve davranışların ele alınmasında kullanılan kanıta dayalı yöntemlerden biri.
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) de travmatik anıların işlenmesine yönelik kullanılan tedavi yöntemleri arasında bulunuyor. Bazı durumlarda, özellikle depresyon gibi eşlik eden sorunlar varsa antidepresan ilaçlardan yararlanılabiliyor.
Ne zaman destek alınmalı?
Travma sonrasında bir süre kaygı, uyku problemi veya olayı hatırlama gibi tepkiler yaşanması mümkün. Ancak belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve kişinin günlük yaşamını veya ilişkilerini etkiliyorsa psikiyatri uzmanı ya da klinik psikologdan destek alınması öneriliyor.
Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme düşüncesi, intihar düşüncesi, madde kullanımında belirgin artış veya gerçeklikle bağın koptuğunu düşündüren belirtiler yaşaması halinde ise vakit kaybetmeden acil yardım alınması gerekiyor.
