Antalya’nın Akseki ilçesinde Toros Dağları’nın yüksek kesimlerinde doğal olarak yetişen kekiklerin hasadı başladı. Her yıl mevsiminde dağlara çıkan yöre halkı, doğal ortamda yetişen kekikleri özenle toplayarak hem kışlık ihtiyaçlarını karşılıyor hem de elde ettikleri ürünleri satarak aile bütçelerine katkı sağlıyor.
Akseki’de özellikle dağlık bölgelerde gerçekleştirilen kekik toplama çalışmaları, bölge halkı için yıllardır sürdürülen geleneklerden biri olarak öne çıkıyor. Sabahın erken saatlerinde dağların yolunu tutan kadın ve erkeklerden oluşan gruplar, doğal ortamda yetişen kekikleri köklerine zarar vermeden topluyor.
800 ile 2 bin metre arasında toplanıyor
Akseki’nin yaklaşık 800 ile 2 bin metre rakım arasındaki dağlık kesimlerinde yetişen kekikler, doğal yapısı ve kendine özgü aromasıyla dikkat çekiyor. Toplanan kekiklerin bir bölümü evlerde kış aylarında kullanılmak üzere kurutulurken, ihtiyaç fazlası ürünler ise satışa sunuluyor.
Kekik toplama sırasında bitkinin devamlılığının sağlanması için köklerine zarar verilmemesine özen gösteriliyor. Vatandaşlar, kekikleri bıçak veya makas yardımıyla keserek topluyor. Ardından demetler halinde hazırlanan kekikler kurutuluyor.
Bölgede toplanan kekikler, yöre halkı açısından yalnızca geleneksel bir ürün değil, aynı zamanda ekonomik değer taşıyan bir kaynak olarak da görülüyor. Bir demet kekiğin yaklaşık 50 liradan alıcı bulduğu belirtilirken, elde edilen gelir özellikle aile bütçelerine katkı sağlıyor.
Kekik toplamak gelenek haline geldi
Akseki’nin Göktepe Yaylası’na kekik toplamak için çıkan Ayşe Çelik, kekik toplama işinin kendileri için uzun yıllardır devam eden bir gelenek olduğunu belirtti.
Çelik, her yıl kekik döneminde yaylaya çıktıklarını, topladıkları ürünlerin bir bölümünü kendi ihtiyaçları için ayırdıklarını, kalan kısmını ise satarak aile bütçesine katkı sunduklarını ifade etti.
Doğal ortamda yetişen kekiklerin kokusunun ve aromasının farklı olduğunu belirten Çelik, kekik toplamanın kendileri için hem geleneksel bir uğraş hem de gelir kaynağı olduğunu dile getirdi.
Kekik yağı da araştırmaların konusu
Dağlardan toplanan kekik yalnızca kurutularak kullanılmıyor. Bitkiden elde edilen kekik yağı da içerdiği bileşenler nedeniyle bilimsel araştırmalara konu oluyor.
Kekik yağında bulunan karvakrol ve timol gibi bileşenler, ürünün özellikleri açısından öne çıkıyor. Kaynakta aktarılan bilimsel değerlendirmelere göre özellikle karvakrol oranı yüksek olan bazı kekik yağlarının biyosidal özellikleri dikkat çekiyor.
Ancak kekik yağı gibi uçucu yağların kullanımında ürünün içeriği, yoğunluğu ve kullanım şekli önem taşıyor. Bu nedenle bitkisel ürünlerin sağlık amacıyla kullanılmasında uzman görüşünün dikkate alınması gerekiyor.
Akseki kekiğinde karvakrol dikkat çekiyor
Akdeniz Üniversitesi’nden emekli Prof. Dr. Oktay Yeğen, yaklaşık 30 yıldır kekik ve kekik yağı üzerine bilimsel çalışmalar yürüttüğünü belirterek Toros bölgesindeki kekik türlerinin önemli özellikler taşıdığını ifade etti.
Yeğen’in verdiği bilgilere göre Akseki ve çevresinde özellikle Thymus spicata olarak bilinen karabaş kekiği yetişiyor. Bu türün kekik yağı açısından önemli bitkiler arasında bulunduğu belirtiliyor.
Akseki’de yetişen kekiklerden elde edilen bazı yağlarda karvakrol oranının yüzde 70’in üzerine çıkabildiği aktarılırken, kekik yağının 20’den fazla bileşen içerebildiği ifade edildi.
Her kekik türünün içeriği aynı değil
Uzman değerlendirmelerine göre farklı kekik türleri benzer koku ve aromaya sahip olsa da içeriklerindeki bileşen oranları aynı olmayabiliyor. Bu durum, elde edilen kekik yağlarının özellikleri ve kaliteleri arasında farklılık oluşmasına neden olabiliyor.
Bu nedenle doğadan toplanan her kekik türünün aynı özelliklere sahip olmadığı, bitkinin türünün ve yetiştiği bölgenin ürünün kimyasal yapısı üzerinde etkili olduğu belirtiliyor.
Akseki kaliteli kekikleriyle öne çıkıyor
Toros Dağları’nın kekik açısından önemli bölgeler arasında bulunduğunu belirten Prof. Dr. Yeğen, özellikle Akseki ve çevresinin kalite bakımından öne çıktığını ifade etti.
Doğal ortamda yetişen kekiklerin bölgenin önemli aromatik bitkileri arasında yer aldığı belirtilirken, farklı rakımlarda yetişen bitkilerin içeriklerinin de değişebileceğine dikkat çekiliyor.
Akseki ve çevresinde sürdürülen kekik toplama faaliyetleri böylece hem geleneksel üretimin devam etmesini hem de yöre halkının doğal kaynaklardan ekonomik değer elde etmesini sağlıyor.
Türkiye kekik üretiminde önemli konumda
Türkiye, kekik üretimi ve ihracatında dünya genelinde önemli ülkeler arasında bulunuyor. Türkiye’de farklı kekik türlerinden kekik yağı elde edilirken, Türk kekiği başta Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Avrupa ülkeleri olmak üzere çeşitli pazarlara ihraç ediliyor.
Dünyada yaklaşık 100 farklı bitkinin “kekik” adıyla anıldığı, Türkiye’de ise çok sayıda türün bulunduğu belirtiliyor. Bu zenginlik, Türkiye’nin aromatik bitkiler alanındaki üretim potansiyelini de ortaya koyuyor.
Toros Dağları’nın doğal ortamında yetişen kekikler, Akseki’de her yıl olduğu gibi bu yıl da dağlarda toplanmaya başlandı. Kimi vatandaşın kışlık ihtiyacını karşılayan, kimi vatandaşın ise satışından gelir elde ettiği kekik, bölgenin geleneksel ürünleri arasındaki yerini koruyor.
