Türkiye sermaye piyasaları son günlerin en hareketli dönemlerinden birini yaşıyor. Bazı yatırım fonlarında başlayan nakit sıkışıklığı, kısa sürede Borsa İstanbul’daki sert satışlarla birleşirken Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Finansal İstikrar Komitesi peş peşe tedbirler açıkladı.
Meltem TV Ana Haber’de ele alınan dosyada, bazı fonların yatırımcıların çıkış taleplerini karşılayacak yeterli nakde ulaşamamasıyla başlayan sürecin, eldeki hisse senetlerinin satışını zorunlu hale getirdiği; satışların fiyatları düşürmesiyle de yeni çıkış taleplerinin geldiği bir likidite döngüsüne dönüştüğü anlatıldı.
Piyasalardaki gelişmelerin ardından yatırımcıların gözü artık SPK’nın açıkladığı tasfiye yöntemine, ödeme takvimine ve adli soruşturmalara çevrildi.
Fonlarda likidite sıkışıklığı ne anlama geliyor?
Yatırım fonlarında temel sorun, yatırımcıların paylarını satmak istemesi halinde ortaya çıkıyor.
Fonun yeterli nakdi bulunuyorsa yatırımcıya ödeme yapılabiliyor. Ancak portföyde günlük işlem hacmi düşük, kolayca alıcı bulunamayan hisse senetlerinin ağırlığı fazlaysa fonun kısa sürede nakit üretmesi güçleşebiliyor.
Bu durumda fon yöneticisi varlık satmak zorunda kalıyor. Çok sayıda hissenin aynı anda piyasaya verilmesi fiyatları aşağı çekerken fonun toplam değerini de azaltabiliyor. Değer kaybını gören diğer yatırımcıların da çıkış talebinde bulunması sorunu büyütebiliyor.
Gazete Oksijen’in aktardığı verilere göre bazı fonlarda özellikle işlem hacmi düşük hisselerde yüksek yoğunlaşmalar oluştu; yatırımcı çıkışlarının hızlanmasıyla bu pozisyonların nakde çevrilmesi zorlaştı.
Pusula ve Tera’daki sorun piyasaya yayıldı
Krizin görünür hale geldiği ilk aşamada Pusula Portföy’ün bazı fonlarında yatırımcı ödemelerinin zamanında gerçekleştirilemediği açıklandı. Ardından Tera Portföy’ün bazı fonlarında da benzer sorunların yaşanması piyasada tedirginliği artırdı.
Meltem TV yayınında şirketlerin yaşadığı bu tablo “geçici likidite sıkıntısı” ve yatırımcıların nakde ulaşamaması üzerinden ele alınırken, fonların daha önce nasıl bu kadar hızlı büyüdüğü ve denetimin yeterli olup olmadığı soruları gündeme getirildi.
Tera tarafından yapılan açıklamada ise yaşanan sürecin organize ve spekülatif bir saldırıyla bağlantılı olduğu savunuldu. Bu ifade şirketin kendi değerlendirmesi niteliğinde; piyasa düzenleyicilerinin ve devam eden adli süreçlerin sonuçları ayrı olarak değerlendirilecek.
Borsa İstanbul’da sert satış
Fonlardaki likidite sorununun başka fonlara ve piyasanın geneline yayılabileceği endişesi Borsa İstanbul’da satışları hızlandırdı.
Reuters’a göre BIST 100 Endeksi 16 Eylül’de yüzde 5’in üzerinde değer kaybetti. Alınan tedbirlerin ardından ertesi gün endeks kayıplarının bir bölümünü geri alarak yüzde 2,6 yükseldi ancak haftalık kayıp yüksek seviyede kalmaya devam etti.
Meltem TV yayınında da BIST 100’ün satışların yoğunlaştığı süreçte yüzde 6’nın üzerinde gerileyerek 12 bin 814 puan seviyesine indiği aktarıldı.
Finansal İstikrar Komitesi toplandı
Piyasalardaki dalgalanmanın ardından Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında Finansal İstikrar Komitesi toplandı.
Komite, sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığını ve “geçici ve yönetilebilir nitelikte” olduğunu açıkladı. Yetkililer, Borsa İstanbul ve Türkiye sermaye piyasalarının genel işleyişinde yapısal bir risk görülmediğini bildirdi. (Reuters)
Meltem TV’nin aktardığı açıklamada da piyasanın sağlıklı işleyişinin ve finansal istikrarın korunması amacıyla yeni tedbirlerin hızlı şekilde devreye alınacağı, önceliğin likidite sıkışıklığının giderilmesine verileceği belirtildi.
Merkez Bankası’ndan likidite hamlesi
TCMB de piyasadaki Türk lirası likiditesini desteklemek amacıyla yeni adımlar attı.
Reuters’ın aktardığına göre Merkez Bankası repo fonlamasını 300 milyar liraya çıkardı ve bankaların bankalararası para piyasasındaki borçlanma limitlerini önemli ölçüde artırdı.
Meltem TV haberinde ise haftalık repo fonlamasının artırılması, bankaların borçlanma limitlerinin güncellenmesi ve teminat iskonto oranlarında düzenlemeye gidilmesi alınan başlıca tedbirler arasında sıralandı.
7 portföy şirketinin fonları için tasfiye süreci
SPK’nın müdahalesinin en dikkat çekici ayağını fonlardaki işlemlerin durdurulması oluşturdu.
İlk açıklamalarda 7 portföy yönetim şirketine ait 130 fondan söz edilirken, 18 Eylül’de açıklanan güncel tasfiye usul ve esaslarında toplam sayı 131 fon olarak yer aldı. Bunlar A1 Capital Portföy, Atlas Portföy, Bulls Portföy, Hedef Portföy, Pardus Portföy, Pusula Portföy ve Tera Portföy tarafından yönetilen fonlardan oluşuyor.
Reuters, tasfiye kapsamındaki fonların toplam portföy büyüklüğünün yaklaşık 891 milyar lira olduğunu ve yaklaşık 353 bin yatırımcıyı kapsadığını bildirdi. Bazı Türk basın kaynaklarında ise yaklaşık 500 bin yatırımcıdan söz ediliyor. Bu nedenle ilk haberlerde yer alan “1 milyon yatırımcı” rakamıyla güncel kaynaklar arasında fark bulunuyor.
Yatırımcının parası kayboluyor mu?
Fonların tasfiye edilmesi, fon içerisindeki varlıkların otomatik olarak yok olduğu anlamına gelmiyor.
Fon malvarlığı, portföy yönetim şirketinin kendi malvarlığından ayrı tutuluyor. Tasfiye sürecinde fondaki hisse senetleri, para piyasası araçları ve diğer varlıklar belirlenen yöntemle nakde çevrilecek ve elde edilen tutar yatırımcılara sahip oldukları pay oranında dağıtılacak.
Ancak yatırımcının ekranda gördüğü son fon değerini birebir nakit olarak alacağı yönünde genel bir garanti bulunmuyor. Özellikle likiditesi düşük hisselerin satış sırasında değer kaybetmesi halinde, nihai tasfiye değeri son görülen fon fiyatından farklılaşabilir.
Meltem TV yayınında da yatırımcıların en çok “Ekranda gördüğüm paranın tamamını alabilecek miyim?” sorusunu yönelttiği ve nihai tutarın portföydeki varlıkların hangi fiyatlardan nakde çevrilebildiğine bağlı olacağı vurgulandı.
İş Bankası ve Ziraat Bankası görevlendirildi
18 Eylül’de açıklanan tasfiye esaslarına göre Tera Portföy fonlarının tasfiye sürecini Türkiye İş Bankası, diğer altı portföy şirketinin fonlarının sürecini ise Ziraat Bankası yürütecek.
Merkezi Kayıt Kuruluşu ile bankalar, yatırımcıların sahip olduğu katılma payları, gerçekleşmemiş emirler, varsa haciz ve diğer kayıtlar konusunda mutabakat sağlayacak.
Fonlardaki finansal varlıklar daha sonra yatırımcı menfaati, piyasa derinliği ve likidite koşulları dikkate alınarak kademeli biçimde nakde dönüştürülecek.
Elde edilen nakit, yatırımcıların bireysel saklama hesaplarına sahip oldukları fon payı oranında aktarılacak.
Tasfiye için en fazla 3 aylık süre
SPK’nın açıkladığı esaslara göre tasfiye sürecinin en fazla üç ay içinde tamamlanması öngörülüyor. Kurul gerekli görürse bu süre uzatılabilecek.
Bu, bütün yatırımcıların ödemelerini üç ayın sonunda topluca alacağı anlamına gelmiyor. Fon varlıklarının nakde çevrilmesine bağlı olarak bankalar dönemsel ödeme planları hazırlayabilecek ve elde edilen nakit pay sahiplerine kademeli şekilde aktarılabilecek.
Likiditesi yüksek para piyasası araçlarının nakde çevrilmesi daha kolay olurken, işlem hacmi düşük hisse senetlerinin satışının zamana yayılması bekleniyor.
Önceden verilen satış emirleri ne olacak?
Yatırımcıların merak ettiği diğer konu ise karar öncesinde verilen ancak henüz tamamlanmamış satış emirleri.
Yeni tasfiye esaslarına göre belirli kesim saatlerinden sonra iletilen iade talepleri tasfiye süreci kapsamında değerlendirilecek. TEFAS üzerinden daha önce verilmiş ancak tamamlanmamış bazı iade talimatlarının karşılığı ise fon hesabına borç kaydedilecek ve nakit oluştukça öncelikli olarak karşılanacak. (CNBC-e)
Bu nedenle yatırımcıların kendi işlemlerinin hangi aşamada olduğunu MKK, Takasbank ve ilgili dağıtıcı kuruluş kayıtlarından takip etmeleri önem taşıyor.
Adli soruşturmalar genişledi
Fon piyasasındaki gelişmeler yalnızca idari tedbirlerle sınırlı kalmadı.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen sermaye piyasası soruşturmaları kapsamında Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız’ın tutuklandığı; Tera Holding Genel Müdür Yardımcısı İbrahim Bekci’nin de aralarında bulunduğu bazı isimlerin gözaltına alındığı bildirildi.
Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen ve çok sayıda kişi hakkında da yurt dışına çıkış yasağı tedbiri uygulandı. 18 Eylül itibarıyla çeşitli soruşturmalar kapsamında 51 kişi hakkında bu tedbirin bulunduğu açıklandı. (A Haber)
Bu kişilerle ilgili iddialar devam eden adli süreçlerin konusu olup, kesinleşmiş mahkeme kararları bulunmayan kişiler bakımından suçluluk hükmü anlamına gelmiyor.
Tera, Pusula, Hedef ve diğer şirketler mercek altında
Soruşturmanın şirket ayağında Tera, Pusula, Hedef ve diğer sermaye piyasası kuruluşlarının işlem ve fon hareketleri inceleniyor.
Savcılık ve SPK’nın piyasa işlemlerindeki olası manipülasyon iddiaları üzerinde çalıştığı, bazı malvarlıkları ve hesaplar hakkında tedbir kararlarının verildiği açıklandı. (A Haber)
Bazı portföy şirketleri ise SPK kararının kendi fonlarının ödeme gücüyle veya temerrütle bağlantılı olmadığını savunarak yatırımcılarına açıklamalarda bulundu. Bu nedenle 7 şirketin tamamındaki fonların aynı mali sorunları yaşadığı sonucuna varmak doğru değil.
Krizin siyasi boyutu da gündemde
Sermaye piyasalarındaki gelişmeler siyasi tartışmalara da yansıdı.
CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, 17 Eylül’de CHP Ekonomi Masası toplantısının ardından Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e sermaye piyasalarındaki gelişmelerle ilgili yedi soru yöneltti. CHP’nin resmi internet sitesinde de Kılıçdaroğlu’nun açıklaması ve Ekonomi Masası toplantısı yayımlandı. (Cumhuriyet Halk Partisi)
Kılıçdaroğlu, daha önce fonlardaki ve borsadaki olağan dışı hareketlere ilişkin uyarılar yapıldığını savunarak neden daha erken müdahale edilmediğini sordu. Ayrıca Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Devlet Denetleme Kurulu’nun devreye sokulması çağrısında bulundu. Bunlar CHP liderinin siyasi değerlendirme ve talepleri niteliğinde.
Hükümet tarafında ise Finansal İstikrar Komitesi sorunun sistemin geneline yayılmış yapısal bir kriz olmadığını, belirli fonlarla sınırlı ve yönetilebilir olduğunu açıklarken düzenleyici ve adli makamlar incelemelerin sürdüğünü bildirdi. (Reuters)
Yatırımcıların gözü resmi açıklamalarda
Gelinen noktada piyasanın en önemli gündem maddesi tasfiye sürecinin ne hızda ilerleyeceği.
SPK’nın açıkladığı yöntemle birlikte ilk belirsizliklerin bir bölümü giderilmiş olsa da yatırımcıların ne kadar ödeme alacağı, her fonun elindeki varlıkların hangi fiyatlardan nakde çevrileceğine bağlı olacak.
Borsa İstanbul açısından ise yeni satış baskısının oluşup oluşmayacağı, tasfiye kapsamındaki hisselerin piyasaya hangi hızla verileceği ve alınan likidite tedbirlerinin etkisi yakından izlenecek.
Meltem TV Ana Haber’de de krizin temel sorusu “Yatırımcı parasını ne zaman ve ne kadar alacak?” şeklinde özetlenirken, önümüzdeki süreçte SPK, MKK, Takasbank ve tasfiyeyle görevlendirilen bankalardan gelecek açıklamaların belirleyici olacağı vurgulandı.
Not: İlk açıklamalarda 130 fon ve yaklaşık 1 milyon yatırımcı ifadeleri kullanıldı. 18 Eylül’de güncellenen tasfiye listesinde 131 fon yer alırken, yatırımcı sayısına ilişkin güncel kaynaklarda farklı rakamlar bulunuyor. Bu nedenle haberimizde güncel resmi süreç esas alınmıştır.
