Yılankale'nin Gerçek Adı Ne? Tarihî Belgeler Ortaya Çıktı

Ancak yeni akademik araştırmalar kalenin Orta Çağ'daki adının Levon adlı bir hükümdarla bağlantılı olabileceğini ortaya koyuyor. Kalenin kim tarafından ve ne zaman yaptırıldığı ise tarihçiler arasında tartışılmaya devam ediyor.

Adanalı tarihçi Cezmi Yurtsever, Adana-Ceyhan kara yolundan geçenlerin dikkatini çeken Yılankale'nin gerçek ismini ve kim tarafından yaptırıldığını gündeme taşıdı. Yüzyıllardır bölgenin en önemli savunma yapılarından biri olarak ayakta duran kale, yalnızca mimarisiyle değil, birbirinden farklı tarihî adlarıyla da araştırmacıların ilgisini çekiyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında Yılankale'nin eski adı Govara (Kovara) olarak belirtiliyor. 1671 yılında bölgeden geçen Evliya Çelebi'nin ise kaleyi Şahmeran anlatısıyla ilişkilendirerek Şahmeran Kalesi adıyla tanıttığı aktarılıyor.

Ancak kalenin tarihî kimliğine ilişkin araştırmalar bununla sınırlı değil.

Yılankale'nin Eski Adı Kovara mı, Levonkla mı?

Yılankale'nin adı üzerine iki önemli tarihsel yaklaşım bulunuyor.

İlk yaklaşım, Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tanıtımlarında geçen Kovara veya Govara adını esas alıyor.

İkinci yaklaşım ise Kilikya Ermeni Krallığı dönemindeki yazılı kaynakları inceleyerek kalenin Levon adıyla bağlantısını araştırıyor.

Tarihçi Samvel Grigoryan'ın 2020 yılında yayımlanan çalışmasında, bugün Yılankale olarak bilinen yapının Orta Çağ'da Tłay Lewonin adıyla anılmış olabileceği belirtiliyor. Araştırmacı, bu adı Kilikya Ermeni Kralı IV. Levon ile ilişkilendiriyor.

Grigoryan'ın araştırmasına göre kalenin 1320–1329 yılları arasında inşa edilmiş olması mümkün. Bu görüş, yapıyı daha erken dönemlere tarihlendiren geleneksel açıklamalardan farklılık gösteriyor.

Dolayısıyla kalenin tek ve tartışmasız bir eski adına ulaşıldığını söylemek mümkün değil.

Yılankale'yi Kim Yaptırdı?

Kalenin inşasına ilişkin kaynaklar arasında da farklılıklar bulunuyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı, kalenin Orta Çağ'da Bizanslılar tarafından yapıldığını belirtiyor. Yapı üzerinde Bizans, Haçlı ve Ermeni dönemlerine ait onarım izleri bulunduğunu da aktarıyor.

Diğer bazı tarihî değerlendirmelerde ise kale, Kilikya Ermeni Krallığı dönemine ve Kral I. Levon'a bağlanıyor.

Samvel Grigoryan'ın daha yeni araştırması ise bugün görülen kalenin IV. Levon döneminde inşa edilmiş olabileceği görüşünü öne çıkarıyor.

Bu farklılıklar nedeniyle Yılankale'yi kesin olarak tek bir hükümdarın yaptırdığı şeklinde haberleştirmek tarihsel açıdan doğru olmayacaktır.

Çukurova'nın Ortasında Neden Böyle Güçlü Bir Kale Yapıldı?

Yılankale'nin kurulduğu yer tesadüf değildi.

Kale, Toros Dağları'nı aşarak Çukurova üzerinden Antakya'ya uzanan tarihî ulaşım ve ticaret güzergâhlarını gözetleyebilecek stratejik bir noktada bulunuyor.

Bulunduğu konumdan Anavarza, Tumlu ve Kozan kaleleri gibi bölgedeki diğer savunma yapılarının bulunduğu alanlar izlenebiliyor.

Bu konumu sayesinde Yılankale, bölgedeki askerî hareketlerin izlenmesi ve önemli geçiş yollarının kontrol edilmesi açısından avantaj sağlıyordu.

Kalenin İçinde Kilise ve Su Sarnıcı Bulunuyor

Yılankale'nin mimari yapısı, Orta Çağ savunma anlayışının önemli örneklerinden biri kabul ediliyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarına göre kalede sekiz yuvarlak burç bulunuyor.

Güneydeki giriş kapısından taş merdivenlerle farklı teraslara ulaşılıyor. Yapının üst kesimlerinde garnizon alanları, ayrıca kilise ve su sarnıcı kalıntıları yer alıyor.

Kalenin kapılarının birbirini takip eden savunma noktalarıyla korunması, saldırganların doğrudan iç bölümlere ulaşmasını zorlaştırıyordu.

Yapıda bulunan Ermenice yazıt ve mimari izler de kalenin sonraki dönemlerde onarıldığını gösteren tarihî kanıtlar arasında bulunuyor.

Yılan Adı Nereden Geliyor?

Yılankale'nin halk arasındaki adlandırılmasında Şahmeran efsanesinin önemli bir yeri bulunuyor.

Anlatılara göre kalenin içinde çok sayıda yılan yaşıyor ve bu yılanlar Şahmeran ile ilişkilendiriliyordu.

Evliya Çelebi'nin Seyahatnâme adlı eserinde de kalede yaşayan yılanlarla ilgili olağanüstü anlatılara yer veriliyor.

Halk kültürü araştırmacısı Prof. Dr. Esma Şimşek'in Yılankale anlatıları üzerine çalışması, bu efsanelerin yörede nasıl yaşatıldığını ele alıyor.

Ancak Şahmeran hikâyesi, kalenin gerçek inşa tarihini açıklayan bir arkeolojik belge olarak değerlendirilemez. Efsane ile tarihî veriler birbirinden ayrılmalı.

Kalenin Tarihî Adlarına İlişkin Bulgular

Tablodaki adların aynı tarihsel dönemde kullanıldığı veya hepsinin kesin olarak aynı yapıyı tanımladığı söylenemez.

Cezmi Yurtsever'in Sorusu Yeni Araştırmalara Kapı Açıyor

Tarihçi Cezmi Yurtsever'in kalenin gerçek ismi üzerine gündeme getirdiği soru, Çukurova'nın kültürel mirasının daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini gösteriyor.

Yılankale'ye ilişkin resmî tanıtımlarda Bizans ve Haçlı dönemleri vurgulanırken, akademik araştırmalar Kilikya Ermeni Krallığı dönemindeki adlandırmaları ve inşa faaliyetlerini de değerlendiriyor.

Özellikle 2020 yılında yayımlanan araştırma, Yılankale'nin tarihini yeniden tartışmaya açabilecek somut bir görüş sunuyor.

Bu görüşün kesinleştirilmesi için tarihî yazıtların, kalenin mimari evrelerinin, dönemin yazılı kaynaklarının ve arkeolojik bulguların birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Yılankale'nin Tarihi Yeniden Yazılır mı?

Yüzyıllardır Çukurova Ovası'nı gözetleyen Yılankale, günümüzde Adana'nın önemli tarihî miraslarından biri olmayı sürdürüyor.

Resmî kaynaklarda Kovara adıyla tanınan, halkın Şahmeran Kalesi olarak anlattığı bu görkemli yapı, akademik araştırmalarda Levon adını taşıyan farklı Orta Çağ kaleleriyle karşılaştırılıyor.

Yılankale'nin hangi hükümdar döneminde ve hangi yapı evreleriyle bugünkü biçimini kazandığı, araştırılması gereken başlıca sorular arasında bulunuyor.

Cezmi Yurtsever'in gündeme getirdiği sorunun en önemli cevabı şu: Yılankale yalnızca efsanelerin değil, henüz bütünüyle açıklığa kavuşmamış bir Orta Çağ tarihinin de izlerini taşıyor.