Yapay zekâ teknolojilerinin dünya genelinde hızla yaygınlaşması, enerji tüketimi ve karbon emisyonlarına ilişkin tartışmaları büyütüyor. Teknoloji şirketleri yeni veri merkezleri kurmak için milyarlarca dolarlık yatırımlar gerçekleştirirken bu tesislerin artan elektrik ihtiyacının nasıl karşılanacağı önemli bir sorun hâline geliyor.

Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) yayımladığı rapora dayandırılan projeksiyonlara göre veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar iki katına çıkması bekleniyor. Yapay zekâ yatırımlarının etkisiyle veri merkezlerinden kaynaklanan karbon emisyonlarının ise aynı dönemde yüzde 70 artabileceği öngörülüyor.

Özellikle ABD ve Çin'de artan elektrik talebinin kömür ve doğal gaz santralleriyle karşılanması, teknoloji sektörünün çevresel etkilerini büyütebilecek gelişmeler arasında gösteriliyor.

Yapay Zekânın Elektrik Tüketimi 2030'a Kadar İkiye Katlanabilir

IEA'nın raporunda dünya genelindeki veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar iki katına çıkacağı tahmin ediliyor. Bu artışın yaklaşık dörtte üçünün yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasından kaynaklanacağı belirtiliyor.

Yalnızca yapay zekâ odaklı veri merkezlerinin yıllık elektrik ihtiyacının önümüzdeki dört yıl içinde 350 teravatsaat artması bekleniyor.

Bu miktar, İngiltere'nin bir yılda tükettiği toplam elektrikten daha yüksek bir seviyeye karşılık geliyor.

Artan talep, veri merkezlerinin yalnızca teknoloji sektörünü değil, ülkelerin elektrik üretim kapasitesini ve enerji yatırımlarını da doğrudan etkileyeceğini gösteriyor.

Veri Merkezi Kapasitesinde 10 Katlık Büyüme

Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve işletilmesi için kullanılan sunucu altyapısında da hızlı bir genişleme yaşanıyor.

IEA verilerine göre yapay zekâ sunucularının dünya genelindeki yıllık sevkiyatı, 2020 yılından bu yana 18 kat arttı.

Kurum, uydu görüntülerinden yararlanarak farklı ülkelerde inşa edilen 93 büyük yapay zekâ veri merkezini de inceledi.

Raporda ele alınan yapay zekâ veri merkezi kapasitesinin son 24 ayda 10 katına çıkarak 17 gigavata ulaştığı, inşaatı devam eden tesislerin tamamlanmasıyla 50 gigavata yükselebileceği aktarıldı.

Dünya genelindeki veri merkezlerinin toplam kurulu kapasitesi ise yaklaşık 120 gigavat seviyesinde bulunuyor. Bu kapasitenin yüzde 80'i ABD, Çin ve Avrupa Birliği ülkelerinde yer alıyor.

IEA, 2030 yılına kadar küresel veri merkezi kapasitesine 120 gigavat daha eklenebileceğini tahmin ediyor.

Karbon Emisyonlarında Yüzde 70 Artış Bekleniyor

Yapay zekâ altyapısındaki büyümenin çevresel etkileri, veri merkezlerinin kullandığı elektriğin hangi kaynaklardan üretildiğine bağlı olarak değişiyor.

IEA'nın projeksiyonlarına göre veri merkezlerinden kaynaklanan karbon emisyonları, artan elektrik talebinin etkisiyle 2030 yılına kadar yüzde 70 yükselebilir.

Teknoloji şirketleri yenilenebilir enerji yatırımlarını artırsa da yeni veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının bir bölümünün fosil yakıtlardan karşılanması bekleniyor.

Bu durum, yapay zekâ teknolojilerindeki büyümenin karbon salımını azaltmaya yönelik hedeflerle nasıl uyumlu hâle getirileceği sorusunu gündeme taşıyor.

Çin'de Yapay Zekânın Elektriğinin Yarısı Kömürden Sağlanabilir

IEA'nın değerlendirmelerine göre Çin'deki yapay zekâ veri merkezlerinin elektrik ihtiyacında kömür santralleri önemli bir paya sahip olmaya devam edecek.

2030 yılına gelindiğinde ülkedeki yapay zekâ veri merkezlerinin tükettiği elektriğin yaklaşık yarısının kömürden karşılanacağı tahmin ediliyor.

Elektrik ihtiyacının kalan bölümünde yenilenebilir enerji kaynaklarının önemli rol oynaması beklenirken nükleer enerjinin katkısının sınırlı, doğal gazın payının ise düşük olacağı öngörülüyor.

Bu tablo, Çin'deki yapay zekâ yatırımlarının enerji üretiminde fosil yakıtlara olan bağımlılığı kısa vadede sürdürebileceğine işaret ediyor.

ABD'de Veri Merkezleri İçin 180 Gigavatlık Doğal Gaz Projesi

ABD'de ise yapay zekâ veri merkezlerinin artan enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla doğal gaz santrallerine yönelik yatırımlar öne çıkıyor.

IEA'nın tahminlerine göre 2030 yılında ABD'deki veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 60'ı doğal gaz santrallerinden karşılanabilir.

Ağustos 2026 itibarıyla yalnızca veri merkezlerine elektrik sağlamak amacıyla planlanan yeni doğal gaz santrallerinin toplam kapasitesinin yaklaşık 180 gigavata ulaştığı belirtiliyor.

Bu kapasite, Avrupa Birliği'nde mevcut doğal gaz santrallerinin toplam kurulu gücüne yakın bir büyüklüğe karşılık geliyor.

ABD dışındaki ülkelerde yapay zekâ şirketleri tarafından gündeme getirilen yeni doğal gaz santrali projelerinin toplam kapasitesi ise yaklaşık 4 gigavat seviyesinde bulunuyor.

Söz konusu rakamlar planlanan projeleri ifade ediyor; bu tesislerin tamamının inşa edildiği veya faaliyete geçtiği anlamına gelmiyor.

Avrupa Birliği Yenilenebilir Enerjiye Yöneliyor

ABD ve Çin'de fosil yakıtların veri merkezlerinin enerji ihtiyacında önemli bir yer tutması beklenirken Avrupa Birliği'nde yenilenebilir enerji kaynakları öne çıkıyor.

IEA'nın projeksiyonlarına göre 2030 yılında Avrupa'daki veri merkezlerinin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'i yenilenebilir kaynaklardan karşılanabilecek.

Kalan ihtiyacın büyük bölümünün nükleer enerji ve doğal gaz santrallerinden sağlanması, kömürün payının ise sınırlı kalması bekleniyor.

Bu farklılık, yapay zekâ yatırımlarının çevre üzerindeki etkisinin yalnızca veri merkezi sayısına değil, ülkelerin elektrik üretiminde tercih ettiği kaynaklara da bağlı olduğunu ortaya koyuyor.

Yapay Zekânın Büyümesi Enerji Politikalarını Değiştiriyor

Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi, eğitilmesi ve kullanılması için ihtiyaç duyulan işlem gücü arttıkça veri merkezlerine yönelik yatırımlar da genişliyor.

Bu büyüme, elektrik üretim kapasitesinin artırılmasını ve enerji altyapısının yeni taleplere göre planlanmasını gerektiriyor.

IEA'nın projeksiyonları, veri merkezlerinin enerji tüketiminin önümüzdeki yıllarda küresel enerji politikalarının önemli başlıklarından biri olacağını gösteriyor.

Yapay zekâ sektörünün çevresel maliyetinin ne ölçüde artacağı ise yeni veri merkezlerinin enerji verimliliğine, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızına ve fosil yakıt kullanımındaki değişime bağlı olacak.

Muhabir: Resul Özdil