Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Toros Dağları'nda çekildiği belirtilen tarihî bir fotoğraf, Tahtacı Türkmen kadınlarının zorlu çalışma koşullarını yeniden gündeme getirdi. Tarihçi Cezmi Yurtsever'in paylaştığı bilgilere göre fotoğraf, Almanların demiryolu inşaat merkezi olarak kullandığı Adana'nın Pozantı ilçesine bağlı Belemedik'te çekildi. Görüntüdeki kadınların ellerindeki kesici aletlerle kerestelere şekil verdikleri aktarılıyor.
Tahtacı Türkmen Kadınları Neden Ağır İşlerde Çalışıyordu?
Geçmişte Toros Dağları'nın ormanlık bölgelerinde yaşayan Tahtacı Türkmenleri, geçimlerini büyük ölçüde ağaç kesimi, kereste üretimi ve orman işçiliğiyle sağlıyordu.
Bu yaşam biçiminde kadınlar da aile ekonomisine katkıda bulunuyor, erkeklerle birlikte üretim faaliyetlerine katılabiliyordu. Özellikle ağaç işçiliğiyle geçinen topluluklarda işin aile üyeleri arasında paylaşılması, gündelik yaşamın önemli bir parçasını oluşturuyordu.
Tarihçi Cezmi Yurtsever'in dikkat çektiği fotoğraf, kadınların yalnızca ev işleriyle sınırlı kalmadığını, fiziksel güç gerektiren üretim faaliyetlerinde de yer alabildiğini gösteren önemli bir tarihî belge olarak değerlendiriliyor.
Ancak fotoğrafın kesin çekim tarihi, görüntüdeki kadınların kimlikleri ve çalışma koşulları bağımsız arşiv belgeleriyle henüz doğrulanmış değil.
Tahtacılar Kimlerdir?
Tahtacılar, Anadolu'nun özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaşayan, tarihsel olarak ormancılık ve ağaç işçiliğiyle tanınan Alevi Türkmen topluluklarıdır.
Türk tarih araştırmalarında Tahtacıların kökenleri, Anadolu'ya göç eden Oğuz Türkmenleri ve Ağaçeri topluluklarıyla ilişkilendiriliyor.
Ormanlık alanlarda yaşamaları ve ağaç işçiliğiyle uğraşmaları nedeniyle zamanla Tahtacı adıyla tanınan bu topluluklar, kendilerine özgü geleneklerini, inançlarını ve kültürel değerlerini uzun yıllar korudu.
Günümüzde Tahtacı toplulukları Adana, Mersin, Antalya, İzmir, Aydın, Muğla, Balıkesir ve Gaziantep başta olmak üzere birçok bölgede yaşamlarını sürdürüyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi+1
Belemedik Demiryolu İnşaatında Büyük Emek
Osmanlı Devleti'nin son yıllarında yapımına hız verilen Bağdat Demiryolu Projesi, Toros Dağları'nda önemli bir değişim meydana getirdi.
Alman şirketlerinin yürüttüğü demiryolu çalışmalarında tüneller, köprüler, istasyonlar ve çeşitli hizmet binaları inşa edildi.
Belemedik, 1900'lü yılların başında bu çalışmaların önemli şantiye merkezlerinden biri haline geldi.
Demiryolu inşaatı sırasında kereste, yapı malzemesi olarak önemli bir ihtiyaç oluşturuyordu. Bölgedeki ormancılık geleneği ve ağaç işçiliği bilgisi, bu tür çalışmalarda değerli bir beceriydi.
Belemedik'teki demiryolu şantiyesinin tarihsel önemi, 2026 yılında yayımlanan akademik bir araştırmada da ele alındı.
tandfonline.com
Çukurova ve Osmaniye Çevresinde Tahtacı Toplulukları
Tahtacı Türkmenlerinin tarihî yaşam alanları arasında Çukurova ve Toros Dağları önemli bir yer tutuyor.
Adana, Mersin, Pozantı, Ceyhan ve İslahiye çevresinde Tahtacı topluluklarının geçmişine ilişkin kayıtlar bulunuyor.
Özellikle Ceyhan'daki Durhasan Dede ve İslahiye'deki İbrahim-i Sânî, Tahtacı inanç ve kültür tarihinde önemli ziyaret yerleri arasında gösteriliyor.
Osmaniye'nin de içinde bulunduğu Doğu Akdeniz coğrafyası, Türkmen yerleşimleri, yaylacılık gelenekleri ve ormancılık faaliyetleri bakımından zengin bir geçmişe sahip.
Bununla birlikte Osmaniye'deki hangi köylerin tarihsel olarak Tahtacı yerleşimi olduğunu kesin biçimde söyleyebilmek için yerel arşivlerin ve akademik çalışmaların ayrıca incelenmesi gerekiyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi
Tahtacı Kültürü Günümüzde de Yaşıyor
Tahtacı Türkmenleri, zaman içerisinde geleneksel orman işçiliğinin dışındaki mesleklere de yöneldi.
Cumhuriyet döneminde yerleşik yaşamın yaygınlaşması, eğitim imkânlarının gelişmesi ve ekonomik koşulların değişmesiyle birlikte topluluğun yaşam biçiminde önemli dönüşümler yaşandı.
Günümüzde farklı mesleklerde çalışan Tahtacı aileleri, kültürel miraslarını ve geleneklerini yaşatmaya devam ediyor.
Belemedik'te çekildiği belirtilen tarihî fotoğraf ise Toros Dağları'nda yaşayan kadınların üretimdeki emeğini hatırlatıyor. Kerestelere şekil veren kadınların görüntüsü, bölgenin ekonomik ve toplumsal tarihinin yalnızca büyük projelerden değil, bu projelerin çevresinde çalışan insanların yaşamlarından da oluştuğunu ortaya koyuyor.
Tarihçi Cezmi Yurtsever'in gündeme taşıdığı bu fotoğraf, Tahtacı Türkmenlerinin geçmişini, kadınların üretimdeki rolünü ve Çukurova'nın unutulmaya yüz tutmuş çalışma hayatını araştırmak için önemli bir başlangıç noktası oluşturuyor.
