Siirt’in Tillo ilçesinde yüzyıllardır yaşatılan “Işık Hadisesi”, astronomi, mimari ve vefayı aynı noktada buluşturan Türkiye’nin en dikkat çekici kültür miraslarından biri olarak öne çıkıyor.
- yüzyılda yaşayan alim Erzurumlu İbrahim Hakkı, hocası İsmail Fakirullah’ın 1734 yılında vefatının ardından ona duyduğu bağlılığı sıra dışı bir bilimsel düzenekle ifade etti. Siirt Valiliğinin aktardığı rivayete göre İbrahim Hakkı, “Hocamın başucuna doğmayan güneşi neyleyim?” diyerek güneş ışığını hocasının türbesine ulaştıracak sistemi tasarladı.
YILDA SADECE İKİ KEZ GERÇEKLEŞİYOR
Işık Hadisesi her yıl 21 Mart ve 23 Eylül ekinokslarında gözlemleniyor.
Tillo’nun yaklaşık 3 kilometre doğusundaki tepede bulunan Kalet’ül Üstad’daki taş duvarın penceresinden geçen güneşin ilk ışınları, türbenin yanındaki kulede bulunan yansıtıcı sisteme ulaşıyor. Ardından ışık türbenin içine yönlendirilerek İsmail Fakirullah’ın sandukasının başucunu aydınlatıyor.
23 Eylül 2026’da gerçekle1963’TEKİ RESTORASYON SİSTEMİ BOZDUştirilen son etkinlikte olay saat 06.20 sıralarında meydana geldi ve yaklaşık 5 dakika sürdü.
Yüzyıllar boyunca çalışan düzenek, 1963 yılında gerçekleştirilen hatalı restorasyon sırasında türbedeki pencerenin konumunun değiştirilmesi nedeniyle işlevini kaybetti.
UNESCO kayıtlarına göre bu müdahale, ışık sisteminin özgün çalışma düzenini bozdu.
2011’DE YENİDEN HAYAT BULDU
Uzun yıllar çalışmayan sistem için bilim insanları tarafından incelemeler gerçekleştirildi.
Siirt Valiliğinin koordinasyonunda yürütülen çalışmalar sonucunda gerekli noktada yeni bir pencere açıldı ve 23 Eylül 2011’de Işık Hadisesi yeniden gözlemlenebilir hâle getirildi.
UNESCO GEÇİCİ LİSTESİNDE
İsmail Fakirullah Türbesi ve Işık Kırılma Mekanizması, Türkiye tarafından yapılan başvuruyla 13 Nisan 2015 tarihinde UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edildi.
UNESCO, yapının yalnızca mimari yönüne değil, İbrahim Hakkı’nın astronomik gözlemlerle oluşturduğu ışık düzeneğine ve bu sistemin taşıdığı kültürel-manevi anlamına da dikkat çekiyor.
BİLİM, VEFA VE MİMARİ AYNI NOKTADA
Tillo’daki Işık Hadisesi, yüzyıllar önce modern teknolojik araçların bulunmadığı bir dönemde güneşin hareketlerinin hesaplanarak mimariye aktarılmasının dikkat çekici örneklerinden biri.
İbrahim Hakkı’nın hocasına duyduğu vefanın bilim ve mimariyle birleştiği bu düzenek, bugün her iki ekinoksta da Türkiye’nin farklı kentlerinden gelen ziyaretçileri Tillo’da buluşturuyor. 23 Eylül 2026’daki etkinlik de çok sayıda vatandaşın katılımıyla gerçekleştirildi.
