Yıpranma payı nedir?
Fiili hizmet süresi zammı olarak bilinen uygulama, riskli ve yıpratıcı işlerde çalışanlara ek prim günü kazandırarak erken emeklilik imkânı sağlıyor. Ancak bu hak her meslek için geçerli değil.
Hangi meslekler kapsama giriyor?
Uzman değerlendirmelerine göre yıpranma payı kapsamında yaklaşık 45 meslek grubu bulunuyor. Başlıca meslekler şöyle sıralanıyor:
- Yeraltı maden işçileri
- Demir-çelik ve çimento fabrikası çalışanları
- Asit, kurşun, arsenik ve cıva üretiminde çalışanlar
- Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) personeli
- Emniyet ve güvenlik güçleri
- Sahil Güvenlik ve MİT personeli
- Ceza infaz kurumlarında çalışanlar
- İtfaiye çalışanları
- Sağlık çalışanları
- Basın ve yayın mesleği çalışanları
- Termik santral ve alüminyum sanayi çalışanları
- Cam ve su altı işlerinde çalışanlar
Yetkililer, son dönemde listeye yeni bir meslek grubunun eklenmediğini belirtiyor.
Nasıl uygulanıyor?
Yıpranma payı kapsamında çalışanlara, her 360 günlük çalışma süresine ek prim günü ekleniyor. Bu ek süre meslek grubuna göre değişiyor:
- 60 gün eklenen meslekler
- 90 gün eklenen meslekler
- 180 gün eklenen meslekler (örneğin yeraltı maden işçileri)
Örneğin maden işçileri bir yılda 360 gün yerine 540 gün çalışmış sayılabiliyor.Şartlar neler?
Bu haktan yararlanmak için en az 3600 gün fiili olarak bu işlerde çalışmak gerekiyor. Ayrıca sadece riskli işlerde fiilen çalışan kişiler bu kapsama dahil ediliyor.“Yıpranma payı kaldırıldı mı?”
Uzmanlar, yıpranma hakkının kaldırıldığı yönündeki iddiaların doğru olmadığını belirtiyor. Ancak SGK, yalnızca gerçekten riskli işlerde çalışanların bu haktan yararlanması gerektiğini vurguluyor.
Denetimlerde, bazı işverenlerin kapsam dışı çalışanları da sisteme dahil ettiği tespit edildi. Bu durumun emeklilik haklarında sorunlara yol açabileceği ifade ediliyor.
