Osmaniye’nin Cumhuriyet Dönemindeki İlk Milletvekilleri Kimlerdi?

Cumhuriyet’in ilk Meclis dönemi olan 1923-1927 yıllarında Cebelibereket’i Hüseyin Avni Zaimler ile Mehmet İhsan Eryavuz temsil etti. Millî Mücadele yıllarındaki Birinci TBMM’de ise bölgenin üç temsilcisi bulunuyordu.

Osmaniye’nin Cumhuriyet tarihindeki milletvekilleri araştırıldığında ilk dikkat edilmesi gereken nokta, bugünkü idari yapının o yıllardakinden farklı olması. Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında Osmaniye ve çevresi Cebelibereket adı altında temsil ediliyordu. Bu nedenle eski TBMM arşivlerinde Osmaniye milletvekillerini ararken “Cebelibereket” adına bakmak gerekiyor.

Osmaniye Valiliğinin tarihçesine göre Osmaniye Cebel-i Bereket Sancağı’nın idari yapısı 1924 yılına kadar devam etti. Cumhuriyet dönemindeki düzenlemeyle Osmaniye 1924’te vilayet haline geldi ve bu statüsünü 1933’e kadar korudu. 1933’te yeniden kaza statüsüne indirilen Osmaniye, 24 Ekim 1996 tarihli 4200 sayılı kanunla tekrar il oldu.

Cumhuriyet’in ilk döneminde iki Cebelibereket milletvekili

TBMM’nin resmî albümünde II. Yasama Dönemi, 1923-1927 yılları için Cebelibereket seçim çevresinin iki milletvekili açık biçimde yer alıyor:

Hüseyin Avni Zaimler (Avni Paşa) ve Mehmet İhsan Eryavuz (İhsan Bey).

TBMM albümü her iki ismi de II. Dönem Cebelibereket milletvekilleri olarak kaydediyor. Bu nedenle 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edildiği Meclis döneminde Osmaniye yöresini temsil eden ilk isimler bunlardı.

Osmaniye’de Eski Popülerliğini Kaybeden Mahalleler

İçeriği Görüntüle

Mehmet İhsan Eryavuz hem Birinci hem İkinci Meclis’teydi

Mehmet İhsan Eryavuz’un Osmaniye siyasi tarihindeki yeri yalnızca Cumhuriyet’in ilk dönemindeki milletvekilliğiyle sınırlı değil.

TBMM kayıtlarına göre Eryavuz, Birinci TBMM’de de Cebelibereket milletvekiliydi. Ardından 1923 seçimlerinde yeniden milletvekili olarak II. Dönem Meclis’e girdi. Böylece Millî Mücadele Meclisi’nden Cumhuriyet’in ilk parlamento dönemine uzanan temsil devamlılığını sağlayan isimlerden biri oldu.

TBMM biyografisinde Eryavuz’un askerlik geçmişinin yanı sıra Ankara İstiklâl Mahkemesi Başkanlığı, Türkiye İş Bankası Kurucu Yönetim Kurulu üyeliği ve Bahriye Vekilliği görevlerinde bulunduğu da belirtiliyor.

Meclis tutanaklarında da İhsan Bey’in adı “İhsan Bey (İhsan Eryavuz) – Cebelibereket” şeklinde çok sayıda yasama faaliyeti içerisinde geçiyor.

Hüseyin Avni Zaimler kimdi?

Cumhuriyet’in ilk parlamento döneminde Cebelibereket’in diğer milletvekili Hüseyin Avni Zaimler, dönemin kayıtlarında çoğunlukla “Avni Paşa” adıyla yer alıyor.

TBMM albümüne göre 1877 Manastır doğumlu olan Zaimler, Harbiye mezunuydu ve uzun yıllar askerlik ile çeşitli idari görevlerde bulundu. II. Dönem’de Cebelibereket milletvekilliği yaptı.

Zaimler, daha sonraki III. Yasama Dönemi’nde de Cebelibereket milletvekili olarak görev yaptı. TBMM’nin yasama kayıtlarında görev süresinin 10 Mart 1930’daki vefatıyla sona erdiği belirtiliyor.

Peki Birinci TBMM’de Osmaniye’yi kimler temsil etti?

Cumhuriyet henüz ilan edilmeden, 23 Nisan 1920’de açılan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Cebelibereket’in üç milletvekili bulunuyordu.

TBMM’nin resmî eski milletvekilleri kayıtlarında bu isimler:

Mehmet İhsan Eryavuz, Rasim Celaleddin Öztekin ve Mustafa Faik Öztrak olarak sıralanıyor.

Bu üç isim, Osmaniye yöresinin Ankara’da oluşturulan yeni Meclis’teki ilk temsilcileri olarak tarih kayıtlarında yer aldı.

Rasim Celaleddin Öztekin

Rasim Celaleddin Öztekin, Birinci TBMM’de Cebelibereket adına görev yaptı. TBMM tutanaklarında da Cebelibereket milletvekili sıfatıyla çeşitli görüşmelerde söz aldığı görülüyor.

TBMM’nin 100. yılı dolayısıyla yayımlanan resmî haberde oyuncu Rasim Öztekin de dedesi Rasim Celalettin Öztekin’in ilk dönem TBMM milletvekillerinden olduğunu ifade etmişti.

Mustafa Faik Öztrak

Birinci Meclis’in Cebelibereket temsilcilerinden Mustafa Faik Öztrak, sonraki dönemlerde Tekirdağ milletvekilliği yaptı. TBMM’nin resmî Parlamento Tarihi kayıtlarında Öztrak’ın I. Dönem Cebelibereket milletvekilliğinin ardından II, III, IV, V, VI, VII ve VIII. dönemlerde Tekirdağ milletvekilliği yaptığı belirtiliyor.

Cebelibereket’ten Osmaniye’ye uzanan temsil

Osmaniye’nin milletvekilliği tarihini bugünkü il adı üzerinden okumak, 1920’li yıllardaki tabloyu eksik bırakıyor.

Dönemin resmî adı Cebelibereket olduğu için TBMM kayıtlarında Osmaniye bölgesinin milletvekilleri bu seçim çevresi altında görülüyor. Osmaniye Valiliği de Cebel-i Bereket Sancağı merkezinin II. Meşrutiyet döneminde Yarpuz’dan Osmaniye’ye taşındığını ve bu idari yapının 1924’e kadar sürdüğünü belirtiyor.

Cumhuriyet’in ilanından sonra yapılan idari düzenlemeyle Osmaniye vilayet oldu. Atatürk’ün 16 Ocak 1925 tarihindeki Osmaniye ziyaretine ilişkin Valilik kayıtlarında da ziyaret edilen kamu binası “Cebelibereket vilayet binası” olarak geçiyor.

1933’te milletvekilliği açısından yeni dönem

Osmaniye’nin 1933 yılında vilayet statüsünün kaldırılarak Adana’ya bağlı kaza haline getirilmesiyle, bağımsız Cebelibereket/Osmaniye seçim çevresi dönemi de sona erdi. Osmaniye bu statüde 1996 yılına kadar kaldı.

Bu nedenle Osmaniye’nin Cumhuriyet dönemi parlamenter tarihi iki ayrı dönem halinde değerlendirilebilir: 1920’li ve 1930’lu yıllardaki Cebelibereket dönemi ile 1996’da yeniden il olduktan sonraki Osmaniye dönemi.

1996’da yeniden il, 1999’da yeniden seçim çevresi

Osmaniye, 24 Ekim 1996 tarihli 4200 sayılı kanunla yeniden il statüsüne kavuştu. Ardından 18 Nisan 1999 genel seçimlerinde yeniden “Osmaniye” adıyla ayrı seçim çevresi olarak TBMM’de temsil edildi.

TBMM’nin XXI. Dönem albümüne göre 1999 seçimlerinden sonra Osmaniye’nin milletvekilleri Devlet Bahçeli, Birol Büyüköztürk, Mehmet Kundakcı ve Şükrü Ünal oldu. Albüm kayıtlarında Bahçeli, Büyüköztürk ve Kundakcı MHP; Ünal ise dönem içindeki siyasi aidiyet değişiklikleriyle FP/Bağımsız/AK Parti şeklinde gösteriliyor.

Böylece 66 yıllık ilçe döneminin ardından Osmaniye, 1999 seçimleriyle yeniden kendi adıyla TBMM’ye milletvekilleri göndermeye başladı.

Osmaniye’nin milletvekilliği tarihinin kısa özeti

Osmaniye siyasi tarihinin başlangıç tablosu şöyle şekilleniyor:

İlk iki döneme ilişkin isimler TBMM’nin resmî milletvekili ve parlamento albümü kayıtlarında, 1999 dönemi ise XXI. Dönem TBMM albümünde yer alıyor.

Cumhuriyet’in ilk Osmaniye milletvekilleri kimdi?

Soruyu “Cumhuriyet’in ilan edildiği 1923’ten sonraki ilk Meclis döneminde Osmaniye’yi kimler temsil ediyordu?” şeklinde ele aldığımızda cevap nettir:

Hüseyin Avni Zaimler ve Mehmet İhsan Eryavuz.

Ancak Osmaniye’nin TBMM’deki temsilinin başlangıcı 1923’ten de önceye gidiyor. Birinci TBMM’de Cebelibereket adına Mehmet İhsan Eryavuz, Rasim Celaleddin Öztekin ve Mustafa Faik Öztrak görev yaptı.

Bu kayıtlar, Osmaniye’nin parlamenter temsil tarihinin Millî Mücadele yıllarından başlayarak Cumhuriyet’in kuruluşuna ve günümüze kadar uzanan yaklaşık bir asırlık geçmişe sahip olduğunu ortaya koyuyor.