Şeker hastalığı, tıp dilindeki adıyla diyabet, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen kronik hastalıkların başında geliyor. Kandaki şeker seviyesinin normal değerlerin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan hastalık, zamanında teşhis edilmediğinde kalp, böbrek, göz, sinir sistemi ve damar sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Osmaniyeliler için de önem taşıyan sağlık uyarısında, özellikle sürekli susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, aşırı yorgunluk ve bulanık görme gibi belirtilerin dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.
Medicana Sağlık Grubunun yayımladığı bilgilere göre diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesi veya ürettiği insülini etkili biçimde kullanamaması nedeniyle gelişiyor.
Bazı kişilerde belirgin belirtilerle ortaya çıkan hastalık, özellikle tip 2 diyabette uzun süre fark edilmeden ilerleyebiliyor.
Peki, şeker hastalığının ilk belirtisi nedir? Gizli şeker nasıl anlaşılır? Kan şekeri yükseldiğinde vücutta neler olur? Şeker hastalığından tamamen kurtulmak mümkün mü?
Şeker Hastalığı Nedir, Neden Olur?
Diyabet, kandaki glikoz seviyesinin sürekli yüksek seyretmesiyle karakterize metabolik bir hastalık olarak tanımlanıyor.
Glikoz, vücudun temel enerji kaynakları arasında bulunuyor. Bu şekerin hücreler tarafından kullanılabilmesi için pankreasın ürettiği insülin hormonuna ihtiyaç duyuluyor.
Ancak bazı kişilerde pankreas yeterli miktarda insülin üretmiyor. Bazılarında ise vücut, üretilen insüline gerektiği gibi yanıt veremiyor.
Her iki durumda da kan şekeri seviyesi yükselebiliyor.
Uzun süre kontrol altına alınmayan yüksek kan şekeri, başta damarlar olmak üzere birçok organın zarar görme riskini artırıyor.
Osmaniyeliler Bu Belirtileri Önemsemeli
Şeker hastalığında belirtiler kişinin yaşına, hastalığın türüne ve kan şekeri seviyesine göre değişebiliyor.
Hastalığın en sık görülen belirtileri arasında aşırı susama ve idrara çıkma sıklığında artış yer alıyor.
Bunun yanında sürekli yorgunluk, beklenmedik kilo kaybı, bulanık görme ve yaraların geç iyileşmesi de diyabetle ilişkili olabiliyor.
Özellikle geceleri birkaç kez tuvalete kalkmak, gün içinde normalden fazla su içme ihtiyacı hissetmek ve buna rağmen ağız kuruluğunun devam etmesi dikkat edilmesi gereken durumlar arasında bulunuyor.
Bazı hastalarda el ve ayaklarda karıncalanma, sık tekrarlayan enfeksiyonlar ve cilt sorunları da ortaya çıkabiliyor.
Ancak bu belirtiler yalnızca diyabete özgü değil. Kesin tanının hekim değerlendirmesi ve laboratuvar testleriyle konulması gerekiyor.
Şeker Hastalığının İlk Belirtisi Ne Olabilir?
Diyabetin başlangıç döneminde sık susama ve idrar miktarında artış görülebiliyor.
Kandaki şeker yükseldiğinde böbrekler fazla glikozu idrar yoluyla uzaklaştırmaya çalışıyor. Bu durum vücudun daha fazla sıvı kaybetmesine neden olabiliyor.
Sıvı kaybı arttıkça susama hissi de belirginleşebiliyor.
Bazı kişilerde ise ilk dikkat çeken şikâyet sürekli halsizlik, bulanık görme veya açıklanamayan kilo kaybı oluyor.
Öte yandan özellikle tip 2 diyabetin erken döneminde hiçbir belirti bulunmayabiliyor.
Bu nedenle ailede diyabet öyküsü olan, fazla kilolu veya hareketsiz yaşam süren kişilerin belirti beklemeden doktor önerisiyle gerekli kontrolleri yaptırmaları önem taşıyor.
Gizli Şeker Nedir? Belirti Verir mi?
Halk arasında gizli şeker olarak bilinen prediyabet, kan şekeri seviyesinin normalin üzerinde olduğu ancak henüz diyabet tanısı koyduracak düzeye ulaşmadığı durumu ifade ediyor.
Prediyabet bulunan kişilerde ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme riski artabiliyor.
Ancak gizli şekerin mutlaka diyabete dönüşeceği anlamı çıkarılmamalı.
Sağlıklı beslenme, uygun kilo yönetimi ve düzenli fiziksel aktiviteyle bu risk azaltılabiliyor.
Prediyabet çoğunlukla belirti vermiyor. Bu nedenle birçok kişi durumun farkına ancak kan tahlili yaptırdığında varabiliyor.
Bazı kişilerde boyun, koltuk altı veya kasık bölgelerinde koyu renkli ve kalınlaşmış cilt görünümü insülin direnciyle ilişkili olabiliyor.
Gizli şekerin belirlenmesinde açlık kan şekeri ve HbA1c gibi testler kullanılıyor.
Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Arasındaki Fark Nedir?
Şeker hastalığının farklı türleri bulunuyor. En sık karşılaşılan türler tip 1 diyabet, tip 2 diyabet ve gebelik diyabeti olarak sıralanıyor.
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar vermesi sonucunda gelişiyor.
Bu hastalarda vücut çok az insülin üretiyor veya hiç üretemiyor. Bu nedenle insülin tedavisi yaşamsal önem taşıyor.
Tip 1 diyabet çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıkabilse de yetişkinlerde de görülebiliyor.
Tip 2 diyabet ise vücudun insüline karşı yeterli yanıt verememesi ve zaman içerisinde insülin üretiminin yetersiz kalmasıyla gelişiyor.
Ailede diyabet bulunması, fazla kilo ve hareketsiz yaşam gibi faktörler tip 2 diyabet riskini artırabiliyor.
Gebelik diyabeti ise hamilelik döneminde ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğini ifade ediyor. Gebelik sırasında yakın takip gerektiren bu durum, doğumdan sonra düzelse bile ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet riskinin artmasıyla ilişkili olabiliyor.
Kan Şekeri Yükselince Vücutta Neler Olur?
Kan şekeri seviyesinin normal değerlerin üzerine çıkması hiperglisemi olarak adlandırılıyor.
Bu durumda susama, ağız kuruluğu, sık idrara çıkma, halsizlik ve bulanık görme gibi şikâyetler ortaya çıkabiliyor.
Bazı kişiler ise kan şekerindeki yüksekliği belirgin biçimde hissetmeyebiliyor.
Uzun süre devam eden kontrolsüz hiperglisemi, göz, böbrek, sinir ve kalp-damar sistemi üzerinde olumsuz sonuçlara neden olabiliyor.
Özellikle nefeste meyvemsi koku, şiddetli bulantı, kusma, karın ağrısı, derin ve hızlı solunum veya bilinç değişikliği görülmesi, diyabetik ketoasidoz gibi acil müdahale gerektiren bir duruma işaret edebilir.
Bu belirtilerin ortaya çıkması hâlinde vakit kaybetmeden acil sağlık yardımı alınması gerekiyor.
Şeker Düşüklüğü Nasıl Anlaşılır?
Kan şekerinin normalin altına düşmesi hipoglisemi olarak tanımlanıyor.
Özellikle insülin veya bazı kan şekeri düşürücü ilaçları kullanan kişilerde hipoglisemi görülebiliyor.
Kan şekeri düşüklüğü sırasında ani açlık hissi, soğuk terleme, titreme, baş dönmesi, çarpıntı, halsizlik ve huzursuzluk ortaya çıkabiliyor.
Şiddetli durumlarda konuşma bozukluğu, bilinç bulanıklığı, nöbet veya bilinç kaybı gelişebiliyor.
Bilinci kapalı bir kişiye ağızdan yiyecek veya içecek verilmemesi gerekiyor. Böyle bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı.
Evde Şeker Ölçümü Nasıl Yapılır?
Kan şekeri takibinde glukometre olarak adlandırılan ölçüm cihazlarından yararlanılabiliyor.
Bu cihazlarla parmak ucundan alınan küçük miktardaki kan örneği kullanılarak ölçüm gerçekleştiriliyor.
Hekimin önerisine bağlı olarak açlıkta, yemek öncesinde veya yemekten belirli bir süre sonra kan şekeri ölçülebiliyor.
Ancak evde yapılan tek bir ölçüm, diyabet tanısı koymak için yeterli kabul edilmiyor.
Tanı sürecinde açlık plazma glikozu, HbA1c ve gerekli görülen diğer laboratuvar testleri değerlendiriliyor.
Osmaniyelilerin evde yaptıkları ölçümlerde sürekli yüksek değerlerle karşılaşmaları durumunda bir sağlık kuruluşuna başvurmaları öneriliyor.
Şeker Hastalığını Kontrol Altına Almak İçin Ne Yapmalı?
Diyabet tedavisinde temel amaç, kan şekeri seviyesini uygun aralıkta tutmak ve hastalığa bağlı uzun vadeli sağlık sorunlarının gelişme riskini azaltmak.
Tedavi, diyabetin türüne ve kişinin sağlık durumuna göre planlanıyor.
Sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve uygun kilo yönetimi özellikle tip 2 diyabetin kontrolünde önemli rol oynuyor.
Sebze, tam tahıl, baklagil ve uygun protein kaynaklarını içeren dengeli bir beslenme düzeni tercih edilmesi öneriliyor.
Şekerli içeceklerin sınırlandırılması, porsiyonların kontrol edilmesi ve düzenli hareket edilmesi de kan şekeri yönetimini destekleyebiliyor.
Bununla birlikte diyabet tedavisi yalnızca beslenme değişikliklerinden ibaret değil.
Bazı hastalarda ağızdan kullanılan ilaçlara, bazılarında enjeksiyon tedavilerine veya insüline ihtiyaç duyulabiliyor.
Diyabet hastalarının ilaçlarını doktor önerisi olmadan bırakmaması veya dozlarını değiştirmemesi gerekiyor.
Şeker Hastalığı Tamamen Geçer mi?
Diyabetle ilgili en çok merak edilen konulardan biri de hastalığın tamamen iyileşip iyileşmeyeceği.
Tip 1 diyabette günümüzde hastalığı kalıcı olarak ortadan kaldıran rutin bir tedavi bulunmuyor. İnsülin tedavisinin sürdürülmesi gerekiyor.
Tip 2 diyabette ise bazı hastalarda kilo kaybı ve uygun tedavi yaklaşımlarıyla remisyon sağlanabiliyor.
Remisyon, kan şekeri seviyesinin şeker düşürücü ilaç kullanılmadan belirli bir süre diyabet tanı sınırının altında kalması anlamına geliyor.
Ancak bu durum, hastalığın tamamen ve kalıcı biçimde ortadan kalktığını göstermiyor.
Kan şekeri ilerleyen dönemlerde yeniden yükselebileceğinden düzenli takiplerin devam etmesi gerekiyor.
Bu nedenle "şeker hastalığını tamamen yok eden kesin yöntem" şeklindeki iddialara karşı dikkatli olunmalı.
Diyabet En Çok Hangi Organlara Zarar Verir?
Uzun süre kontrol altında tutulmayan diyabet, vücudun farklı organlarını etkileyebiliyor.
Gözlerde diyabetik retinopati olarak bilinen retina hasarı gelişebiliyor. Bu durum zaman içerisinde görme sorunlarına yol açabiliyor.
Böbreklerde meydana gelen hasar, böbrek işlevlerinin bozulmasına neden olabiliyor.
Sinir sistemi üzerinde oluşan etkiler ise özellikle ayaklarda uyuşma, his kaybı veya ağrı şeklinde kendini gösterebiliyor.
Diyabet aynı zamanda kalp ve damar hastalıkları ile inme riskini de artırabiliyor.
Ayaklardaki dolaşım ve sinir sorunları nedeniyle yaraların geç iyileşmesi de diyabetin önemli komplikasyonları arasında bulunuyor.
Ancak diyabetin mutlaka ilk olarak belirli bir organı etkilediği söylenemiyor. Etkilenme biçimi kişiden kişiye değişebiliyor.
Osmaniyeliler Hangi Doktora Başvurmalı?
Osmaniye'de diyabet belirtileri yaşayan vatandaşlar, ilk değerlendirme için aile hekimlerine veya iç hastalıkları uzmanlarına başvurabiliyor.
Gerekli görülen hastalar, endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanlarına yönlendirilebiliyor.
Özellikle ailede diyabet öyküsü bulunan, daha önce gizli şeker tanısı alan veya uzun süredir aşırı susama ve sık idrara çıkma gibi yakınmaları olan kişilerin sağlık kontrollerini ihmal etmemesi gerekiyor.
Osmaniye Merkez, Kadirli, Düziçi, Bahçe, Hasanbeyli, Sumbas ve Toprakkale ilçelerinde yaşayan vatandaşlar da aile sağlığı merkezleri ve uygun sağlık kuruluşlarından değerlendirme talep edebilir.
Osmaniyeliler İçin Erken Teşhis Uyarısı
Şeker hastalığı, erken dönemde fark edilip uygun tedaviyle kontrol altına alındığında uzun vadeli komplikasyon riski azaltılabiliyor.
Ancak özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebilmesi, risk grubundaki vatandaşlar için düzenli kontrolleri önemli hâle getiriyor.
Osmaniyeliler için önemli uyarı: Sürekli susama, gece sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, yorgunluk veya bulanık görme gibi şikâyetler yaşanıyorsa kan şekeri değerlendirmesi için sağlık kuruluşuna başvurulmalı.
Diyabet tanısı bulunan kişilerin de ilaçlarını düzenli kullanmaları, önerilen beslenme ve hareket planına uymaları, kan şekeri takiplerini sürdürmeleri gerekiyor.
