Osmaniye'nin geçmişten günümüze uzanan kültürel mirası, sosyal medyada yapılan nostaljik paylaşımlarla yeniden hatırlanıyor. Bir zamanlar köy evlerinde buğday, mısır, arpa ve bulgur gibi tahılların öğütülmesinde kullanılan taş el değirmeni, eski yaşam kültürünün önemli araçları arasında yer alıyor.
Facebook'ta faaliyet gösteren “Osmaniye Fotoğrafları Eski-Yeni” grubunun yöneticisi Gültekin Yılmaz tarafından paylaşılan taş el değirmeni, geçmiş yılların köy yaşamını ve geleneksel üretim yöntemlerini yeniden gündeme taşıdı.
Muhittin Nalbant kaynak gösterilerek yapılan paylaşımda, el değirmeninin kullanım alanları anlatılırken vatandaşlara “Hatırlayan, bilen, kullanan var mı?” sorusu yöneltildi.
Osmaniye'de Taş El Değirmeni Ne İşe Yarardı?
Elektrikli öğütme araçlarının yaygınlaşmadığı dönemlerde taş el değirmenleri, tahılların küçük miktarlarda öğütülmesini sağlayan geleneksel mutfak araçları arasında bulunuyordu.
Özellikle kırsal kesimde yaşayan aileler tarafından kullanılan bu değirmenler, tahılların kırılması ve öğütülmesi için insan gücüyle çalıştırılıyordu.
Taş el değirmenlerinde başlıca şu ürünler işlenebiliyordu:
-
Buğday
-
Mısır
-
Arpa
-
Bulgur yapılmak üzere hazırlanmış tahıllar
-
Yarma yapımında kullanılan buğday
Kullanılan taşların yapısına ve öğütme biçimine göre tahıllar ince ya da iri taneli hâle getirilebiliyordu.
Taş El Değirmeni Nasıl Çalışırdı?
Geleneksel taş el değirmeni, genellikle üst üste yerleştirilen iki yuvarlak taştan oluşuyordu.
Alt taş sabit dururken üstteki taş, üzerindeki tutamak yardımıyla elle döndürülüyordu.
Öğütülecek tahıl, üst taşın ortasındaki açıklıktan iki taşın arasına bırakılıyordu. Üst taş döndürüldükçe arada kalan taneler ezilerek parçalanıyordu.
Elde edilen ürün, taşların kenarından dışarı çıkıyordu.
Bu yöntemle buğday kırması, yarma ve farklı kalınlıklarda öğütülmüş tahıllar hazırlanabiliyordu. Bulgurun hazırlanmasında ise buğdayın önceden pişirilmesi ve kurutulması gibi ayrı işlemler de bulunuyordu.
Osmaniye'de El Taşı, Distar ve Bulgur Taşı
Gültekin Yılmaz tarafından paylaşılan açıklamada, taş el değirmeninin farklı yörelerde çeşitli isimlerle anıldığına dikkat çekildi.
Bu geleneksel araç için el taşı, distar ve bulgur taşı gibi adların kullanıldığı belirtildi.
Anadolu'nun farklı bölgelerinde geleneksel mutfak araçlarının isimleri, yöresel ağızlara ve kullanım amaçlarına göre değişebiliyor.
Bu nedenle aynı öğütme aracı, bir köyde el değirmeni olarak bilinirken başka bir yörede farklı bir isimle anılabiliyor.
Köy Yaşamında Büyük Emek Gerektiriyordu
Taş el değirmeninde tahıl öğütmek, sabır ve fiziksel emek gerektiren bir işti.
Öğütme işlemi tamamen insan gücüyle yapıldığı için hazırlanacak ürünün miktarına göre uzun süre taş çevirmek gerekebiliyordu.
Geleneksel köy yaşamında bu tür araçlar, yalnızca mutfak ihtiyacını karşılayan eşyalar değil, aynı zamanda günlük hayatın ve aile içindeki üretim kültürünün parçalarıydı.
Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte elektrikli değirmenler ve modern öğütme sistemleri yaygınlaşırken taş el değirmenleri eski kullanım alanlarını büyük ölçüde kaybetti.
Osmaniye'nin Eski Evlerinde Hatıraları Yaşıyor
Osmaniye'nin Merkez, Kadirli, Düziçi, Bahçe, Hasanbeyli, Sumbas ve Toprakkale ilçelerindeki kırsal yaşam kültürü, geçmişte kullanılan çok sayıda geleneksel aracı barındırıyor.
Taş el değirmenleri de bu kültürün hatırlanan örneklerinden biri.
Bugün bu tür araçlar eski köy evlerinde, aile yadigârları arasında veya etnografik koleksiyonlarda karşımıza çıkabiliyor.
Özellikle geçmiş yıllarda köy yaşamını deneyimleyen vatandaşlar için el değirmeni, yalnızca bir mutfak gereci değil, aynı zamanda çocukluk hatıralarını ve aile büyüklerinin emeğini hatırlatan bir eşya niteliği taşıyor.
Gültekin Yılmaz'dan Osmaniyelilere Nostaljik Soru
“Osmaniye Fotoğrafları Eski-Yeni” grubunda paylaşılan taş el değirmeni, geçmişin günlük yaşam araçlarını hatırlatması açısından dikkat çekti.
Gültekin Yılmaz, Muhittin Nalbant'ı kaynak gösterdiği paylaşımında şu ifadelere yer verdi:
“Eskiden buğday, mısır, bulgur ve arpa gibi tahılları öğütmek, yarma veya bulgur yapmak için kullanılan taş el değirmeni. Yöreye göre el taşı, distar veya bulgur taşı olarak da adlandırılır. Hatırlayan, bilen, kullanan var mı?”
Osmaniyeliler, Siz Bu Değirmeni Hatırlıyor musunuz?
Osmaniye'nin geçmişindeki köy yaşamını, geleneksel üretim yöntemlerini ve unutulmaya yüz tutmuş eşyalarını gelecek kuşaklara aktarmak, yerel kültürün korunması bakımından önem taşıyor.
Taş el değirmeni de geçmişin üretim alışkanlıklarını ve günlük yaşamını anlatan araçlardan biri olarak hatırlanıyor.
Peki siz taş el değirmeni kullandınız mı? Osmaniye'nin hangi köyünde bu değirmene ne ad verilirdi? Evinizde veya ailenizde hâlâ taş el değirmeni bulunan var mı?
Anılarınızı ve bildiklerinizi paylaşarak Osmaniye'nin geçmişine ilişkin bu kültürel mirasın yaşatılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
