Sabahın erken saatlerinde çimenlerin, genç fidanların veya geniş yapraklı bitkilerin üzerinde boncuk gibi sıralanmış iri su damlaları görmek oldukça sıradan bir görüntü. Ancak bu damlaların tamamının gece oluşan çiy olduğunu düşünmek doğru değil.
Bazı durumlarda yaprakların üzerinde gördüğümüz su damlaları gökyüzünden gelmiyor. Bitkinin kendi köklerinden aldığı su, bitkinin iç sisteminden geçerek yaprak uçlarından dışarı çıkıyor. Bu doğal olaya ise bilimsel olarak gutasyon adı veriliyor.
Çiy sandığımız damlalar bitkinin kendisinden gelebilir
Çiy, havadaki su buharının soğuyan yaprak ve diğer yüzeyler üzerinde yoğunlaşması sonucunda meydana geliyor. Bu nedenle çiy damlaları yaprağın farklı bölgelerinde görülebiliyor.
Gutasyonda ise süreç tamamen farklı işliyor.
Gece saatlerinde hava sıcaklığının düşmesiyle birlikte bitkilerin yapraklarından gerçekleşen su kaybı azalıyor. Toprak yeterince nemliyse kökler su almaya devam ediyor. Ancak yapraklardan su kaybının azalması, bitkinin içerisindeki su hareketini etkiliyor.
Bu sırada köklerde oluşan basınç, yani kök basıncı, suyun bitkinin iletim sistemi içerisinde yukarı doğru ilerlemesine yardımcı oluyor.
Suyun çıktığı yer yaprağın kenarları
Köklerden alınan su, bitkinin iletim dokuları aracılığıyla yapraklara kadar ulaşıyor. Yaprakların özellikle uç ve kenarlarında bulunan özel yapılardan dışarı çıkan su, iri ve belirgin damlalar oluşturabiliyor.
Bu özel yapılara hidatot adı veriliyor.
Bu nedenle sabah saatlerinde yaprakların uçlarında veya kenarlarında, özellikle damarların sonlandığı noktalarda düzenli biçimde sıralanmış büyük su damlaları görülmesi gutasyonun önemli işaretlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Gutasyon damlası saf su değil
Gutasyon sırasında bitkiden dışarı çıkan sıvı yalnızca saf sudan oluşmuyor. Su, bitkinin köklerinden ve iletim dokularından geçerek yaprağa ulaştığı için içerisinde küçük miktarlarda mineral ve çeşitli çözünmüş maddeler bulunabiliyor.
Bu nedenle damlalar güneş altında kuruduğunda yaprağın üzerinde zaman zaman ince beyazımsı izler görülebiliyor.
Bu izler, damlanın içerisindeki çözünmüş maddelerin suyun buharlaşmasının ardından yüzeyde kalmasıyla ortaya çıkabiliyor.
Çiy ile gutasyon nasıl ayırt edilir?
Sabah yaprakların üzerinde su damlaları görüldüğünde bunların çiy mi yoksa gutasyon mu olduğunu anlamak için damlaların bulunduğu bölgeye dikkat edilebilir.
Çiy, havadaki nemin yoğunlaşmasıyla oluştuğu için yaprağın farklı bölgelerinde görülebilir. Gutasyon damlaları ise çoğunlukla yaprak uçlarında, kenarlarında ve damarların sonlandığı bölgelerde daha belirgin şekilde ortaya çıkar.
Damlaların büyüklüğü ve dizilişi de dikkat çekici olabilir. Gutasyonda bazen yaprağın ucunda veya kenarında adeta boncuk gibi sıralanmış iri damlalar görülebilir.
Bitkinin gece boyunca gerçekleştirdiği sessiz süreç
Gutasyon, bitkilerin çevre koşullarına verdiği doğal tepkilerden biri. Özellikle toprağın nemli olduğu, havanın serinlediği ve bitkinin terleme yoluyla su kaybının azaldığı dönemlerde daha kolay fark edilebiliyor.
Sabah güneşi yükseldikçe yapraklardan su kaybı yeniden artmaya başladığından bu damlalar da zaman içerisinde buharlaşarak ortadan kayboluyor.
Bu nedenle sabah erken saatlerde görülen ve ilerleyen saatlerde kaybolan damlalar, dikkatli bakıldığında bitkinin gece boyunca gerçekleştirdiği su hareketi hakkında küçük bir ipucu verebiliyor.
Bir dahaki yürüyüşünüzde yaprak uçlarına bakın
Sabah yürüyüşünde çimenlerin veya bitkilerin üzerinde iri su damlaları gördüğünüzde hemen çiy olduğunu düşünmeyin.
Özellikle damlalar yaprakların uçlarında ve kenarlarında düzgün biçimde sıralanmışsa, karşınızdaki görüntü bitkinin köklerinden yapraklarına kadar uzanan doğal bir su hareketinin sonucu olabilir.
Gece boyunca gökyüzünden tek damla yağmur düşmemiş olsa bile sabah yaprakların ucunda su bulunabilir. Çünkü bazen o su, gökyüzünden değil, doğrudan bitkinin içinden gelir.
