Ormanların biyolojik çeşitliliği değerlendirilirken yalnızca kaç farklı ağaç türünün bulunduğuna bakılması, ekosistemin yapısını anlamak için yeterli olmuyor. Aynı sayıda ağaç türüne sahip iki orman, bu türlerin alandaki dağılımına bağlı olarak birbirinden oldukça farklı özellikler gösterebiliyor.
Ormancılıkta tür zenginliği ve türlerin dağılımındaki eşitlik, biyolojik çeşitliliğin değerlendirilmesinde kullanılan iki önemli ölçüt olarak öne çıkıyor. Bu ölçütler, bir ormanda hangi ağaçların bulunduğunun yanı sıra her türün ne kadar yaygın olduğunu da ortaya koyuyor.
Aynı Dört Ağaç Türü, İki Farklı Orman
Her birinde 100 ağacın bulunduğu iki ayrı orman alanı düşünüldüğünde, tür sayıları aynı olsa bile ortaya farklı bir tablo çıkabiliyor.
İlk ormanda 97 meşe, bir kayın, bir gürgen ve bir akçaağaç bulunduğunu varsayalım. İkinci ormanda ise aynı dört türden 25'er ağaç yer alsın.
Her iki alanda da meşe, kayın, gürgen ve akçaağaç olmak üzere dört farklı ağaç türü bulunuyor. Ancak ilk ormanda meşeler neredeyse bütün alana hâkimken ikinci ormanda dört tür eşit sayıda temsil ediliyor.
Yalnızca ağaç türlerinin isimlerini içeren bir envanterde iki orman aynı görünebilir. Oysa türlerin sayıları incelendiğinde aralarındaki belirgin fark ortaya çıkıyor.
Tür Zenginliği Ve Türlerin Dağılımındaki Eşitlik Nedir?
Ormanların biyolojik çeşitliliğini anlamak için kullanılan temel kavramlardan biri tür zenginliği olarak biliniyor. Tür zenginliği, belirli bir alanda kaç farklı tür bulunduğunu ifade ediyor.
Türlerin dağılımındaki eşitlik ise bu türlerin alandaki birey sayıları bakımından birbirlerine ne kadar yakın olduğunu gösteriyor.
Örneğin dört ağaç türünün bulunduğu bir ormanda ağaçların büyük çoğunluğu tek bir türe aitse dağılımdaki eşitlik düşük oluyor. Aynı dört türün birbirine yakın sayılarda bulunduğu başka bir ormanda ise eşitlik daha yüksek gerçekleşiyor.
Bu nedenle tür sayısının aynı olması, iki ormanın biyolojik çeşitlilik bakımından aynı özellikleri taşıdığı anlamına gelmiyor.
Shannon Çeşitlilik İndeksi Ne İşe Yarıyor?
Ormancılık ve ekoloji çalışmalarında tür çeşitliliğini değerlendirmek amacıyla Shannon çeşitlilik indeksi gibi matematiksel yöntemlerden yararlanılıyor.
Bu indeks, yalnızca bir alanda kaç farklı tür bulunduğunu değil, her türün toplam birey sayısı içerisindeki payını da hesaba katıyor.
Böylece aynı tür zenginliğine sahip alanlar arasında, türlerin dağılımından kaynaklanan farklılıklar sayısal olarak ortaya konulabiliyor.
Örnekteki iki ormanda da dört ağaç türü bulunmasına rağmen türlerin eşit dağıldığı ikinci ormanın Shannon çeşitlilik indeksi daha yüksek çıkıyor.
Yüksek Çeşitlilik Ormanın Sağlıklı Olduğu Anlamına Gelir Mi?
Bir ormanda biyolojik çeşitliliğin yüksek olması önemli bir özellik olarak değerlendirilse de tek başına ormanın sağlıklı olduğunu kanıtlamıyor.
Ormanın ekolojik durumunu anlamak için yerli türlerin varlığı, ağaçların yaşları, bitki örtüsünün farklı katmanları ve diğer canlılara sunduğu yaşam alanları gibi özelliklerin de incelenmesi gerekiyor.
Ayrıca farklı ormanların karşılaştırılmasında örnek alanların büyüklüğü ve ağaç sayımında kullanılan yöntemler de sonuçları etkileyebiliyor.
Bu nedenle yalnızca çeşitlilik puanlarına bakılarak bir ormanın diğerinden daha sağlıklı olduğu sonucuna varılamıyor.
Ormanların Gerçek Çeşitliliği Sayılarda Gizli
Orman envanterlerinde türlerin isimlerinin belirlenmesi önemli bir başlangıç noktası olsa da her türün kaç bireyle temsil edildiğinin bilinmesi, ekosistemin yapısına ilişkin daha ayrıntılı bilgi sağlıyor.
Bir alanda 97 meşe ve diğer türlerden yalnızca birer ağaç bulunmasıyla dört türün eşit sayıda yer alması, aynı tür listesine rağmen farklı bir orman yapısına işaret ediyor.
Bu örnek, ormanların biyolojik çeşitliliğini değerlendirirken yalnızca tür sayısının değil, türlerin alandaki dağılımının da dikkate alınması gerektiğini gösteriyor.
