Hatay’ın verimli topraklarında yetiştirilen karakılçık buğdayı, hasadın ardından uzun ve zahmetli bir hazırlık sürecinden geçerek geleneksel yöntemlerle bulgura dönüştürülüyor. Yayladağı ilçesine bağlı Şenköy Mahallesi’nde çiftçiler, dedelerinden ve atalarından öğrendikleri yöntemi yıllardır sürdürüyor.
Bölgenin geleneksel tarım kültüründe önemli bir yere sahip olan karakılçık buğdayı, yalnızca tarlada yetiştirilmesiyle değil, hasat sonrasında uygulanan geleneksel işlemlerle de dikkat çekiyor. Temmuz ayında gerçekleştirilen hasadın ardından patozdan geçirilen buğday, saplarından ayrılıyor. Daha sonra yıkanıp odun ateşinde büyük kazanlarda yaklaşık üç saat kaynatılıyor.
Pişirilen buğday, ardından damlara serilerek kurumaya bırakılıyor. Kuruma işleminin tamamlanmasının ardından çuvallara doldurulan ürünler, ambarlarda kışlık yiyecek olarak muhafaza ediliyor. Son aşamada ise kurutulan buğday makineden geçirilerek bulgur haline getiriliyor.
Hatay’da Karakılçık İçin Hasat Sonrası Mesaisi
Karakılçık buğdayının hikâyesi tarladaki hasatla sona ermiyor. Çiftçiler için asıl zahmetli süreçlerden biri de hasat sonrasında başlıyor.
Şenköy’de yetiştirilen buğday, hasat döneminde biçildikten sonra patoz işleminden geçiriliyor. Bu işlemle buğday taneleri saplarından ayrılıyor.
Saplarından ayrılan taneler daha sonra yıkanıyor. Temizlenen buğdaylar, geleneksel yöntemin en önemli aşamalarından biri olan kazanlarda kaynatma işlemine hazırlanıyor.
Büyük kazanların altında odun ateşi yakılıyor. Buğdayın pişirilmesi sırasında yeterli miktarda su kullanılıyor ve yaklaşık üç saat boyunca kaynatılıyor.
Bu uzun pişirme işlemi, buğday tanelerinin istenilen kıvama gelmesi açısından büyük önem taşıyor.
Odun Ateşinde Yaklaşık 3 Saat Kaynatılıyor
Geleneksel yöntemde buğdayın kazan içerisinde yeterince pişmesi gerekiyor. Üreticiler, buğday tanelerinin açılması için yaklaşık üç saatlik bir pişirme süresine ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Kazan içerisinde pişirme sırasında dikkat edilmesi gereken noktalardan biri ise buğdayın kazanın dibine tutmasını önlemek. Bunun için kazana yeterli miktarda su ekleniyor.
Odun ateşinde pişirilen buğdayın kokusu ve görüntüsü, geleneksel üretim yönteminin en belirgin özelliklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Damlar Buğdayla Doluyor
Kazanlarda pişirilen karakılçık buğdayı, işlem tamamlandıktan sonra damlara taşınıyor. Burada geniş alanlara serilen buğday, güneş ve hava şartlarının yardımıyla kurumaya bırakılıyor.
Üreticilerin aktardığı bilgilere göre kuruma süreci hava koşullarına bağlı olarak birkaç gün sürebiliyor. Mustafa Çağırır, pişirilen bulgurun damda yaklaşık üç gün kuruması gerektiğini ifade ediyor.
Bu süreçte buğdayın tamamen kuruması bekleniyor. Kurutma işlemi tamamlanmadan ürünün depolanmaması, sonraki aşamalarda sorun yaşanmaması açısından önem taşıyor.
Kuruyan buğdaylar daha sonra çuvallara doldurularak ambarlara taşınıyor.
Kışlık İhtiyaçlar Ambarlarda Biriktiriliyor
Şenköy’de karakılçık bulguru yalnızca bir gıda ürünü olarak değil, aynı zamanda kış hazırlığının önemli bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Yaz aylarında başlayan hazırlıkların ardından elde edilen bulgur, kış boyunca farklı yemeklerde kullanılıyor. Böylece aileler yıl içerisinde tüketecekleri bulgurun önemli bölümünü kendi üretimleriyle karşılıyor.
Çiftçiler, her yıl hasat sonrasında yaptıkları bu hazırlıklarla ambarlarını yavaş yavaş doldurduklarını ve kışlık ihtiyaçlarını tamamladıklarını belirtiyor.
Dedelerden Kalan Gelenek Yaşatılıyor
Şenköy’de karakılçık bulguru hazırlanırken kullanılan yöntem, geçmiş nesillerden günümüze aktarılıyor.
Mustafa Çağırır, buğdayın ekilmesinden hasadına, patoz işleminden yıkanmasına, kazanda kaynatılmasından kurutulmasına ve son olarak makineden geçirilerek bulgur haline getirilmesine kadar bütün aşamaların geleneksel şekilde sürdürüldüğünü anlatıyor.
Bu yöntemin yıllardır değiştirilmeden uygulanması, karakılçık bulgurunun yalnızca sofralara ulaşmasını değil, yöredeki tarımsal kültürün de gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlıyor.
Yayladağı yöresinde yaygın olduğu belirtilen bu gelenek, özellikle Şenköy Mahallesi’nde halen canlı şekilde sürdürülüyor.
Yaklaşık 15 Günlük Zahmetli Süreç
Durmuş Çağırır’ın aktardığı bilgilere göre karakılçık buğdayının hasattan sofraya ulaşması oldukça uzun bir süreç gerektiriyor.
Ekim aylarına doğru toprağa bırakılan buğday, haziran ve temmuz aylarında hasat ediliyor. Hasadın ardından başlayan yıkama, kaynatma, kurutma ve öğütme işlemleriyle ürün bulgur haline getiriliyor.
Üreticiler için bu süreç fiziksel açıdan yorucu olsa da ortaya çıkan ürün, kış boyunca kullanılacak önemli bir gıda kaynağı oluyor.
Çağırır, yıllık yiyecekleri olan karakılçık bulgurunun bu yıl da verimli geçtiğini belirterek emeklerinin karşılığını kış boyunca sofralarında tüketmeyi beklediklerini ifade ediyor.
Karakılçık Bulguru ile Birçok Yemek Yapılıyor
Kurutulup öğütülerek bulgur haline getirilen karakılçık, mutfakta farklı şekillerde değerlendirilebiliyor.
Yörede hazırlanan bulgurla pilavın yanı sıra oruk ve çeşitli köfte türleri yapılabiliyor. Böylece yaz aylarında başlayan üretim süreci, kış boyunca mutfaklarda devam ediyor.
Bulgurun farklı yemeklerde kullanılabilmesi, ailelerin kışlık hazırlıklarında bu ürüne olan ilgiyi de artırıyor.
Geleneksel Üretim Yeni Nesillere Aktarılıyor
Şenköy’de sürdürülen karakılçık bulguru hazırlama geleneği, tarımsal üretimle kültürel mirası bir araya getiriyor.
Tarlaya ekilen buğdayın aylar sonra hasat edilmesiyle başlayan süreç; patoz, yıkama, kazanlarda kaynatma, damda kurutma, depolama ve öğütme aşamalarından geçiyor.
Her aşamasında emek isteyen bu yöntem, modern üretim araçlarının kullanılmasına rağmen geleneksel özelliklerini koruyor.
Çiftçiler, geçmişten öğrendikleri bu yöntemi uygulamaya devam ederek hem kendi kışlık ihtiyaçlarını karşılıyor hem de yöreye özgü üretim kültürünün yaşamasını sağlıyor.
Hatay’ın Yayladağı ilçesindeki Şenköy Mahallesi’nde sürdürülen karakılçık bulguru geleneği, tarladan sofraya uzanan uzun emeğin dikkat çekici örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.
