Gök bilimciler, gezegenlerin nasıl ve ne kadar sürede oluştuğuna ilişkin mevcut modelleri yeniden değerlendirmeye açabilecek dikkat çekici bir keşfe imza attı. Elias 2-24 b adı verilen Jüpiter büyüklüğündeki gezegenin bir milyon yıldan daha genç olduğu ve oluşumunun oldukça erken bir aşamasında bulunduğu belirtildi.
Dünya’dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıktaki genç gezegen, ev sahibi yıldızını çevreleyen yoğun gaz ve toz diskinin içerisinde bulunuyor. Gezegenin yaşı ve büyüklüğü, dev gezegenlerin oluşum süresine ilişkin mevcut tahminlerle karşılaştırıldığında araştırmacılar açısından önemli soruları beraberinde getiriyor.
Bir Milyon Yaşında Bile Değil
Elias 2-24 b’nin kabaca Jüpiter kadar kütleye sahip olduğu belirtiliyor. Ancak gezegen sisteminin bir milyon yıldan daha genç olması, keşfi özellikle önemli hale getiriyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından Lucas Cieza, daha önce bilinen genç gezegen sistemlerinin 5 milyon yıldan daha yaşlı olduğunu belirterek Elias 2-24 b’nin mevcut gezegen oluşum modellerindeki bazı önemli süreçlerin eksik olabileceğine işaret ettiğini ifade etti.
Tozlu Diskin İçinde Bulundu
Astrophysical Journal Letters dergisinde 16 Eylül’de yayımlanan çalışma, Diego Portales Üniversitesinden doktora adayı Andrea Bernardi liderliğinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar çalışma kapsamında yedi yıldızın daha önce elde edilmiş gözlem verilerini inceledi.
Bu yıldızlar, Hawaii’de bulunan W. M. Keck Gözlemevi’ndeki koronagraf kullanılarak gözlemlenmişti. Yıldızın yoğun ışığının büyük bölümünü engelleyen koronagraf sayesinde çevresindeki daha sönük gök cisimlerinin araştırılması mümkün hale geliyor.
Araştırmacılar, yıldızları çevreleyen gaz, toz, buz ve kayalık materyallerden oluşan disklerdeki boşluklara odaklandı. Bu boşlukların, oluşmakta olan gezegenlerin çevrelerindeki materyali temizlemesi sonucu ortaya çıkabileceği değerlendiriliyor.
Gezegen Tam Da Beklenen Boşlukta Ortaya Çıktı
Araştırmacılar yıldızdan gelen yoğun ışığı bastırdıktan sonra disk içerisinde normal koşullarda görülmesi oldukça zor olan gezegenleri aradı. Elias 2-24 b de diskte daha önce belirlenen boşluk içerisinde tespit edildi.
Andrea Bernardi, gezegenlerin çevrelerindeki materyalde boşluklar oluşturdukları için bu bölgelerde bulunmalarının beklendiğini ve Elias 2-24 b’nin de tam olarak bu noktada tespit edildiğini belirtti.
Gezegenlerin Nasıl Oluştuğuna Işık Tutabilir
Yıldızlar geniş gaz ve toz bulutlarının içerisinde oluşuyor. Yıldızın doğumundan sonra geriye kalan materyaller, yıldızın çevresinde dönmeye devam ederek bir disk meydana getiriyor.
Bu disk içerisindeki parçacıkların zamanla çarpışarak birbirine yapışması ve giderek büyümesi sonucunda gezegenlerin ortaya çıktığı düşünülüyor. Ancak yeni oluşan gezegenlerin yoğun gaz ve toz içerisinde saklanması, sürecin ilk aşamalarının doğrudan gözlemlenmesini oldukça zorlaştırıyor.
Elias 2-24 b gibi son derece genç gezegenlerin keşfedilmesi, bilim insanlarının gezegen oluşum modellerini gerçek gözlemlerle karşılaştırabilmesine olanak sağlayabilir.
Yaklaşık 10 Yıllık Gizem Çözüldü
Elias 2-24 sistemine ilişkin ilk ipuçları yaklaşık 10 yıl öncesine uzanıyor. Şili’deki ALMA gözlemleri, yıldızı çevreleyen tozlu disk içerisinde bir boşluk bulunduğunu ortaya çıkarmıştı.
Daha sonraki gözlemlerde Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskobu aynı boşluk içerisinde sönük bir ışık noktası tespit etti. Bu noktanın genç bir gezegen olabileceği düşünülse de mevcut gezegen oluşum modelleri bu ihtimali açıklamakta zorlandı.
Çünkü tahminlere göre Jüpiter büyüklüğünde bir gezegenin Güneş ile Jüpiter arasındaki mesafede oluşması yaklaşık 5 milyon yıl sürebiliyor. Elias 2-24 b ise yıldızından, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin yaklaşık 55 katı uzaklıkta bulunuyor.
Arşiv Kayıtları Gezegen Olduğunu Doğruladı
Araştırmacılar gizemli cismin daha eski gözlemlerde bulunup bulunmadığını belirlemek için Keck Gözlemevi Arşivi’ni inceledi. 2018 ve 2020 yıllarında elde edilen verilerde aynı sönük kaynağa rastlandı.
Farklı tarihlerdeki gözlemler bir araya getirilerek cismin hareketi incelendi. Araştırmacılar bunun bir arka plan yıldızı ya da görüntüleme hatası yerine yıldızının çevresinde hareket eden bir gezegen gibi davrandığını belirledi.
Elde edilen kanıtlar sonucunda cismin Elias 2-24 b adlı gezegen olduğu doğrulandı.
Yeni Teleskoplarla Daha Fazla Bebek Gezegen Bulunabilir
Araştırmacılar, Elias 2-24 b’nin mevcut teleskopların tespit sınırına yakın olduğunu belirtiyor. Yeni nesil uzay teleskoplarının ise bu tür genç gezegenlerin keşfedilmesini kolaylaştırabileceği değerlendiriliyor.
Daha gelişmiş koronagraf teknolojileri sayesinde yıldızların yoğun parlaklığının yanında saklanan genç gezegenlerin doğrudan görüntülenmesi hedefleniyor. Böylece gök bilimciler, gezegenlerin oluşumunun ilk dönemlerini daha ayrıntılı inceleme fırsatı elde edebilecek.
Araştırmacılara göre Elias 2-24 b gibi yeni keşiflerin artması, gezegenlerin hangi süreçlerden geçerek oluştuğuna ilişkin mevcut modellerin geliştirilmesinde önemli rol oynayabilir.
