Türk Kurtuluş Savaşı'nın hafızalara kazınan fotoğraflarından biri olan Mustafa Kemal Atatürk'ün Kocatepe'deki düşünceli görüntüsünün nasıl çekildiği, fotoğrafçı Etem Hamdi Tem'in yıllar sonra verdiği röportajla günümüze ulaştı. Gazeteci Fikret Otyam'ın 4 Aralık 1960 tarihinde Ulus gazetesinde yayımlanan söyleşisinde Tem, yalnızca fotoğrafı çektiği anı değil, Büyük Taarruz'un başladığı sabahı, Mustafa Kemal'in cephedeki durumunu ve fotoğrafları kendisine gösterdiğinde yaşananları da anlattı.
Büyük Taarruz'un Başladığı Sabah
26 Ağustos 1922 sabahı Türk ordusu, Kurtuluş Savaşı'nın kaderini değiştiren Büyük Taarruz'u başlattı.
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Afyonkarahisar Kocatepe'de harekâtı yakından takip ediyordu.
Fotoğrafçı Etem Hamdi Tem de o tarihi anlara tanıklık eden isimler arasındaydı.
Tem'in anlatımına göre taarruz sabah saat 05.00 sıralarında başlamıştı. Mustafa Kemal, günlerdir süren yorgunluğuna rağmen cephedeki gelişmeleri takip ediyor, komutanlarıyla değerlendirmelerde bulunuyordu.
Bir süre sonra komutanlardan ayrılarak kayalıkların arasında yalnız yürümeye başladı.
Tarihe Geçen Fotoğraf Nasıl Çekildi?
Mustafa Kemal Paşa'nın düşünceli şekilde kayalıkların üzerinde yürüdüğünü gören Etem Tem, fotoğraf makinesini hazırladı.
Başkomutan'ın başparmağını dudaklarına götürdüğü sırada objektifini ona çevirdi.
Tem, Fikret Otyam'a verdiği söyleşide o anı şu sözlerle aktardı:
“Hemen objektifimi çevirdim, adeta nefes almayacak kadar bir sessizlik içinde deklanşöre bastım, resmini çektim.”
Fotoğrafın çekildiği sırada saat yaklaşık 11.00'di.
Bu kare, yıllar içinde Büyük Taarruz'un ve Millî Mücadele'nin en güçlü görsel simgelerinden biri haline geldi.
Kocatepe'de Yalnızca Bir Fotoğraf Çekilmedi
Etem Tem'in anlatımı, Kocatepe'de yalnızca bugün çok iyi bilinen tek bir fotoğrafın çekilmediğini de ortaya koyuyor.
Tem, o gün farklı ölçülerde çok sayıda film ve cam negatif kullandığını belirtiyor.
Cephedeki yoğunluk ve savaş koşulları nedeniyle bu fotoğrafları hemen geliştirme imkânı bulamayan fotoğrafçı, filmleri yanında taşımaya devam etti.
Tarihi Fotoğraflar Uşak'ta Ortaya Çıktı
Büyük Taarruz'un ardından Türk ordusunun ilerleyişi sürerken Etem Tem, 2 Eylül'de Uşak'a ulaştıklarını anlatıyor.
Ancak savaş koşullarında uygun bir fotoğraf laboratuvarı bulmak mümkün değildi.
Tem, ahırdan dönüştürülmüş bir yerde bazı filmleri yıkayarak görüntüleri ortaya çıkardı.
Çektiği fotoğraflardan dört tanesini hazırladı ve ertesi sabah Mustafa Kemal Paşa'ya götürdü.
Bu ayrıntı, tarihî fotoğrafın yalnızca çekilme anının değil, korunma ve ortaya çıkarılma sürecinin de olağanüstü koşullarda gerçekleştiğini gösteriyor.
Mustafa Kemal Fotoğrafları Görünce Ne Dedi?
Etem Tem'in anlatımına göre fotoğrafları götürdüğünde Mustafa Kemal Paşa tıraş oluyordu.
Bulunduğu odada oldukça sade eşyalar vardı. Odada taşınabilir bir masa, karyola ve iki sandalye bulunuyordu.
Tem'in aktardığına göre Mustafa Kemal, odanın bir başkomutanın odasına benzemediğini ifade etti. Salih Bozok da odanın düzenlenmesinden söz etti.
Ardından Mustafa Kemal kendisine getirilen fotoğrafları inceledi.
Tem'in anlatımında Mustafa Kemal'in fotoğrafları beğenerek söylediği sözler şöyle aktarılıyor:
“Çok güzel.”
Bu kısa değerlendirme, Kocatepe'de çekilen tarihi karelerin öyküsünde dikkat çekici bir ayrıntı olarak yer alıyor.
Etem Hamdi Tem Kimdir?
Etem Hamdi Tem, Millî Mücadele döneminin önemli fotoğrafçılarından biridir.
Kurtuluş Savaşı yıllarında Mustafa Kemal Paşa'yı ve cephedeki gelişmeleri fotoğraflayan Tem, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecine ait birçok önemli görüntünün kayda geçirilmesinde rol oynadı.
Özellikle Kocatepe'de çektiği Mustafa Kemal fotoğrafı, Türk fotoğrafçılık tarihinin en tanınmış eserlerinden biri oldu.
Kocatepe Fotoğrafı Neden Bu Kadar Önemli?
Atatürk'ün kayalıklar üzerinde düşünceli halde görüntülendiği fotoğraf, yalnızca tarihî bir portre niteliği taşımıyor.
Fotoğraf, Büyük Taarruz'un başladığı günlerde Başkomutan'ın cephedeki sorumluluğunu ve savaşın kritik atmosferini yansıtan güçlü bir belge olarak değerlendiriliyor.
Yazar Falih Rıfkı Atay da fotoğrafın tarihî değerini 1928 yılında kaleme aldığı yazısında özellikle vurgulamıştı.
Aradan geçen uzun yıllara rağmen Kocatepe fotoğrafı, 26 Ağustos Büyük Taarruz ve 30 Ağustos Zafer Bayramı anmalarında kullanılan en önemli görüntüler arasında bulunuyor.
Gazete Oksijen
Bir Fotoğrafın Ardındaki Tarihî Tanıklık
Fotoğrafçı Etem Hamdi Tem'in Fikret Otyam'a anlattıkları, Kurtuluş Savaşı'nın önemli bir anına farklı bir açıdan bakma imkânı sunuyor.
Kocatepe'de deklanşöre basılan an, Uşak'taki zor koşullarda geliştirilen filmler ve fotoğrafların Mustafa Kemal'e gösterilmesi, bugün milyonlarca insanın tanıdığı görüntünün bilinmeyen ayrıntılarını oluşturuyor.
Etem Tem'in tanıklığı, fotoğrafın ardında yalnızca başarılı bir çekim değil, savaş koşullarında yürütülen dikkatli bir belgeleme çabası bulunduğunu da gösteriyor.
