Taslakta 1 Ocak 2015’ten sonra doğanlara hayat boyu tütün ürünü satışının yasaklanması, restoranların açık alanlarında sigara kullanımının sona erdirilmesi, “slim” sigaraların kaldırılması ve 2040 sonrasında tütün üretimi ile satışının tamamen sonlandırılması gibi başlıklar bulunuyor. Düzenlemelerin henüz yürürlükte olmadığı, teklifin ekim ayında TBMM’ye sunulmasının öngörüldüğü belirtiliyor.
Türkiye’de tütünle mücadelede yeni ve kapsamlı bir düzenleme gündemde. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, hazırlıkları devam eden yeni tütün kontrolü düzenlemesine ilişkin ayrıntıları açıkladı.
Ergüder’in Anadolu Ajansına yaptığı açıklamaya göre Sağlık Bakanlığının yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı belirtilen kanun teklifinin Ekim 2026’da Türkiye Büyük Millet Meclisine getirilmesi öngörülüyor. Ancak teklif henüz TBMM’de yasalaşmış değil; dolayısıyla açıklanan maddeler şu aşamada hazırlık ve taslak niteliği taşıyor.
2015 sonrası doğanlara hayat boyu satış yasağı gündemde
Taslağın en dikkat çekici başlıklarından biri doğum tarihine dayalı yeni bir tütün politikası.
Prof. Dr. Ergüder’in verdiği bilgiye göre taslak, 1 Ocak 2015’ten sonra doğan kişilere hayatları boyunca tütün ürünlerinin satılmamasını öngörüyor. Ergüder, düzenlemenin temel hedefinin çocukları ve gençleri tütün bağımlılığından korumak olduğunu ifade etti.
Düzenleme bu haliyle yasalaşırsa, bugün çocuk yaşta olan bir kişi ileride yasal yetişkinlik yaşına ulaşsa dahi belirlenen doğum tarihi kriteri nedeniyle tütün ürünleri satın alamayacak.
Ancak uygulamanın kapsamı, denetim sistemi, yaptırımları ve hukuki ayrıntıları teklifin TBMM’ye sunulmasının ardından netleşecek.
2040 hedefi de taslakta
Taslakta yalnızca belirli yaş gruplarına yönelik sınırlama bulunmuyor.
Ergüder, üzerinde çalışılan düzenlemeler arasında 2040 yılından sonra Türkiye’de tütün ürünlerinin üretimi ve satışının tamamen sona erdirilmesi hedefinin de bulunduğunu söyledi.
Bu madde de henüz yürürlüğe girmiş bir karar değil. Düzenlemenin nihai metinde yer alıp almayacağı ve TBMM’de nasıl şekilleneceği yasama sürecinde belli olacak.
Lokantaların açık alanları da kapsama alınabilir
Yeni taslağın günlük yaşamı en fazla etkileyebilecek maddelerinden biri restoran ve lokantalardaki sigara kullanımına ilişkin.
Ergüder’in açıklamasına göre hazırlanan modelde, lokantaların yalnızca kapalı bölümlerinde değil açık alanlarında da tütün kullanımının yasaklanması planlanıyor.
Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde ise sigara içilmesine tamamen serbest alanlar bırakmak yerine, dışarıdan görünürlüğü azaltılmış özel sigara içme bölümleri oluşturulması üzerinde çalışılıyor.
Bu yaklaşımın özellikle çocukların ve gençlerin kamusal alanlarda sigara kullanımını görme sıklığını azaltmayı amaçladığı belirtiliyor.
“Slim” sigaralar da gündemde
Kanun teklifinde tütün ürünlerinin paketlenmesi ve piyasaya sunulmasına ilişkin değişikliklerin de bulunması bekleniyor.
Prof. Dr. Ergüder, standart paket uygulamasının genişletilmesi ve ince olarak bilinen “slim” sigaraların piyasadan kaldırılmasının planlandığını açıkladı.
Ergüder, özellikle kadınlara yönelik ürün çeşitlendirmesinin tütün kullanımının yaygınlaşmasında etkili olduğunu savunarak standartlaştırmanın bu alandaki pazarlama etkisini azaltmayı hedeflediğini ifade etti.
“Sağlık vergisi” üzerinde de çalışılıyor
Taslakta gündeme getirilen bir diğer başlık ise tütün ürünlerinden alınması planlanan ek bir “sağlık vergisi.”
Ergüder’in aktardığına göre bu vergiden elde edilecek gelirin koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerinde kullanılması öngörülüyor.
Verginin oranı, hangi ürünlere uygulanacağı ve mevcut ÖTV ile nasıl ilişkilendirileceğine yönelik ayrıntılar ise henüz kamuoyuna açıklanmış değil.
Dijital satışta kimlik doğrulama gündemde
Çocukların ve 18 yaşından küçük gençlerin tütün ürünlerine erişiminin zorlaştırılması amacıyla elektronik ödeme ve kimlik doğrulama sistemlerinin de devreye sokulması planlanıyor.
Ergüder, özellikle kredi kartı veya benzeri dijital yöntemlerle 18 yaşından küçüklerin tütün ürünü satın alamayacağı bir sistem oluşturulmasının hedeflendiğini ifade etti.
Böyle bir uygulamanın hayata geçirilmesi durumunda satış noktalarında yaş ve kimlik kontrolünün teknolojik sistemlerle desteklenmesi gündeme gelebilecek.
Sigara satışlarında artış iddiası
Ergüder, Türkiye’de tütün kullanımının son yıllarda yeniden yükseldiğini belirterek 2012’de yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket seviyesinde olduğunu söylediği sigara satışlarının, 2025 yılında yaklaşık 160 bin ton ve 8 milyar pakete ulaştığını aktardı. Bu rakamlar Ergüder’in açıklamasına dayanıyor.
Kadınlar ve gençler arasındaki kullanım artışına da dikkat çeken Ergüder, yeni düzenlemelerin özellikle bu grupların korunmasına odaklandığını söyledi.
Yeşilay araştırmasında yüksek destek
Prof. Dr. Ergüder, Yeşilay tarafından yaklaşık 7 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirildiğini belirttiği saha araştırmasında yeni düzenlemelere yönelik desteğin yüzde 90’ın üzerinde çıktığını söyledi.
Ergüder’in açıklamasına göre sigara kullanan katılımcılar arasında da önerilen düzenlemelere destek yaklaşık yüzde 60 seviyesinde ölçüldü.
Bu rakamlar Yeşilay’ın saha araştırmasına dayanan ve Ergüder tarafından aktarılan sonuçlar.
En önemli ayrıntı: Yasaklar henüz yürürlükte değil
Kamuoyunda “2015 sonrası doğanlara sigara yasaklandı” şeklinde algılanabilecek başlıklara rağmen 24 Eylül 2026 itibarıyla söz konusu düzenlemeler yürürlükte değil.
Mevcut aşamada söz konusu olan, üzerinde çalışılan ve ekim ayında TBMM’ye getirilmesi öngörülen bir kanun teklifi hazırlığı. Teklif Meclise sunulduktan sonra komisyon ve Genel Kurul süreçlerinden geçecek; maddeler değiştirilebilecek, çıkarılabilecek veya yeni hükümler eklenebilecek. Kanunlaşması halinde yürürlük tarihi ve uygulama ayrıntıları ayrıca belirlenecek.
