Böcekçil bitkiler denildiğinde akla tropik ormanlar gelse de Türkiye’nin doğal florasında da bu özelliğe sahip türler bulunuyor. Doğu Karadeniz’in sulak alanlarında yetişen güneşgülü, bilimsel adıyla Drosera rotundifolia, küçük yaprakları ve böcek yakalama yöntemiyle dikkat çekiyor.
Yuvarlak yapraklarının üzerindeki kırmızımsı ince uzantılar ve ışıkta parlayan damlacıklar, ilk bakışta sabah çiyini andırıyor. Ancak bu görüntünün ardında, bitkinin böcekleri yakalamasını sağlayan yapışkan bir salgı bulunuyor.
Çiy Gibi Görünen Damlacıklar Böcekleri Yakalıyor
Güneşgülünün yapraklarındaki ince uzantıların uçlarında bulunan damlacıklar, su damlalarından oluşmuyor. Bitkinin ürettiği bu yapışkan salgı, yaprağa konan küçük böceklerin yüzeye tutunmasına neden oluyor. Böcek kurtulmak için hareket ettikçe salgıya daha fazla yapışabiliyor.
Yakalamanın ardından yaprak üzerindeki uzantılar yavaşça böceğe doğru eğiliyor. Bazı durumlarda yaprağın kendisi de içeriye doğru kıvrılıyor. Böylece böcek, bitkinin sindirim salgılarıyla temas ediyor.
Böceklerden Enerji Değil, Besin Elementleri Sağlıyor
Güneşgülü, salgıladığı enzimlerle böceğin yumuşak dokularını parçalıyor. Bu süreçte açığa çıkan besin maddeleri, yaprak yüzeyinden emiliyor.
Ancak bitkinin böcek yakalaması, kendi besinini üretemediği anlamına gelmiyor. Güneşgülü de diğer yeşil bitkiler gibi fotosentez yapıyor. Böceklerden özellikle azot ve fosfor gibi yaşadığı ortamda yeterince bulamadığı besin elementlerini elde ediyor.
Bu özellik, besin maddelerince fakir, asitli ve sürekli nemli turbalık alanlarda yaşayabilmesine yardımcı oluyor. Böcek yakalama mekanizması, bitkinin bu koşullara uyumunun bir parçasını oluşturuyor.
Darwin’in De Araştırdığı Bitkiler Arasında
Güneşgüllerinin böcek yakalama ve sindirme özellikleri, Charles Darwin’in de ilgisini çekmişti. Darwin, 1875 yılında yayımladığı Insectivorous Plants adlı eserinde bu bitkileri ayrıntılı biçimde incelemişti.
Türkçede “Böcekçil Bitkiler” olarak anılan eserde ele alınan güneşgülleri, bitkilerin çevreleriyle kurduğu ilişkinin dikkat çekici örneklerinden biri. Türkiye’de de güneşgüllerinin bulunması, bu canlıların yalnızca uzak coğrafyalara özgü olmadığını gösteriyor.
Hassas Sulak Alanlarda Yaşıyor
Güneşgülünün yaşamını sürdürdüğü sulak alanlar, hassas doğal ortamlar arasında yer alıyor. Bu alanların kurutulması ve bozulması, bitkinin ihtiyaç duyduğu nemli yaşam koşullarını tehdit ediyor.
Bitkilerin doğadan sökülmesi de güneşgülleri için risk oluşturuyor. Küçük boyutları nedeniyle kolayca gözden kaçabilen bu bitkilerin korunması, yaşadıkları sulak alanların korunmasıyla doğrudan bağlantılı.
