Engelli bireylerin yakınları, hem kamu hizmetlerinden yararlanma hem de çalışma hayatında hakların korunması açısından özel düzenlemelerle destekleniyor. Türkiye’de sosyal devlet ilkesi çerçevesinde; bakım süreçlerinin yükünü taşıyan aile bireylerinin izin, çalışma düzeni, sosyal yardım ve başvuru süreçlerinde kolaylık gibi alanlarda çeşitli hakları bulunuyor.

Engelli Yakını Kimdir?

Mevzuatta “engelli yakını” ifadesi; engelli bireyin bakımını fiilen üstlenen anne-baba, eş, çocuk veya yasal vasi gibi yakınları kapsayacak şekilde yorumlanır. Hakların kapsamı çoğunlukla:

  • Engellilik oranı ve sağlık kurulu raporu,

  • “Ağır engelli / tam bağımlı” değerlendirmesi,

  • Bakımın fiilen kim tarafından yapıldığı
    gibi kriterlerle şekilleniyor.

Kamu Hakları: Sağlık, Sosyal Destek, Başvuru Kolaylığı

Engelli yakınının en çok ihtiyaç duyduğu alanlar, günlük bakım ve sağlık süreçlerinde ortaya çıkıyor. Bu kapsamda öne çıkan kamu hakları şunlardır:

1) Sosyal Yardımlar ve Bakım Destekleri

Bakım sorumluluğunu üstlenen aileler, şartlara bağlı olarak:

2) Sağlık Hizmetlerinde Kolaylık

Engelli bireyin tedavi sürecinde yakınının yanında bulunması çoğu zaman zorunluluktur. Hastane işlemleri, sevk-rapor süreçleri ve refakat gereksinimleri nedeniyle engelli yakınının refakat ve izin hakları kritik hale gelir.

“Bakım yükü yalnızca evin içinde değil; hastane koridorlarında, ilaç temininde ve randevu süreçlerinde de devam ediyor.”

Çalışan Hakları: İzin, Esneklik, Güvence

Engelli yakını olan çalışanların en büyük problemi, iş-yaşam dengesinin hızla bozulmasıdır. Bu nedenle çalışma hayatında hakların bilinmesi önem taşır.

1) Mazeret ve Refakat İzni

Engelli bireyin sağlık durumuna göre refakat gerektiren hallerde çalışanın, işverene/kuruma belge sunarak izin kullanabilmesi mümkündür. Uygulama; çalışanın statüsüne (kamu/özel) ve ilgili düzenlemelere göre değişebilir.

2) Çalışma Düzeni ve Esnek Uygulamalar

Bazı kurum ve işyerlerinde, engelli bireyin bakım sorumluluğu nedeniyle:

İnsan Yaşli

  • vardiya düzenlemesi,

  • çalışma saatlerinde esneklik,

  • görev yerinin bakım ihtiyacına uygun planlanması
    gibi çözümler devreye alınabiliyor.

3) Ayrımcılık Yasağı ve Eşit Muamele

Çalışanın “engelli yakını” olması, işyerinde mobbing ya da ayrımcı uygulamalara gerekçe olamaz. İş ilişkisinde eşit davranma ilkesi; ücret, izin kullandırma ve görev dağılımı gibi alanlarda temel güvence sağlar.

Hak Kaybı Yaşamamak İçin 5 Pratik Adım

  1. Sağlık kurulu raporu ve bakım durumunu gösteren belgeleri güncel tutun.

  2. Refakat/mazeret durumlarında yazılı başvuru yapın.

  3. Kurum içi yönetmelik ve İK prosedürlerini talep edin.

  4. Sosyal desteklerde gelir kriteri ve hane durumu şartlarını kontrol edin.

  5. Ret halinde gerekçeyi yazılı isteyin; itiraz hakkınızı kullanın.

Muhabir: Ezgisu Şimşek