Antalya’nın Manavgat ilçesinde bulunan Side Antik Kenti, devam eden arkeolojik kazılarla geçmişin önemli izlerini gün yüzüne çıkarmaya devam ediyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Geleceğe Miras Projesi kapsamında sürdürülen çalışmalarda, Herakles’in mitolojik mücadelelerini anlatan kabartmaların ve çeşitli tanrı ve tanrıça tasvirlerinin yer aldığı anıtsal Herakles Kapısı ortaya çıkarıldı.
Side Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Feriştah Alanyalı, kazı çalışmalarında elde edilen bulguların yapının hem mimari hem de sanatsal açıdan önemini ortaya koyduğunu belirtti.
390 metrelik B Caddesi’nde kazılar tamamlandı
Side Antik Kenti’nde sürdürülen çalışmalar kapsamında, Gymnasium’un kuzeybatı köşesinden Doğu Kapısı’na kadar uzanan yaklaşık 390 metre uzunluğundaki B Caddesi üzerinde yürütülen kazılar tamamlandı.
Kazı çalışmaları sonucunda caddenin farklı dönemlerde geçirdiği değişimler de daha net şekilde ortaya çıkarıldı. Araştırmalarda B Caddesi’nin özellikle Roma ve Geç Antik Çağ dönemlerinde önemli mimari dönüşümlere sahne olduğu belirlendi.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Feriştah Alanyalı’nın verdiği bilgilere göre B Caddesi, MS 2. yüzyılda kuzey kenarı boyunca uzanan bir stoa ve bu yapının arkasında yer alan çok sayıda mekanla birlikte planlandı.
Bu bulgular, Side Antik Kenti’nin dönemler boyunca değişen şehir planlaması ve mimari yapısına ilişkin önemli bilgiler sunuyor.
B Caddesi’nin görünümü Geç Antik Çağ’da değişti
B Caddesi’nin tarihsel süreç içerisinde farklı amaçlarla yeniden düzenlendiği belirlendi.
Caddenin MS 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı kompleksi içerisine dahil edilmesiyle birlikte bölgenin mimari görünümünde önemli değişiklikler meydana geldi.
Bu dönemde daha önce var olan yapıların bir bölümü yeniden değerlendirilirken, stoanın üzerinde yeni ve anıtsal girişlerin oluşturulduğu tespit edildi.
Bu girişler arasında ise arkeolojik açıdan en dikkat çekici yapılardan biri Herakles Kapısı oldu.
Herakles’in On İki İşi kapıda tasvir edildi
Kazılarda ortaya çıkarılan Herakles Kapısı’nın en önemli özelliklerinden biri, üzerinde Herakles’in mitolojik mücadelelerini anlatan kabartmaların bulunması.
Kapıda, mitolojide Herakles’e atfedilen On İki İşi betimleyen kabartmaların yer aldığı belirlendi.
Herakles’in gerçekleştirdiği zorlu görevleri konu alan bu tasvirler, antik dönemin sanat anlayışı ve mitolojik anlatıları açısından önemli bir arkeolojik veri niteliği taşıyor.
Kapının üzerinde yalnızca Herakles’e ait sahnelerin bulunmadığı, farklı tanrı ve tanrıçalara ait tasvirlerin de yapının mimari elemanları üzerinde yer aldığı tespit edildi.
Athena, Zeus ve Artemis tasvirleri bulundu
Herakles Kapısı’nda yapılan incelemelerde Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe tasvirlerinin bulunduğu mimari elemanlar da tespit edildi.
Farklı tanrı ve tanrıçaların aynı yapı üzerinde tasvir edilmiş olması, kapının yalnızca mimari bir geçiş noktası olmadığını, aynı zamanda dönemin inanç dünyası ve sanat anlayışına ilişkin önemli bilgiler taşıdığını gösteriyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Feriştah Alanyalı, kapıda bulunan kabartmaların MS 3. yüzyılın başlarına tarihlendirildiğini belirtti.
Bu durum, yapıda kullanılan bazı mimari parçaların kapının inşa edildiği dönemden daha eski olduğunu ortaya koyuyor.
Yüzyıllar sonra devşirme malzeme olarak kullanıldı
Kazı çalışmalarında elde edilen bulgular, Herakles Kapısı’nda kullanılan bazı eserlerin ilk yapıldıkları dönemden yüzyıllar sonra farklı bir amaçla değerlendirildiğini ortaya koydu.
MS 3. yüzyılın başlarına tarihlendirilen kabartmaların, Geç Antik Çağ’da kapının inşası sırasında devşirme malzeme olarak yeniden kullanıldığı anlaşıldı.
Bu uygulama, antik kentlerde farklı dönemlere ait yapı elemanlarının daha sonraki yapılarda yeniden kullanılmasına ilişkin önemli örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Böylece Herakles Kapısı, yalnızca tek bir dönemin mimari ve sanatsal özelliklerini değil, Side’nin yüzyıllar içerisinde geçirdiği değişimi de gözler önüne seriyor.
Herakles kabartmaları arkeolojik önemi artırıyor
Kapıda bulunan Herakles kabartmaları, antik dönemde mitolojik anlatıların mimari yapılarda nasıl kullanıldığına ilişkin önemli ipuçları taşıyor.
Herakles’in gerçekleştirdiği mitolojik mücadelelerin sahnelendiği kabartmalar, dönemin sanatçıları tarafından işlenen anlatıların günümüze ulaşmasını sağlıyor.
Bunlara Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe gibi tanrı ve tanrıçaların tasvirlerinin eşlik etmesi ise yapının sanatsal zenginliğini daha da artırıyor.
Farklı figürlerin aynı mimari bütün içerisinde bulunması, Side Antik Kenti’nde sanat, mimari ve inanç dünyasının birbirleriyle olan ilişkisini anlamak açısından da önem taşıyor.
Side Antik Kenti’nin tarihi yeniden okunuyor
Side’de sürdürülen kazılar, antik kentin yalnızca tek bir döneme ait olmadığını ve farklı yüzyıllarda önemli değişimler geçirdiğini ortaya koyuyor.
B Caddesi üzerinde gerçekleştirilen çalışmalarla, MS 2. yüzyıldaki stoa düzeninden MS 5. yüzyıldaki Piskoposluk Sarayı kompleksine dahil edilme sürecine kadar bölgenin geçirdiği mimari dönüşüm daha ayrıntılı şekilde anlaşılmış oldu.
Herakles Kapısı’nda bulunan devşirme eserler de Side’de geçmiş dönemlere ait sanat eserlerinin sonraki dönemlerde yeniden değerlendirildiğini gösteriyor.
Bu açıdan kapı, Side Antik Kenti’nin çok katmanlı tarihinin önemli parçalarından biri olarak öne çıkıyor.
Antalya turizmine tarihi bir değer daha
Manavgat’ta bulunan Side Antik Kenti, sahip olduğu tarihi yapılar ve arkeolojik kalıntılarla Antalya’nın önemli kültür turizmi noktaları arasında yer alıyor.
Kazılar sırasında ortaya çıkarılan Herakles Kapısı ise antik kentin ziyaretçilere sunduğu tarihi mirasa yeni bir değer kazandırıyor.
Herakles’in On İki İşi’ni anlatan kabartmalar ile Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe tasvirlerinin bir arada bulunması, yapının hem sanat tarihi hem de arkeoloji açısından dikkat çekici bir niteliğe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Side Antik Kenti’nde sürdürülen çalışmalarla birlikte geçmişin farklı dönemlerine ait yeni bulguların ortaya çıkarılması ve bu eserlerin bilim dünyası ile ziyaretçilerin ilgisine sunulması hedefleniyor.
Herakles Kapısı’nın gün yüzüne çıkarılması, Side’nin binlerce yıllık tarihinin yeni bulgularla yeniden okunmasına katkı sağlarken, Antalya’nın kültürel mirasının zenginliğini bir kez daha ortaya koyuyor.
