Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk Oblastı, genç bir laboratuvar çalışanının yaşamını yitirmesinin ardından ortaya atılan “veba” ve “laboratuvar kazası” iddialarıyla dünya gündemine geldi.
28 yaşındaki Darya Şipilova’nın, İrkutsk Veba ile Mücadele Araştırma Enstitüsü’nde çalıştığı doğrulandı. Genç kadının ağır zatürre tablosunun ardından hayatını kaybetmesi üzerine bazı yerel medya kuruluşları, Şipilova’nın laboratuvarda Yersinia pestis, yani vebaya yol açan bakterinin bulunduğu bir tüpü kırdığı ve enfekte olduğu iddiasını ortaya attı.
Ancak 5 Ekim itibarıyla Rus yetkililer tarafından Şipilova’nın vebadan öldüğü veya laboratuvarda böyle bir kaza meydana geldiği doğrulanmış değil. Rusya’nın federal halk sağlığı kurumu Rospotrebnadzor, tam tersine yaptığı incelemelerde bu yönde kanıt bulunmadığını bildirdi.
Kesin olarak bilinen ne?
Şipilova’nın, tehlikeli enfeksiyon hastalıkları üzerinde çalışmalar yapan İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü’nün çalışanı olduğu resmi makamlar tarafından doğrulandı.
Yetkililerin açıkladığı ölüm nedeni ise “nedeni belirlenemeyen pnömoni” olarak kayıtlara geçti.
Rospotrebnadzor, Şipilova’dan alınan biyolojik örneklerde mesleki faaliyetleriyle bağlantılı mikroorganizmaların bulunmadığını ve enstitüde patojenlerle çalışma sırasında herhangi bir laboratuvar kazasının tespit edilmediğini açıkladı.
Dolayısıyla şu aşamada “veba tüpü kırıldı ve laboratuvar çalışanı vebadan öldü” ifadesini kesinleşmiş bir olay olarak vermek mümkün değil.
“Veba tüpünü kırdı” iddiası nereden çıktı?
İddianın kaynağı resmi bir soruşturma belgesi değil.
Yerel Lyudi Baikala ve bazı Rus medya kuruluşları, isimsiz kaynaklara dayandırdıkları haberlerde Şipilova’nın 25 Eylül’de çalışırken veba etkeni içerdiği ileri sürülen bir tüpü kırdığını öne sürdü.
Bu iddia daha sonra çeşitli Telegram kanalları ve Rus haber sitelerinde yayıldı. Bazı yayınlarda genç kadının olayı bildirmediği ve birkaç gün içerisinde rahatsızlandığı da ileri sürüldü.
Ancak Rospotrebnadzor bu anlatımı doğrulamadı ve kurumda patojenlerle ilgili bir kaza kaydı bulunmadığını açıkladı.
Hastanelerde neden karantina uygulandı?
Şüpheleri büyüten önemli gelişmelerden biri İrkutsk ve Şelehov’daki sağlık kuruluşlarında alınan olağanüstü önlemler oldu.
Şelehov Bölge Hastanesi’nin bazı yataklı bölümlerinde hasta kabulü ve taburcu işlemlerinin durdurulduğu bildirildi. Daha sonra İrkutsk’taki bazı hastanelerde de karantina tedbirlerinin uygulandığına ilişkin haberler yayımlandı.
Yerel kaynaklar yaklaşık 200 temaslının tıbbi gözetim altına alındığını öne sürdü. Rospotrebnadzor temaslıların izlendiğini belirtirken, sayı konusunda farklı haberler yayımlandı. Euronews, temaslılarda yapılan incelemelerde iki COVID-19 ve iki rinovirüs vakasının tespit edildiğini, bunun dışında tehlikeli bir enfeksiyon etkeninin bulunmadığının yetkililerce açıklandığını aktardı.
60’tan fazla laboratuvar çalışanı izole edildi iddiası
İrkutsk’taki enstitü çalışanlarına yönelik de önlemler alındı.
Yerel kaynaklara dayanan haberlerde 60’tan fazla enstitü çalışanının geçici olarak izolasyon altında tutulduğu ileri sürüldü. Aynı kaynaklar yapılan ilk testlerde pozitif sonuç çıkmadığını aktardı.
Bu rakamlar bağımsız medya kaynaklarına dayanıyor; Rus sağlık makamları kamuoyuna tüm ayrıntıları içeren bir temaslı listesi açıklamış değil.
Fabrikada maske zorunluluğu getirildi
Şelehov’daki İrkutsk Alüminyum Fabrikası’nda da çalışanlara maske kullanma zorunluluğu getirildi.
Fabrika yönetimi uygulamanın ihtiyati bir sağlık tedbiri olduğunu belirtti. Bölgede koruyucu kıyafet kullanan sağlık görevlilerinin görülmesi ve bazı sağlık kuruluşlarında kısıtlamalara gidilmesi ise sosyal medyada veba söylentilerinin hızla yayılmasına neden oldu.
“Şelehov’a gitmeyin” mesajı silindi
Tartışmaları büyüten bir başka gelişme Baykalsk yerel yönetiminin paylaşımı oldu.
Yerel yönetimin sosyal medya hesabından vatandaşlara Şelehov’a seyahat etmemeleri yönünde mesaj yayımlandığı, ancak paylaşımın daha sonra kaldırıldığı bildirildi.
Mesajda resmi olmayan veba haberlerine atıf yapılması, “yetkililer bir şey saklıyor mu?” tartışmalarını güçlendirdi. Ancak paylaşımın silinmesi tek başına veba vakasının doğrulandığı anlamına gelmiyor.
Kremlin’den açıklama geldi
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 5 Ekim’de yaptığı açıklamada kamuoyunun söylentiler yerine Rospotrebnadzor’un resmi açıklamalarını esas alması gerektiğini söyledi.
Rus sağlık makamları da İrkutsk ve Şelehov’daki sıhhi ve epidemiyolojik durumun stabil olduğunu savundu.
Bu nedenle 5 Ekim itibarıyla Rusya tarafından ilan edilmiş bir veba salgını bulunmuyor.
Tayland ve Buryatya iddiaları da doğrulanmadı
Şipilova’nın hastalanmadan önce Tayland’dan döndüğü veya Buryatya bölgesinde doğal yollarla vebaya yakalandığı yönünde de farklı iddialar yayıldı.
Ancak bu iddiaları doğrulayan kamuya açık seyahat kaydı veya resmi açıklama bulunmuyor.
Buryatya lideri Alexey Tsydenov da genç kadının Buryatya’ya gelmediğini söyledi. İlk paylaşımındaki kesin ifadeyi daha sonra “muhtemelen veba” şeklinde değiştirmesi ise yeni tartışmalara neden oldu.
Akciğer vebası nedir?
Dünya Sağlık Örgütüne göre veba, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu enfeksiyon hastalığı.
Akciğerleri tutan pnömonik veba, hastalığın ağır formlarından biri ve enfekte kişinin solunum yoluyla saçtığı parçacıklar üzerinden insandan insana bulaşabiliyor.
Hastalık tedavi edilmediğinde çok hızlı ilerleyebiliyor. Buna karşılık erken teşhis ve uygun antibiyotik tedavisiyle iyileşme mümkün. Vebanın kesin tanısı ise klinik belirtilerle değil, kan, balgam veya diğer örneklerden yapılan laboratuvar testleriyle konuluyor.
Şu an için “veba salgını” demek doğru değil
Mevcut bilgilerin gösterdiği tablo iki ayrı başlıkta değerlendirilmesi gerekiyor.
Doğrulananlar: Genç kadın İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü çalışanıydı; ağır pnömoninin ardından hayatını kaybetti; temaslılar takip edildi ve bölgede kapsamlı koruyucu sağlık tedbirleri alındı.
Doğrulanmayanlar: Kadının vebaya yakalandığı, Yersinia pestis içeren bir deney tüpünü kırdığı, olayın laboratuvar kaynaklı olduğu ve bölgede veba salgınının başladığı.
Bu nedenle şu aşamada en doğru ifade, “İrkutsk’ta veba şüphesi ve laboratuvar kazası iddiaları araştırılıyor; Rus makamları veba vakasını doğrulamıyor” şeklinde. Yeni laboratuvar sonuçları veya uluslararası sağlık kurumlarından gelecek açıklamalar, olayın gerçek nedenini daha kesin biçimde ortaya koyabilir.
