Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 ve Amerikan Psikiyatri Birliği'nin DSM-5 tanı sınıflandırmalarında yer alan pika sendromu; toprak, kil, buz, kağıt, saç, sabun, kömür, kum, metal ve benzeri besin dışı maddelerin sürekli tüketilmesiyle karakterize ediliyor.
Demir eksikliği ve psikolojik etkenler tetikleyebiliyor
Pika sendromunun kesin nedeni bilinmese de uzmanlara göre demir, çinko ve kalsiyum eksiklikleri önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Özellikle sürekli buz çiğneme (pagofaji) ve toprak ya da kil yeme (jeofaji) davranışlarının demir eksikliği anemisiyle yakından ilişkili olduğu belirtiliyor.
Hamilelik döneminde artan besin ihtiyacı ve hormonal değişiklikler nedeniyle pika sendromu daha sık görülebiliyor. Ayrıca otizm spektrum bozukluğu, zihinsel yetersizlik, obsesif kompulsif bozukluk ve bazı psikiyatrik hastalıklar da riski artırabiliyor.
Belirtileri sadece toprak yemekle sınırlı değil
Pika sendromunun en belirgin belirtisi, en az bir ay boyunca besin olmayan maddeleri tüketme isteğinin devam etmesi olarak tanımlanıyor.
En sık tüketilen maddeler arasında toprak, kil, buz, nişasta, kağıt, karton, saç, sabun, kömür, metal parçaları ve boya kalıntıları yer alıyor.
Bu davranışın ardından karın ağrısı, bulantı, kabızlık, iştahsızlık, yorgunluk, solgunluk, büyüme geriliği ve kurşun zehirlenmesine bağlı nörolojik belirtiler görülebiliyor.
Tanı multidisipliner değerlendirmeyle konuluyor
Pika sendromu tanısında hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve laboratuvar testleri birlikte değerlendiriliyor.
Kan sayımı, demir, ferritin, çinko, kalsiyum, B12 vitamini, folat ve gerektiğinde kurşun düzeyleri incelenirken, bağırsak tıkanıklığı şüphesinde görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılıyor.
Uzmanlar, psikiyatrik değerlendirmenin de tanı ve tedavi sürecinin önemli bir parçası olduğunu vurguluyor.
Tedavide altta yatan neden hedef alınıyor
Pika sendromunun tedavisinde öncelikle vitamin ve mineral eksiklikleri gideriliyor. Demir veya çinko eksikliğinin düzeltilmesiyle birlikte birçok hastada besin dışı madde tüketme isteğinin azaldığı belirtiliyor.
Bunun yanında davranışçı terapiler, bilişsel davranışçı terapi ve gerekli durumlarda eşlik eden psikiyatrik hastalıklara yönelik ilaç tedavileri uygulanabiliyor.
Uzmanlar ayrıca çocuklarda ve gelişimsel bozukluğu bulunan bireylerde zararlı maddelerin ulaşılamayacak şekilde ortamdan uzaklaştırılmasının tedaviyi destekleyen önemli bir adım olduğunu ifade ediyor.
Bu belirtiler varsa vakit kaybetmeyin
Uzmanlara göre aşağıdaki durumlarda mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor:
- Bir aydan uzun süren besin dışı madde yeme davranışı
- Çocuklarda tekrarlayan toprak, kağıt veya benzeri madde tüketimi
- Gebelikte kil, toprak veya boya yeme isteği
- Gelişimsel bozukluğu olan bireylerde zararlı madde tüketimi
Metal, pil, mıknatıs veya keskin cisim yutulması, şiddetli karın ağrısı, kusma, dışkılayamama, yutma güçlüğü ya da kurşun zehirlenmesi belirtileri görülmesi halinde ise acil sağlık hizmetine başvurulması gerektiği vurgulanıyor.
