Osmaniye’de miras bırakan kişilerin ölümünden sonra geride bıraktıkları vasiyetnamelerin nasıl uygulanacağı, mirasçılar arasında en çok merak edilen hukuki konular arasında yer alıyor. Bir kişinin ölümünden sonra ortaya çıkan vasiyetnamenin varlığı, belgenin içeriğindeki her hükmün hiçbir koşul aranmadan uygulanacağı anlamına gelmiyor. Türk Medeni Kanunu, mirasbırakanın malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğünü kabul ederken, bazı mirasçıların saklı paylarını da hukuken koruma altına alıyor.
Bu nedenle Osmaniye’de bir vasiyetnameyle karşılaşan mirasçıların öncelikle belgenin hangi şekilde düzenlendiğini, mirasbırakanın tasarruf ehliyetini, vasiyetnamenin içeriğini ve saklı payların ihlal edilip edilmediğini değerlendirmesi gerekiyor.
Vasiyetname her durumda uygulanmak zorunda mı?
Vasiyetnamenin geçerli şekilde düzenlenmiş olması halinde mirasbırakanın son arzuları kural olarak dikkate alınır. Ancak mirasbırakanın malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisi sınırsız değildir.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinde belirlenen saklı pay hükümleri, bazı yasal mirasçıların mirastan tamamen veya belirli ölçüde mahrum bırakılmasını sınırlandırıyor. Altsoy için saklı pay, yasal miras payının yarısı olarak belirlenirken, anne ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri olarak düzenleniyor. Sağ kalan eşin saklı payı ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişiyor.
Dolayısıyla bir kişinin vasiyetnameyle malvarlığının tamamını istediği kişiye bırakmak istemesi, her durumda saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ortadan kaldırmıyor.
Saklı pay nedir?
Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payını ifade ediyor. Mirasbırakan, malvarlığının üzerinde tasarruf edebileceği bölüm bakımından istediği düzenlemeleri yapabilirken, saklı pay sahibi mirasçıların kanuni haklarını ihlal eden tasarruflar bakımından tenkis gündeme gelebiliyor.
Türk Medeni Kanunu'nun 560. maddesine göre saklı payının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebiliyor.
Bu nedenle vasiyetnamenin saklı payı ihlal etmesi halinde her zaman vasiyetnamenin tamamının ortadan kaldırılması söz konusu olmuyor. İhlalin niteliğine göre saklı payı aşan kısmın azaltılması gündeme gelebiliyor.
Vasiyetname hangi durumlarda iptal edilebilir?
Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesinde ölüme bağlı tasarrufların iptal edilebileceği durumlar açık şekilde düzenleniyor. Buna göre vasiyetnamenin iptali için belirli hukuki sebeplerin bulunması gerekiyor.
Bunların başında mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması geliyor. Vasiyetnamenin düzenlendiği sırada kişinin hukuken gerekli ehliyete sahip olmadığının ortaya konulması halinde iptal davası gündeme gelebiliyor.
Bir diğer iptal sebebi ise yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama. Vasiyetnamenin mirasbırakanın gerçek ve serbest iradesini yansıtmadığı, bu tür bir etki altında düzenlendiği iddia ediliyorsa mahkeme tarafından bu iddiaların değerlendirilmesi mümkün olabiliyor.
Vasiyetnamenin içeriğinin veya bağlandığı koşulların hukuka ya da ahlaka aykırı olması da kanunda sayılan iptal nedenleri arasında bulunuyor.
Bunun yanında vasiyetnamenin kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun hazırlanmaması da iptal nedeni olabiliyor.
El yazılı vasiyetnamede hangi şartlar aranıyor?
El yazılı vasiyetname bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 538. maddesi önemli şartlar getiriyor. Kanuna göre el yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, yapıldığı yıl, ay ve günün gösterilmesi ve imzalanması gerekiyor.
Bu nedenle yalnızca bilgisayarda hazırlanıp imzalanan bir metnin el yazılı vasiyetname olarak değerlendirilmesi mümkün olmayabilir. Belgenin hangi vasiyetname türüne girdiği ve şekil şartlarının yerine getirilip getirilmediği somut olay üzerinden değerlendirilmelidir.
Resmi ve sözlü vasiyetnameler
Vasiyetname yalnızca el yazısıyla hazırlanmak zorunda değil. Türk Medeni Kanunu, resmi vasiyetname ve belirli olağanüstü koşullarda sözlü vasiyet yapılabilmesine de imkan tanıyor.
Sözlü vasiyet ise olağanüstü durumlarla sınırlı bir yöntem olarak düzenlenmiş durumda. Kanunda yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi nedenlerle resmi ya da el yazılı vasiyetname düzenlenememesi halinde bu yönteme başvurulabileceği belirtiliyor. Mirasbırakan son arzularını iki tanığa bildiriyor ve kanunda belirtilen diğer işlemlerin yerine getirilmesi gerekiyor.
Bu nedenle bir belgenin vasiyetname olarak kabul edilip edilmeyeceği değerlendirilirken yalnızca içeriğine değil, nasıl ve hangi koşullarda hazırlandığına da bakılıyor.
Vasiyetname ölümden sonra nereye teslim ediliyor?
Mirasbırakanın ölümünden sonra bulunan vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hâkimine teslim edilmesi zorunlu. Türk Medeni Kanunu'nun 595. maddesi bu konuda açık bir düzenleme içeriyor.
Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin, mirasbırakanın ölümünü öğrendiğinde belgenin teslimiyle ilgili yükümlülüğü bulunuyor. Vasiyetnamenin saklanması veya teslim edilmemesi nedeniyle doğabilecek zararlardan sorumluluk da gündeme gelebiliyor.
Vasiyetname ne zaman açılıyor?
Kanuna göre vasiyetname, teslim edilmesinden itibaren bir ay içinde, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılıyor ve ilgililere okunuyor. Bilinen mirasçılar ile diğer ilgililer, vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunabilmeleri için çağrılıyor.
Ayrıca mirasta hak sahibi olan kişilere, kendilerini ilgilendiren vasiyetname bölümlerinin onaylı örneğinin tebliğ edilmesi gerekiyor.
Vasiyetnameye itiraz etmek isteyenler ne yapabilir?
Vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünen ve bu konuda hukuki menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde iptal davası açabiliyor. TMK'nın 558. maddesi, iptal davasının vasiyetnamenin tamamına veya bir bölümüne yönelik açılabileceğini düzenliyor.
Burada önemli olan noktalardan biri, vasiyetnamenin yalnızca mirasçılardan birinin beklentisine aykırı olmasının tek başına iptal sebebi oluşturmaması. İptal için kanunda belirtilen hukuki sebeplerden birinin bulunması gerekiyor.
Saklı payın ihlal edildiği durumlarda ise hukuki yol tenkis davası olabilir. Bu iki dava birbirinden farklı hukuki amaçlara sahip olduğundan somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılması gerekiyor.
Vasiyetnamenin iptali için süre ne kadar?
Vasiyetnamenin iptali konusunda süreler de büyük önem taşıyor. Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesine göre iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalı. Bunun yanında vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı ise 20 yıl geçmesiyle dava hakkı düşüyor.
Bu süreler, vasiyetnameyle ilgili uyuşmazlıklarda önemli bir hukuki ayrıntı oluşturuyor. Dolayısıyla mirasçıların vasiyetnameyi öğrendikleri ve iptal sebebini tespit ettikleri tarih, sürecin değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Tenkis davası ile iptal davası aynı şey değil
Miras hukukunda sıkça karıştırılan iki kavram vasiyetnamenin iptali ve tenkis oluyor.
İptal davasında amaç, kanunda belirtilen geçersizlik nedenlerinden birinin bulunması halinde ölüme bağlı tasarrufun tamamının veya ilgili bölümünün iptal edilmesi. Tenkis davasında ise temel mesele, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşarak saklı payı ihlal etmesi.
Bu nedenle Osmaniye'de miras paylaşımı sırasında vasiyetname nedeniyle uyuşmazlık yaşayan kişilerin, olayın vasiyetnamenin geçerliliğiyle mi yoksa saklı payın ihlaliyle mi ilgili olduğunu birbirinden ayırması gerekiyor.
Osmaniye’de mirasçılar hangi noktalara dikkat etmeli?
Osmaniye’de bir yakınının vefatının ardından vasiyetname ortaya çıkan mirasçıların öncelikle belgenin vasiyetname türünü, düzenlenme tarihini, şekil şartlarını ve içeriğini incelemesi önem taşıyor.
Bunun yanında mirasçıların kim olduğu, saklı pay sahibi kişilerin bulunup bulunmadığı ve vasiyetnameyle yapılan kazandırmanın mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırlar içinde kalıp kalmadığı da değerlendirilmesi gereken konular arasında bulunuyor.
Özellikle iptal veya tenkis yoluna başvurulması düşünülüyorsa kanuni sürelerin kaçırılmaması önem taşıyor. Miras hukuku somut olayın ayrıntılarına göre değişebildiğinden, hak kaybı yaşanmaması için ilgili belgelerle birlikte bir hukuk uzmanından destek alınması gerekiyor.
Osmaniye’de miras bırakanın vasiyeti kural olarak dikkate alınsa da bu durum vasiyetnamenin her hükmünün koşulsuz uygulanacağı anlamına gelmiyor. Vasiyetnamenin geçerliliği, şekil şartları, mirasbırakanın ehliyeti, iradenin özgür biçimde oluşup oluşmadığı ve saklı payların korunması gibi unsurlar birlikte değerlendiriliyor. Kanunda öngörülen şartların bulunması halinde mirasçıların iptal veya tenkis gibi hukuki yollara başvurabilmesi mümkün olabiliyor.
