Kahramanmaraş’ın Onikişubat ilçesine bağlı Kısıklı Köyü’nde bulunan Anabat Kilisesi, geçmişten günümüze ulaşan önemli tarihi yapılardan biri olarak dikkat çekiyor. Döngele yakınlarında yer alan ve eski adı Anabat olan Kısıklı Köyü’ndeki yapı, uzun yıllardır kullanılmamasına rağmen mimari özelliklerinin önemli bölümünü korumaya devam ediyor.
Tarihi kilisenin yapım tarihi konusunda ise farklı görüşler bulunuyor. Bazı kaynaklarda yapının 18. veya 19. yüzyılda doğrudan Ermeni kilisesi olarak inşa edildiği ifade edilirken, bazı görüşlerde ise yapının geçmişinin çok daha eski dönemlere uzandığı ve 4. yüzyılda Bizans Ortodoks kilisesi olarak inşa edildiği belirtiliyor.
Bu görüşe göre daha sonraki dönemlerde Ermeni kilisesine dönüştürülen yapının yaklaşık 1700 yıllık bir geçmişe sahip olduğu değerlendiriliyor. Yapının kesin yapım tarihine ilişkin farklı görüşler bulunması, Anabat Kilisesi’nin tarihsel geçmişinin araştırılması ve belgelenmesi açısından da önem taşıyor.
Taş mimarisiyle dikkat çekiyor
Dikdörtgen planlı olarak inşa edilen Anabat Kilisesi, tamamen taştan oluşan yapısı ve görkemli mimarisiyle dikkat çekiyor. Yapının özellikle köşelerinde kale burçlarını andıran mimari unsurlar bulunuyor.
Kilisenin günümüzde oldukça yıpranmış durumda olmasına rağmen apsis bölümü, taşıyıcı sütunları ve kemerleri gibi önemli mimari unsurlarının halen görülebilir durumda olması, yapının tarihsel değerini ortaya koyuyor.
Yüzyıllar boyunca farklı dönemlere tanıklık eden yapı, yalnızca dini bir yapı olmanın ötesinde bölgenin geçmişte sahip olduğu çok kültürlü sosyal yapının izlerini taşıyan tarihi eserlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Uzun yıllar kilise olarak kullanıldı
Anabat Kilisesi’nin Osmanlı döneminde kilise olarak kullanıldığı belirtiliyor. Cumhuriyet döneminin ardından ise yapı yaklaşık 30 yıl boyunca cami olarak hizmet verdi.
1960’lı yılların başlarında kullanılmayı bırakan yapı, o tarihten itibaren büyük ölçüde kendi kaderine terk edildi. Yaklaşık 65 yıldır aktif olarak kullanılmayan kilise, geçen zaman içerisinde hem doğal şartların hem de insan kaynaklı tahribatın etkisiyle önemli ölçüde zarar gördü.
Bölgedeki doğal olaylar ve zamanın etkisiyle yıpranan tarihi yapıya, define arayışları nedeniyle de zarar verildiği belirtiliyor. Tarihi yapıların altında define bulunduğu düşüncesiyle gerçekleştirilen kaçak kazılar, Anabat Kilisesi’nin bazı bölümlerinin tahrip olmasına neden oldu.
Definecilerin tahribatına rağmen ayakta
Uzun yıllar boyunca herhangi bir kapsamlı restorasyon ve koruma çalışması yapılmadığı belirtilen Anabat Kilisesi, definecilerin gerçekleştirdiği kazılar nedeniyle de zarar gördü.
Tarihi yapılarda kaçak kazı yapılmasının yalnızca yapıya fiziksel zarar vermediği, aynı zamanda arkeolojik ve tarihsel bilgilerin de yok olmasına neden olduğu biliniyor. Anabat Kilisesi'nde meydana gelen tahribatın da yapının özgün dokusunu tehdit ettiği görülüyor.
Buna rağmen kilisenin apsis bölümü, kemerleri ve taşıyıcı sütunları gibi önemli mimari unsurlarının günümüze kadar ulaşmış olması, yapının korunması için hâlâ önemli bir fırsat bulunduğunu gösteriyor.
6 Şubat depremini orta hasarla atlattı
Kahramanmaraş’ta büyük yıkıma yol açan 6 Şubat 2023 depremleri de bölgedeki tarihi yapılarda hasara neden oldu. Anabat Kilisesi’nin ise depremden orta hasarlı olarak çıktığı belirtiliyor.
Deprem sonrasında tarihi yapıların güvenliği ve geleceği yeniden gündeme gelirken, uzun süredir kullanılmayan Anabat Kilisesi için de koruma ve restorasyon ihtiyacı daha önemli hale geldi.
Gelecek kuşaklara aktarılması isteniyor
Anabat Kilisesi, Anadolu’nun farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan geçmişinin izlerini taşıyan yapılardan biri olarak öne çıkıyor. Yapının korunması, yalnızca mevcut mimari kalıntıların muhafaza edilmesi açısından değil, bölgenin çok kültürlü tarihinin gelecek kuşaklara aktarılması bakımından da önem taşıyor.
Tarihi yapının daha fazla zarar görmemesi ve doğal koşullar nedeniyle tamamen yıkılmasının önüne geçilmesi için koruma altına alınması gerektiği ifade ediliyor. Uzmanlar tarafından yapılacak kapsamlı incelemeler, yapının geçmişine ilişkin farklı görüşlerin aydınlatılmasına da katkı sağlayabilir.
Kahramanmaraş’taki kilise sayısına ilişkin not
Anabat Kilisesi, bazı kaynaklarda “Kahramanmaraş’ın ayakta kalmış tek kilisesi” şeklinde tanımlanıyor. Ancak kent merkezinde geçmişte İstiklâl İlkokulu, daha sonraki dönemde ise sağlık ocağı olarak kullanılan başka bir tarihi kilise yapısının da bulunması nedeniyle Anabat Kilisesi’nin, Kahramanmaraş’ta günümüze ulaşabilmiş iki kiliseden biri olarak değerlendirilmesinin daha doğru olacağı belirtiliyor.
Bugün büyük ölçüde kullanılmayan ve bakıma ihtiyaç duyan Anabat Kilisesi, geçmişten günümüze ulaşan mimari özellikleriyle Kahramanmaraş’ın kültürel mirasının önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor. Yapının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması, Anadolu’nun çok katmanlı tarihinin yaşatılması açısından önem taşıyor.
