Bilim dünyasında, henüz geliştirilmemiş bir canlı türünün insan sağlığı ve doğal yaşam üzerindeki olası etkileri tartışılıyor. Moleküler yapıları bilinen canlılarınkinden farklı olacak şekilde tasarlanması öngörülen ve "ayna bakteri" olarak adlandırılan sentetik organizmaların, mevcut bağışıklık ve doğal savunma mekanizmalarını aşabileceği değerlendiriliyor.
Harvard Üniversitesi Wyss Enstitüsü tarafından paylaşılan araştırmaya göre ayna bakteriler, insanlardan hayvanlara ve bitkilere kadar birçok canlı türü için ciddi riskler oluşturabilir. Science dergisinde yayımlanan çalışmada, bu organizmaların güvenli olduğuna ilişkin yeterli bilimsel kanıt elde edilmeden üretilmemesi gerektiği vurgulandı.
Ayna Bakteri Nedir?
Ayna bakteri, doğadaki canlıların kullandığı temel biyolojik moleküllerin ayna görüntüsü niteliğindeki karşılıklarıyla oluşturulması tasarlanan sentetik bir mikroorganizma türü olarak tanımlanıyor.
Bilinen hücresel yaşamda proteinlerin yapısında kullanılan aminoasitler ağırlıklı olarak sol elli moleküler düzene sahipken DNA ve RNA'nın yapısındaki şekerler sağ elli moleküler özellik gösteriyor.
Ayna yaşam yaklaşımında ise bu moleküler düzenin tersine çevrilmesi hedefleniyor. Böylece bilinen canlılardan farklı moleküler özelliklere sahip bir organizmanın oluşturulması amaçlanıyor.
Bilim insanları laboratuvar ortamında bazı ayna proteinleri ve ayna DNA bileşenleri üretebilse de tamamen ayna moleküllerden oluşan, kendi kendine çoğalabilen bir bakteri henüz geliştirilmedi.
Ayna Bakteriler Bağışıklık Sistemini Aşabilir Mi?
Araştırmacıların üzerinde durduğu en önemli risklerden biri, ayna bakterilerin mevcut canlıların bağışıklık sistemleri tarafından tanınmakta zorlanılması ihtimali.
İnsanların ve diğer canlıların bağışıklık sistemleri, zararlı mikroorganizmaları belirli moleküler yapılarından tanıyarak bunlara karşı savunma oluşturuyor.
Ancak ayna bakterilerin moleküler düzeninin bilinen mikroorganizmalardan farklı olması nedeniyle bazı bağışıklık mekanizmalarının bu organizmalara karşı etkisiz kalabileceği değerlendiriliyor.
Science dergisinde yayımlanan çalışmada, böyle bir durumun insanlarda, hayvanlarda ve bitkilerde kontrol altına alınması güç enfeksiyonlara yol açabileceği uyarısında bulunuldu.
Bununla birlikte bu riskler henüz deneysel olarak doğrulanmış sonuçlar değil, geliştirilmesi mümkün görülen organizmalara ilişkin bilimsel öngörüler olarak değerlendiriliyor.
Doğal Ekosistemler İçin De Risk Oluşturabilir
Bilim insanları, ayna bakterilerin yalnızca bağışıklık sistemlerinden değil, doğada bakteri popülasyonlarını sınırlayan bazı doğal mekanizmalardan da kaçabileceği ihtimaline dikkat çekiyor.
Normal koşullarda bakterileri enfekte eden bakteriyofaj adı verilen virüsler ve bazı mikroskobik canlılar, bakteri popülasyonlarının dengelenmesinde rol oynuyor.
Ancak ayna bakterilerin ters moleküler yapısı nedeniyle bu doğal düşmanların söz konusu organizmaları tanımakta veya etkisiz hale getirmekte zorlanabileceği belirtiliyor.
Araştırmacılara göre böyle bir organizmanın doğal ortama ulaşması ve çoğalmaya başlaması halinde ekosistemler üzerindeki etkilerinin öngörülmesi güç olabilir.
38 Bilim İnsanından Ortak Çağrı
Aralarında Nobel ödüllü isimlerin de bulunduğu dokuz ülkeden 38 bilim insanı, Science dergisinde yayımlanan çalışmayla ayna yaşam araştırmalarının oluşturabileceği risklere dikkat çekti.
Araştırmacılar, ayna bakterilerin olağanüstü tehlikeler oluşturmayacağına ilişkin ikna edici bilimsel kanıtlar elde edilene kadar bu organizmaların üretilmemesi gerektiğini savundu.
Çalışmanın yazarları arasında daha önce ayna bakterilerin geliştirilmesini uzun vadeli bir bilimsel hedef olarak değerlendiren araştırmacıların da bulunması dikkat çekti.
Bilim insanları, olası risklerin değerlendirilmesi ve önleyici yaklaşımların geliştirilmesi için araştırma kuruluşları ile hükümetlerin ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti.
Ayna Bakteriler Şu Anda Var Mı?
Araştırmada ele alınan ayna bakteriler henüz mevcut değil. Bilim insanları bazı ayna molekülleri laboratuvar ortamında üretebilse de tamamen ters moleküler yapıya sahip, bağımsız şekilde çoğalabilen bir bakteri geliştirilmiş değil.
Bu nedenle ayna bakterilerin insanlarda hastalığa yol açtığına veya doğal ekosistemlerde yayıldığına ilişkin doğrulanmış bir durum bulunmuyor.
Bilim insanlarının uyarısı, gelecekte böyle bir organizmanın geliştirilmesi halinde ortaya çıkabilecek olası tehlikelere dayanıyor.
Bilim Dünyası Risklerin Önceden Değerlendirilmesini İstiyor
Ayna yaşam araştırmalarına ilişkin tartışmalar, sentetik biyoloji alanındaki gelişmelerin güvenlik boyutunu yeniden gündeme taşıdı.
Araştırmacılar, gelecekte üretilebilecek ayna bakterilerin insan, hayvan ve bitki sağlığı üzerindeki etkilerinin yeterince bilinmediğini belirtiyor.
Bu nedenle bilimsel çalışmaların olası sonuçlarının önceden değerlendirilmesi, risklerin araştırılması ve güvenlik konusunda uluslararası iş birliği yapılması gerektiği vurgulanıyor.
Uzmanların çağrısı, henüz var olmayan bu organizmaların geliştirilmesine yönelik çalışmaların potansiyel tehlikeler açıklığa kavuşturulana kadar sınırlandırılması yönünde.





