Uyku apnesinden narkolepsiye kadar pek çok hastalığın tanısında kullanılan test, hastanın durumuna göre laboratuvarda veya evde gerçekleştirilebiliyor.
Uyku Testi Nedir?
Polisomnografi olarak da bilinen uyku testi, kişinin uyku sırasında vücudunda meydana gelen değişiklikleri kaydeden kapsamlı bir inceleme yöntemidir.
Test sırasında beyin dalgaları, göz hareketleri, kalp ritmi, kas hareketleri, solunum eforu, hava akışı ve kandaki oksijen seviyesi takip ediliyor. Elde edilen veriler, uyku uzmanı tarafından değerlendirilerek olası uyku bozukluklarının belirlenmesine yardımcı oluyor.
Uyku Testinin Türleri Nelerdir?
Uyku testleri, kullanılan cihazların kapsamına ve ölçülen parametrelere göre farklı türlere ayrılıyor.
Tip 1: Laboratuvarda Polisomnografi
En kapsamlı uyku testi olan Tip 1 polisomnografi, hastane veya uyku laboratuvarında teknisyen gözetiminde gerçekleştiriliyor.
Test sırasında;
- Beyin dalgaları,
- Göz hareketleri,
- Kalp ritmi,
- Kas hareketleri,
- Kan oksijen seviyesi,
- Solunum eforu,
- Burun ve ağızdan hava akışı
gibi birçok değer eş zamanlı olarak takip ediliyor.
Özellikle komplike uyku bozukluklarında, narkolepsi ve REM uyku davranış bozukluğunda tercih edilebiliyor.
Tip 2: Evde Portatif Polisomnografi
Tip 2 test, laboratuvar dışında ve genellikle ev ortamında uygulanıyor. Laboratuvar testine benzer şekilde çok sayıda fizyolojik parametre kaydedilebiliyor ancak işlem sırasında teknisyen gözetimi bulunmuyor.
Tip 3: Evde Uyku Testi
Kardiyorespiratuvar test olarak da bilinen Tip 3 uyku testinde daha sınırlı sayıda parametre ölçülüyor.
Hava akışı, solunum eforu, oksijen satürasyonu ve kalp hızı gibi değerler takip ediliyor. Özellikle başka bir komplikasyonu bulunmayan ve obstrüktif uyku apnesi şüphesi taşıyan yetişkinlerde kullanılabiliyor.
Tip 4: Tek Parametreli Testler
Bu testlerde yalnızca oksijen satürasyonu veya hava akışı gibi tek bir değer takip ediliyor. Ölçüm kapsamı sınırlı olduğu için tanısal değeri diğer uyku testlerine göre daha düşük olabiliyor.
Uyku Testi Hangi Hastalıklarda Yapılır?
Uyku testi başta uyku apnesi olmak üzere çeşitli uyku bozukluklarının araştırılmasında kullanılabiliyor.
Testin istenebileceği durumlar arasında:
- Obstrüktif uyku apnesi,
- Merkezi uyku apnesi,
- Uyku sırasında solunum yetersizliği,
- Narkolepsi,
- REM uyku davranış bozukluğu,
- Periyodik ekstremite hareket bozukluğu,
- Uykuda ortaya çıkan nöbetlerin değerlendirilmesi,
- Açıklanamayan aşırı gündüz uykululuğu,
- Kronik yorgunluk,
- Dirençli hipertansiyon
yer alıyor.
Uyku Testi Nasıl Yapılır?
Laboratuvarda yapılan uyku testinden önce kişinin mümkün olduğunca normal günlük rutinini sürdürmesi gerekiyor. Test günü kafein ve alkolden kaçınılması, kullanılan ilaçlar konusunda ise doktorun önerilerine uyulması önem taşıyor.
Sensörler Vücuda Yerleştiriliyor
Akşam saatlerinde uyku laboratuvarına gelen hastanın baş, yüz, göğüs, karın ve bacak bölgelerine çeşitli sensörler yerleştiriliyor. Yaklaşık 30-45 dakika süren bu işlem genellikle ağrısız şekilde gerçekleştiriliyor.
Gece Boyunca Kayıt Alınıyor
Hasta uykuya geçtiğinde cihazlar yaklaşık 6-8 saat boyunca kayıt yapıyor. Uyku sırasında kişinin beyin dalgaları, kalp ritmi, solunumu, oksijen seviyesi ve vücut hareketleri takip ediliyor.
Sabah uyandığında sensörler çıkarılıyor ve hasta günlük yaşamına devam edebiliyor.
Evde Uyku Testi Nasıl Yapılır?
Ev tipi uyku testinde hasta, kendisine verilen cihaz ve sensörleri evinde kullanıyor. Gece boyunca yapılan ölçümün ardından cihaz sağlık kuruluşuna teslim ediliyor ve kayıtlar uzman tarafından değerlendiriliyor.
Evde test, özellikle orta ve ileri düzey obstrüktif uyku apnesi şüphesi bulunan, ek sağlık problemi olmayan yetişkinlerde tercih edilebiliyor. Bazı özel durumlarda ise laboratuvar ortamında polisomnografi gerekebiliyor.
Uyku Testinde AHI Değeri Neyi Gösterir?
Uyku apnesinin değerlendirilmesinde en önemli ölçümlerden biri Apne-Hipopne İndeksi (AHI) olarak biliniyor. AHI, bir saatlik uyku sırasında meydana gelen apne ve hipopne olaylarının sayısını gösteriyor.
Genel olarak:
- 5'in altında: Normal
- 5-15: Hafif uyku apnesi
- 15-30: Orta uyku apnesi
- 30'un üzerinde: Şiddetli uyku apnesi
olarak değerlendiriliyor.
Bunun yanında kandaki oksijen düşüşleri, uyku evreleri, kalp ritmi ve bacak hareketleri de test sonuçlarının değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Uyku Testi Sadece Horlayanlara mı Yapılır?
Uyku testinin yalnızca horlama şikâyeti bulunan kişilere uygulandığı düşüncesi doğru değil. Narkolepsi, REM uyku davranış bozukluğu, uyku sırasında hareket bozuklukları ve açıklanamayan gündüz uykululuğu gibi farklı sorunların araştırılmasında da uyku testinden yararlanılabiliyor.
Narkolepsi şüphesinde ise gece yapılan polisomnografiden sonraki gün Multiple Sleep Latency Test (MSLT) uygulanması gerekebiliyor.
Uyku Testi Sonuçları Ne Zaman Çıkar?
Uyku sırasında elde edilen kayıtların uzmanlar tarafından ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekiyor. Bu nedenle sonuçların değerlendirilmesi aynı gün tamamlanmayabilir ve raporun hazırlanması birkaç gün sürebilir.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?
Şiddetli ve sürekli horlama, uykuda nefes durması veya boğulma hissi, gündüz aşırı uyku hali, sabahları yorgun uyanma, sabah baş ağrıları ve gece sık idrara kalkma gibi şikâyetler yaşayan kişilerin bir sağlık kuruluşuna başvurması öneriliyor.
Özellikle kişinin uykuda nefesinin durduğunun yakını tarafından fark edilmesi durumunda uyku bozuklukları açısından değerlendirme yapılması önem taşıyor.
