Osmaniye OSB'nin 32 Yıllık Tarihi: 7 Fabrikadan 119 Tesise

Osmaniye'nin sanayi tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Organize Sanayi Bölgesi, Toprakkale ilçesindeki 100 hektarlık bir alan üzerinde başlayan yolculuğunda Doğu Akdeniz'in önemli üretim merkezlerinden birine dönüştü. Kuruluş döneminde sınırlı sayıda fabrikaya ve yaklaşık 250 kişilik istihdama sahip olan bölgede, bugün 119 sanayi tesisi faaliyet gösteriyor. Taşeron çalışanlarla birlikte istihdam 13 bin 500 kişiye ulaşmış durumda.

Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi'nin gelişimi, yalnızca fabrika sayısındaki artıştan ibaret değil. Demir-çelik, metal, tekstil, makine ve gıda sektörlerinin büyümesiyle kentin istihdam yapısı, ticareti, taşımacılığı ve ihracat kapasitesi de değişti.

İlk Adım 1994'te Toprakkale'de Atıldı

Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi'nin kuruluşu 1994 yılına dayanıyor. Bölgenin ilk yerleşim alanı, bugünkü Toprakkale ilçesine bağlı Büyük Tüysüz köyü mevkisiydi.

OSB yönetiminin tarihçesine göre kuruluş sürecinde İl Özel İdaresi, Ticaret ve Sanayi Odası ile Osmaniye Sanayici İş Adamları Derneği yer aldı.

100 hektarlık başlangıç alanı, sanayi kuruluşlarının belirli bir bölgede toplanması ve ortak altyapı hizmetlerinden yararlanması amacıyla planlandı.

Burada tarihî bir ayrıntı bulunuyor: Osmaniye, organize sanayi bölgesinin kurulduğu 1994 yılında henüz il statüsünde değildi. Osmaniye'nin 1996 yılında il olmasıyla OSB yatırımları, yeni ilin sanayi politikalarının önemli bir parçasına dönüştü.

Kuruluş yılı 1994 olarak kesinleşmekle birlikte, ilk temel atma töreninin tam günü ve törene katılan kişilerin eksiksiz listesi, ulaşılabilen resmî tarihçelerde belirtilmiyor. Dolayısıyla kuruluş tarihiyle ilk fabrika temelinin atıldığı tarihi aynı kabul etmek doğru olmaz.

İlk Fabrikalar Hangi Sektörlerde Kuruldu?

Osmaniye OSB'nin ilk dönemlerinde bugünkü büyük demir-çelik tesisleri henüz bulunmuyordu.

Dünya gazetesinde yayımlanan tarihî bir değerlendirmede, OSB'nin ilk yıllarında tekstil dışındaki fabrika sayısının oldukça sınırlı olduğu anlatılıyor. Aynı değerlendirmede, dönemin Valisi Zübeyir Kemelek'in demir-çelik yatırımcılarından gelen arazi taleplerine dikkat çektiği aktarılıyor.

İlk dönemde tekstil ağırlıklı bir sanayi yapısı bulunurken sonraki yıllarda metal ve demir-çelik yatırımları bölgenin ekonomik karakterini değiştirdi.

Ancak bölgedeki ilk fabrikanın ticaret unvanını ve ilk üretime başlama tarihini kesin biçimde gösteren kuruluş arşivine ulaşılamadı. Bu nedenle herhangi bir şirketi belgesiz şekilde Osmaniye OSB'nin ilk fabrikası olarak tanımlamak mümkün değil.

2004 Yılı Osmaniye Sanayisinin Dönüm Noktası Oldu

Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi'nin hızlı büyümesinde en önemli kırılma noktalarından biri, 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Kanunu oldu.

29 Ocak 2004 tarihinde kabul edilen düzenleme, uygun koşulları sağlayan yatırımcılara önemli destekler getirdi.

Bu teşviklerle birlikte Osmaniye OSB'ye yönelik yatırımcı ilgisi arttı.

2013 yılında yapılan OSB genel kurulunda dönemin Osmaniye Valisi Celalettin Cerrah, 2004 yılında bölgede yalnızca 7 fabrika bulunduğunu, 2013 yılına gelindiğinde ise üretim yapan fabrika sayısının 110'a ulaştığını açıkladı.

Bu veriler, dokuz yıllık dönemde yaşanan sanayi dönüşümünü gösteren en çarpıcı karşılaştırmalardan biri oldu.

Osmaniye OSB Yıllar İçinde Nasıl Büyüdü?

Kaynaklar: Osmaniye OSB resmî tarihçesi, 2011 ve 2013 dönem açıklamaları, DOĞAKA'nın 2019 brifingine dayalı verileri. Son istihdam rakamı taşeronları da kapsıyor; dönemlerin sayım kapsamı birebir aynı olmayabilir.

2011 yılında 85 faal tesisten söz edilirken 2013 yılında bu sayı 110'a ulaştı. Daha sonraki yıllarda fabrika sayısındaki artış yavaşlasa da mevcut tesislerin kapasite ve üretim teknolojilerini geliştirmesi önem kazandı.

2013 ve 2019 rakamları arasında görülen istihdam farkı ise farklı dönemlerdeki çalışma koşulları, tesis faaliyetleri ve sayım yöntemleri incelenmeden doğrudan iş kaybı olarak yorumlanmamalı.

Teşviklerin ardından sanayi alanları aşamalı olarak genişletildi. İlk üç etapta ek alanların hizmete alınmasını, dördüncü etapta 41 hektar ve beşinci etapta 33 hektarlık genişleme izledi.

Bugün OSB yönetiminin sitesinde 699 hektar toplam alan ve 141 sanayi parseli bilgisi bulunuyor.

Tosçelik Yatırımı Sanayinin Yönünü Değiştirdi

Osmaniye'nin büyük ölçekli demir-çelik yatırımlarıyla tanışmasında Tosyalı Holding'in Osmaniye tesisleri önemli yer tuttu.

Tosçelik Yassı ve Yapısal Çelik Üretim Tesisleri'nin inşaatı Nisan 2008'de başladı. İlk sıvı çelik üretimi 2009 yılının ağustos ayında gerçekleştirildi. Aynı yıl kasım ayında sıcak yassı çelik haddeleme tesisi devreye alındı.

2010 yılında resmî açılışı yapılan tesis, Türkiye'de özel sektörün ilk yassı çelik üretim yatırımlarından biri olarak öne çıktı. Tosyalı Holding'in tarihçesinde de bu yatırım özel sektörün ilk yassı çelik üretim tesisi olarak tanımlanıyor.

Tosyalı Holding+1

Bu tesis Osmaniye OSB'nin ilk fabrikası değildi. Ancak bölgenin tekstil ağırlıklı üretim yapısından büyük ölçekli metalürji ve demir-çelik sanayisine geçişinde belirleyici yatırımlardan biri oldu.

Tesisin açılış döneminde açıklanan verilere göre yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım yapılmış, yıllık 2 milyon tonluk üretim kapasitesi oluşturulmuş ve 2 bin 500 kişiye istihdam sağlandığı bildirilmişti. Bu rakamlar yatırımın açılış dönemine aittir; mevcut kapasite ve istihdam sayıları olarak değerlendirilmemeli.

Osmaniye İhracatı Yıllar İçinde Nasıl Değişti?

Organize Sanayi Bölgesi'nin gelişimiyle Osmaniye ekonomisinin ihracat yapısı da önemli ölçüde değişti.

Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansının TÜİK verilerine dayandırdığı tarihî tabloda Osmaniye'nin ihracatı 2010 yılında 75,1 milyon dolar olarak yer alırken 2019 yılında 305 milyon dolara çıktı. 2024 yılına ilişkin yatırım tanıtım verilerinde ise il ihracatı yaklaşık 1,39 milyar dolar seviyesinde gösterildi.

Görseldeki Verilerin Tablo Hali

Not: Rakamlar grafikteki sütunların yüksekliğine göre yaklaşık olarak hesaplanmıştır. Görselde kesin değerler belirtilmemiştir.

Bu rakamlar Osmaniye ilinin toplam ihracatını gösteriyor. Yalnızca OSB içerisinde faaliyet gösteren fabrikaların gerçekleştirdiği ihracat anlamına gelmiyor. Dolayısıyla artışın tamamını tek başına organize sanayi bölgesine bağlamak mümkün değil.

Bununla birlikte demir-çelik, tekstil ve diğer sanayi sektörlerindeki üretim kapasitesinin genişlemesi, Osmaniye'nin ihracat potansiyelini güçlendiren temel gelişmeler arasında yer alıyor.

Osmaniye OSB'de Hangi Sektörler Öne Çıkıyor?

OSB yönetiminin açıklamasına göre, bölgedeki istihdamın yaklaşık yüzde 90'ı demir-çelik, metal ve tekstil sektörlerinde yoğunlaşıyor.

Bunların dışında otomotiv, makine imalatı, zirai makine ve ekipmanları, deri ve gıda sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler de bulunuyor.

Demir-çelik yatırımlarının genişlemesiyle Osmaniye, yalnızca ham madde işleyen değil, farklı sanayi kollarına ara ürün ve malzeme sağlayan bir üretim merkezi haline geldi.

Kadirli OSB ile Sanayi İlçelere Yayıldı

Osmaniye'deki sanayi gelişimi Toprakkale ile sınırlı kalmadı. Kadirli Organize Sanayi Bölgesi'nin kurulması, ilin kuzey kesimlerinde de planlı sanayi yatırımlarının gelişmesini sağladı.

Kadirli OSB'nin kuruluş protokolü 8 Aralık 2000 tarihinde onaylandı.

2019 yılına ilişkin Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı verilerinde Kadirli OSB, 171 hektarlık alan, 35 üretimde firma ve 2 bin 681 çalışanla yer alıyor.

Toprakkale ve Kadirli'deki iki OSB'nin varlığı, Osmaniye'nin sanayi faaliyetlerinin tek bir merkezde toplanmaması açısından önem taşıyor.

Bölgeye Ekonomik Katkısı Ne Oldu?

Organize Sanayi Bölgesi'nin büyümesi, Osmaniye ve çevresinde birçok ekonomik faaliyeti etkiledi.

• İstihdam: Binlerce kişiye doğrudan iş imkânı sağlandı. Çalışanların gelirleri, yerel ticaret ve hizmet sektörüne yansıdı.

• Taşımacılık: Fabrikalara ham madde taşınması ve üretilen malların sevkiyatı, nakliye ve lojistik faaliyetlerini destekledi.

• Esnaf ve hizmetler: Yemek, bakım-onarım, iş güvenliği, temizlik ve çeşitli tedarik hizmetlerine yönelik talep oluştu.

• Bölgesel üretim ağı: Osmaniye; Adana, İskenderun, Dörtyol ve Erzin çevresindeki sanayi ve liman altyapısıyla ekonomik bağlantılarını güçlendirdi.

• Nitelikli iş gücü: Metalürji, makine, elektrik ve otomasyon gibi alanlarda teknik personele olan ihtiyaç arttı.

Bu etkilerin büyüklüğünü parasal olarak belirlemek için OSB'nin doğrudan üretim değeri, satın alma harcamaları, ücret ödemeleri ve ilçe bazlı istihdamının ayrıca hesaplanması gerekiyor.

Osmaniye Ekonomisinde Sanayinin Payı Yüzde 34

Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansının 2025 yatırım sunumunda Osmaniye'de sanayinin gayrisafi yurt içi hasıladaki payı yüzde 34 olarak gösteriliyor.

Aynı sunumda 2024 yılı itibarıyla Osmaniye'de faaliyet gösteren 9 firmanın İstanbul Sanayi Odasının ilk 500 büyük sanayi kuruluşu arasında bulunduğu belirtiliyor.

İlin 107 ülkeye, 26 farklı sektörde ihracat yaptığı aktarılıyor.

Bu veriler Osmaniye'nin yalnızca tarımsal üretimle değil, sanayi üretimi ve dış ticaretle de ekonomik değer oluşturduğunu gösteriyor.

Osmaniye OSB'nin Geleceğinde Hangi Yatırımlar Var?

Osmaniye OSB'nin geleceği açısından sanayi alanlarının genişletilmesi, enerji altyapısı, liman bağlantıları ve demiryolu projeleri önemli başlıklar arasında bulunuyor.

Özellikle Erzin-Burnaz çevresindeki liman yatırımları ile sanayi bölgelerini demiryolu ağına bağlamaya yönelik projeler, bölgedeki üreticilerin taşımacılık seçeneklerini artırma potansiyeli taşıyor.

Ancak planlanan liman ve demiryolu bağlantılarının tamamlanmış yatırımlar gibi değerlendirilmemesi gerekiyor. Yeni altyapının ekonomik katkısı, projelerin fiilen hizmete alınmasıyla ölçülebilecek.

Sanayinin Büyümesi Yeni Sorunları da Gündeme Getiriyor

Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi'nin büyümesi, beraberinde yeni ihtiyaçları da getiriyor.

Özellikle iş gücü ihtiyacının karşılanması, çalışanların ulaşımı, mesleki eğitim, enerji maliyetleri, sanayi kaynaklı çevresel etkiler ve atık su yönetimi dikkatle takip edilmesi gereken konular arasında bulunuyor.

Demir-çelik gibi enerji yoğun sektörlerde üretimin sürdürülmesi için güvenilir enerji altyapısı, verimlilik yatırımları ve çevre mevzuatına uyum büyük önem taşıyor.

Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, meslek liseleri ve sanayi kuruluşları arasında geliştirilecek iş birlikleri ise gençlerin teknik beceriler kazanmasına ve yerel istihdamın güçlendirilmesine katkı sağlayabilir.

32 Yılda Osmaniye'nin Sanayi Kimliği Değişti

Grafikteki Verilerin Tablo Hali

Not: Değerler grafikteki noktaların konumlarına göre yaklaşık olarak belirlenmiştir. Grafikteki “B” milyar anlamına gelmektedir. Para birimi belirtilmemiştir.

1994 yılında 100 hektarlık arazide başlayan Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi, 32 yıllık gelişiminde 699 hektarlık üretim alanına ve 119 faal sanayi tesisine ulaştı.

2004 yılında 7 fabrikadan oluşan bölgenin bugün binlerce kişiye istihdam sağlaması, Osmaniye'nin sanayileşme sürecindeki değişimi somut biçimde ortaya koyuyor.

Osmaniye için bundan sonraki önemli hedef yalnızca fabrika sayısını artırmak değil; daha yüksek katma değerli ürünler üretmek, çevresel sürdürülebilirliği sağlamak, yerel gençlerin sanayide istihdamını artırmak ve üretilen ekonomik değerin şehrin bütün ilçelerine yayılmasını sağlamak olacak.