Sonbaharın gelişiyle birlikte Amanos Dağları’nda alıç zamanı başladı. Dağlık ve çalılık alanlarda doğal olarak yetişen, sarıdan kırmızıya ve pembeye uzanan renkleriyle dikkat çeken alıç meyvesi, yöre halkının yıllardır topladığı geleneksel ürünlerden biri olmayı sürdürüyor.
Osmaniye ve çevresinde Amanosların yüksek kesimlerinde rastlanan alıç, özellikle eylül ve ekim aylarında olgunlaşıyor. Kendine özgü mayhoş ve ekşimsi tadıyla bilinen meyve, doğrudan tüketilebildiği gibi sirke, marmelat ve farklı yöresel ürünlerin hazırlanmasında da değerlendiriliyor.
Halk arasında yemişen ve ekşi muşmula da deniliyor
Gülgiller familyasında yer alan alıç, Türkiye’nin farklı bölgelerinde yemişen, ekşi muşmula gibi isimlerle de biliniyor.
Dikenli dallara sahip ağaç veya çalı formunda yetişen bitki, doğada çoğunlukla dağlık bölgelerde, orman kenarlarında ve çalılık alanlarda görülüyor.
Alıcın farklı türlerine bağlı olarak meyvelerinin rengi ve büyüklüğü değişebiliyor. Kırmızı, sarı ve turuncuya yakın tonlarda görülebilen meyvelerin ortak özelliği ise belirgin mayhoş tadı.
Amanoslar’da sonbaharın habercilerinden
Amanos Dağları yalnızca bitki çeşitliliğiyle değil, mevsimsel yabani meyveleriyle de dikkat çekiyor.
Sonbaharda alıç ağaçlarının meyve vermesi, yörede yaşayan vatandaşlar açısından adeta mevsimin işaretlerinden biri kabul ediliyor. Doğa yürüyüşüne çıkanlar ve kırsalda yaşayan vatandaşlar olgunlaşan alıçları dalından toplayabiliyor.
Ancak yabani bitki ve meyvelerin toplanmasında doğru türün tanınması, özel mülkiyet ve korunan alan kurallarına dikkat edilmesi önem taşıyor.
Yüzyıllardır kullanılan bir meyve
Alıcın insanlık tarihinde oldukça eski bir kullanım geçmişi bulunuyor. Avrupa’dan Asya’ya kadar geniş bir coğrafyada yetişen bitkinin meyveleri ve farklı bölümleri geleneksel uygulamalarda uzun yıllardır kullanılıyor.
Alıç ağacının dikenli yapısı nedeniyle geçmiş dönemlerde doğal çit olarak da kullanıldığı biliniyor. Avrupa kültüründe alıç ağacına çeşitli sembolik anlamların yüklenmesi de bitkinin folklordaki yerini güçlendirmiş durumda.
Bugün ise alıç daha çok gıda ürünü ve geleneksel bitki olarak öne çıkıyor.
Alıçta hangi besinler bulunuyor?
Alıç meyvesinde çeşitli bitkisel bileşikler, özellikle polifenoller ve flavonoidler bulunuyor. Meyve aynı zamanda lif ve bazı vitaminleri de içeriyor.
Bu bileşikler nedeniyle alıç üzerinde kalp-damar sistemi ve antioksidan etkiler açısından bilimsel araştırmalar yapılmış durumda. Ancak alıcın herhangi bir hastalığı tek başına tedavi ettiği, kalp krizini ya da kanseri önlediği şeklindeki kesin ifadeler bilimsel olarak doğru kabul edilmemeli.
Özellikle kalp, tansiyon veya başka kronik hastalıklar nedeniyle ilaç kullanan kişilerin alıç içeren yoğun ürünleri ya da bitkisel preparatları kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması gerekiyor.
Sofralarda farklı şekillerde değerlendiriliyor
Amanoslardan toplanan alıç meyvesi en basit haliyle yıkanıp doğrudan tüketiliyor.
Bunun yanında yöreden yöreye değişmekle birlikte alıçtan sirke, marmelat, reçel ve çeşitli içecekler hazırlanabiliyor.
Son yıllarda özellikle alıç sirkesine olan ilginin artmasıyla birlikte meyvenin ekonomik değeri de yükselmiş durumda.
Evde alıç sirkesi nasıl yapılır?
Geleneksel yöntemlerde olgun alıç meyveleri temizlenip ayıklandıktan sonra cam kavanoza alınarak suyla fermantasyona bırakılıyor.
Paylaşılan tariflerde yaklaşık 1 kilogram alıç, 4 litre su ve kontrollü fermantasyonu desteklemek amacıyla sirke kültürü veya doğal sirke kullanılabiliyor. Ancak ev yapımı fermente ürünlerde hijyen, kullanılan kabın temizliği ve fermantasyonun doğru yürütülmesi büyük önem taşıyor.
Karışım doğrudan güneş almayan ortamda bekletiliyor ve süreç boyunca kontrol ediliyor. Sirkenin yalnızca meyvelerin dibe çökmesine bakılarak “hazır” olduğuna karar vermek yerine koku, görünüm ve güvenli fermantasyon koşullarının birlikte değerlendirilmesi daha doğru.
Küflenme, kötü koku veya olağan dışı renk değişikliği bulunan ürünlerin tüketilmemesi gerekiyor.
Sirke sağlık ilacı olarak görülmemeli
Alıç sirkesi de diğer sirkeler gibi fermente bir gıda ürünü. Geleneksel olarak çeşitli amaçlarla tüketilse de yüksek tansiyonu, kolesterolü veya kalp-damar hastalıklarını tedavi ettiği şeklinde değerlendirilmemeli.
Sirkenin aşırı tüketimi mide ve yemek borusunda tahrişe, diş minesinde aşınmaya yol açabilir. Bazı ilaçlarla birlikte kullanımında da dikkat gerekebilir.
Bu nedenle alıç ve alıç sirkesi, dengeli beslenmenin bir parçası olarak değerlendirilmeli; tedavi amacıyla kullanılacaksa hekime danışılmalı.
Amanosların doğal zenginliklerinden biri
Osmaniye, Hatay ve çevresindeki geniş Amanos coğrafyası birçok yabani meyve ve bitki türüne ev sahipliği yapıyor.
Sonbaharla birlikte dalları renklenen alıç ağaçları da Amanosların doğal zenginliğinin önemli parçalarından biri olarak dikkat çekiyor.
Yüzyıllardır kırsal yaşamın ve geleneksel mutfağın parçası olan alıç, bugün de hem dalından tüketiliyor hem de farklı ürünlere dönüştürülerek sofralara taşınıyor.
Amanos Dağları’nda şimdi tam alıç zamanı.
