Erkeğin çalışması veya kendi emekli aylığının bulunması hakkı tamamen ortadan kaldırmıyor ancak bağlanacak aylığın oranını etkileyebiliyor.
Emekli bir kadının vefat etmesi durumunda eşinin emekli aylığından yararlanıp yararlanamayacağı merak edilen sosyal güvenlik konuları arasında yer alıyor. Türkiye’deki mevzuata göre ölüm aylığı bakımından kadın ve erkek eş arasında ayrım yapılmıyor.
Vefat tarihinde resmî evlilik bağı devam eden erkek eş, gerekli şartların karşılanması hâlinde hayatını kaybeden eşinden dolayı dul aylığı alabiliyor. Ancak vefat eden kadının emekli maaşı erkeğe aynen devredilmiyor. Sosyal Güvenlik Kurumu, hak sahiplerinin durumuna göre belirli bir oran üzerinden yeni bir ölüm aylığı hesaplıyor.
Yasal evlilik bağı bulunması gerekiyor
Erkek eşe dul aylığı bağlanabilmesinin temel şartı, kadının vefat ettiği tarihte aralarında geçerli bir resmî evlilik bağının bulunmasıdır.
Boşanmış eşler, önceki evlilikleri nedeniyle dul aylığı alamıyor. Resmî nikâh olmadan birlikte yaşayan kişiler de ölüm aylığı bakımından eş kabul edilmiyor.
Vefat tarihinde evliliğin sürüyor olması yeterli kabul edilirken, erkek eş için ayrıca belirli bir yaş şartı aranmıyor.
Erkek eşe yüzde 50 oranında aylık bağlanabilir
5510 sayılı Kanun kapsamındaki genel uygulamada, hayatını kaybeden sigortalının veya emeklinin dul eşine hesaplanan ölüm aylığının yüzde 50’si oranında aylık bağlanıyor.
Erkek eşin çalışıyor veya kendi sigortalılığından dolayı emekli aylığı alıyor olması, eşinden dul aylığı almasına her durumda engel oluşturmuyor. Ancak bu durum bağlanacak aylığın oranında dikkate alınıyor.
Dolayısıyla kendi emekli maaşını alan bir erkek, vefat eden eşinden de şartları dâhilinde dul aylığı alabilir.
Hangi durumda oran yüzde 75 olabilir?
Aylık bağlanmış hak sahibi çocuğun bulunmaması, dul eşin sigortalı bir işte çalışmaması ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya emekli aylığı almaması durumunda oran yüzde 75’e kadar çıkabilir.
Bu üç şarttan birinin değişmesi, bağlanacak payın yeniden hesaplanmasına yol açabilir. Hak sahibi çocuk bulunması durumunda ise ölüm aylığı eş ve çocuklar arasında mevzuatta belirlenen oranlar üzerinden paylaştırılır.
Örnek olarak, vefat eden kadının ölüm aylığı hesabına esas tutarının 20 bin lira olduğu varsayıldığında, yüzde 50 pay üzerinden erkeğe 10 bin lira; yüzde 75 pay uygulanması hâlinde ise 15 bin lira bağlanabilir. Bu yalnızca oranların anlaşılması için verilen örnektir. Gerçek tutar SGK tarafından kişinin dosyasına göre hesaplanır.
Kendi emekli maaşı bulunan erkek de yararlanabilir
Toplumda, kendi emekli maaşı olan erkeğin vefat eden eşinden aylık alamayacağı yönünde yaygın bir kanaat bulunuyor. Ancak genel kurallara göre kişinin kendi emekli aylığının bulunması, eşinden dolayı ölüm aylığı bağlanmasını otomatik olarak engellemiyor.
Erkek, kendi çalışmaları nedeniyle aldığı emekli aylığını almaya devam ederken vefat eden eşinden de genellikle yüzde 50 oranında dul aylığı alabilir.
Bununla birlikte eşlerin SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı kapsamları, sigortalılık başlangıç tarihleri ve tabi oldukları mevzuat farklılık gösterebilir. Özellikle eski Emekli Sandığı hükümlerine tabi dosyalarda aylık oranları ve bazı ödemeler farklı şekilde değerlendirilebilir.
Hak sahibi çocuk varsa aylık paylaştırılır
Vefat eden emeklinin ölüm aylığına hak kazanan çocuklarının bulunması durumunda, aylık eş ve çocuklar arasında paylaştırılır.
Çocukların aylığa hak kazanması; yaş, öğrenim durumu, medeni durum, çalışma ve malullük gibi şartlara bağlıdır. Çocuklardan birinin aylık alma hakkı sona erdiğinde diğer hak sahiplerinin oranları yeniden değerlendirilebilir.
Bu nedenle başlangıçta yüzde 50 olarak bağlanan eş aylığı, çocukların hak sahipliğinin sona ermesi ve diğer şartların sağlanması durumunda yeniden hesaplanabilir.
Yeniden evlenirse aylık kesilir
Dul aylığı alan erkek eşin yeniden evlenmesi durumunda, vefat eden eşinden dolayı aldığı aylık evlilik tarihinden itibaren kesilir.
Sonraki evliliğin boşanma veya eşin vefatı nedeniyle sona ermesi durumunda önceki eşten aylık alma hakkı yeniden gündeme gelebilir. Birden fazla eşten ölüm aylığına hak kazanılması hâlinde ise tabi olunan mevzuata göre aylıklardan birini tercih etme gibi kurallar uygulanabilir.
Bu tür dosyalarda işlem yapılmadan önce SGK’dan kişiye özel bilgi alınması önem taşıyor.
Maaş otomatik olarak aynen devredilmiyor
Vefat eden kadının son aldığı emekli maaşının tamamı doğrudan eşinin hesabına aktarılmıyor. SGK, ölüm aylığını mevzuata ve hak sahiplerinin sayısına göre yeniden hesaplıyor.
Ayrıca emekli maaşında bulunan bazı kişisel veya özel ödemeler ölüm aylığına aynı şekilde yansımayabilir. Bu nedenle “Vefat eden eş ne kadar maaş alıyorsa erkek de aynı tutarı alır” şeklindeki değerlendirme doğru değil.
Başvuru nasıl yapılır?
Ölüm aylığı işlemleri için hak sahibi eşin SGK’ya talepte bulunması gerekiyor. Başvuru şu yollarla yapılabilir:
- e-Devlet üzerinden ölüm yardımı ve dul-yetim aylığı başvuru hizmetleri kullanılarak,
- Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezine şahsen başvurularak,
- Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi doldurularak.
SGK, ihtiyaç duyulması hâlinde başvuru sahibinden ek bilgi veya belge isteyebilir. Kurumun kullandığı başvuru belgeleri arasında dul-yetim aylığı başvuru formu da bulunuyor.
Her dosya kendi şartlarına göre inceleniyor
Bağlanacak aylığın oranı ve tutarı; vefat eden kadının sigortalılık statüsüne, aylık türüne, hizmet başlangıç tarihine, eşin çalışma ve emeklilik durumuna ve diğer hak sahiplerine göre değişebiliyor.
Bu nedenle kesin tutar hesaplaması için vefat eden kişinin tahsis dosyasının SGK tarafından incelenmesi gerekiyor. Vatandaşların sosyal medyada paylaşılan genel hesaplamalar yerine SGK’dan yazılı veya resmî bilgi alması tavsiye ediliyor.
SGK’nin konuya ilişkin güncel açıklamaları ve başvuru esasları Ölüm Aylığı sayfasından incelenebilir.
