Telefonlarımızda neredeyse her gün yüzlerce fotoğraf, ekran görüntüsü, mesaj ve önemli bilgi biriktiriyoruz. Ancak “Sonra tekrar bakarım” diyerek kaydettiğimiz içeriklerin büyük bölümüne bir daha dönmemek, düşündüğümüzden farklı bir sonuca yol açabiliyor.
Memory & Cognition dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bir bilginin dijital olarak kaydedilmesi, kişinin o bilgiyi zihninde tutma konusunda daha az çaba göstermesine neden olabiliyor. Bunun temelinde ise beynin bilişsel yükü azaltmaya yönelik mekanizması bulunuyor.
Beyin bilgiyi telefona emanet ediyor
Bir kişi önemli bir bilgiyi telefonuna kaydettiğinde, beynin “Bu bilgiye daha sonra ulaşabilirim” şeklinde hareket ettiği belirtiliyor.
Bu durumda bilginin zihinde tutulması için harcanan bilişsel çaba azalıyor. Kişi, ihtiyaç duyduğunda telefondaki kayda ulaşabileceğine güvendiği için bilgiyi aktif şekilde hatırlamaya çalışmıyor.
Bu durum özellikle gün içerisinde çok sayıda bilgiyle karşılaşan kişiler açısından dikkat çekici hale geliyor. Telefon, bir anlamda kişinin dış hafızası gibi kullanılmaya başlanıyor.
Ekran görüntüsü almak tek başına sorun değil
Araştırmanın dikkat çeken noktalarından biri ise ekran görüntüsü alma davranışının kendisinin doğrudan unutkanlık anlamına gelmemesi.
Testlerde yalnızca bakılan görsellerin, ekran görüntüsü alınan görsellere göre daha iyi hatırlandığı görüldü. Bunun, kişinin içeriği zihninde aktif olarak işlemeye devam etmesiyle ilişkili olabileceği değerlendiriliyor.
Ancak ekran görüntüsü alınan içeriğe daha sonra yeniden bakılması, hatırlama sürecini destekleyebiliyor.
Dolayısıyla mesele yalnızca telefona bir görüntü kaydetmek değil. Asıl önemli nokta, kaydedilen içeriğin daha sonra yeniden gözden geçirilip geçirilmemesi.
Asıl risk galeride biriken görüntüler
Günlük hayatta sık karşılaşılan alışkanlık ise oldukça tanıdık.
Bir ürünün fiyatını, bir tarifin malzemelerini, bir haberin önemli bölümünü, bir adresi veya sosyal medyada görülen ilginç bir bilgiyi ekran görüntüsü alarak kaydediyoruz. Ardından “Sonra bakarım” diyerek galeride bırakıyoruz.
Fakat çoğu zaman o görüntüye tekrar dönülmüyor.
Bu durumda kişi, bilgiyi zihninde tutmak yerine telefonun galerisine güvenmiş oluyor. Böylece kaydedilen içerik, hatırlanması gereken bir bilgi olmaktan çıkıp ihtiyaç halinde telefondan bulunabilecek bir dosyaya dönüşüyor.
Ekran görüntülerini yeniden incelemek fark yaratabilir
Araştırmanın ortaya koyduğu önemli noktalardan biri de kaydedilen içeriğe yeniden bakmanın hatırlamayı destekleyebilmesi.
Bu nedenle önemli bir bilgiyi ekran görüntüsü olarak saklayan kişilerin, yalnızca görüntüyü almakla yetinmemesi faydalı olabilir. İçeriği daha sonra tekrar okumak veya incelemek, bilginin zihinsel olarak yeniden işlenmesine yardımcı olabilir.
Örneğin bir sınav konusu, önemli bir not veya öğrenilmek istenen bir bilgi ekran görüntüsüyle kaydedildiğinde, galeride tutulması yerine belirli aralıklarla yeniden incelenmesi daha anlamlı bir kullanım biçimi oluşturuyor.
Telefonun hafızası arttıkça zihnin yükü azalıyor mu?
Akıllı telefonların hayatımıza girmesiyle birlikte artık hatırlamak istediğimiz pek çok şeyi zihnimizde tutmak zorunda kalmıyoruz.
Telefon numaraları, adresler, alışveriş listeleri, tarifler, yapılacak işler ve hatta daha sonra okunmak istenen yazılar dijital ortamda saklanabiliyor.
Bu kolaylık günlük yaşamı pratikleştirirken, bilgiyi aktif şekilde hatırlama ihtiyacını da azaltabiliyor. Araştırmanın dikkat çektiği bilişsel yük mekanizması da bu noktada önem kazanıyor.
Ancak bu durumun tek başına “telefon kullanmak unutkanlığa neden olur” şeklinde yorumlanmaması gerekiyor. Buradaki temel konu, kişinin bilgiyi hatırlamak yerine dışarıda depolamayı tercih etmesi.
Galerinizi bir kez kontrol edin
Telefonunuzdaki ekran görüntülerine baktığınızda muhtemelen “Buna neden ekran görüntüsü almışım?” dediğiniz pek çok görüntüyle karşılaşabilirsiniz.
Bir süre önce önemli olduğunu düşündüğünüz ancak bir daha hiç açmadığınız içerikler, dijital hafızamızın ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor.
Bu nedenle önemli bilgileri yalnızca kaydetmek yerine, gerektiğinde yeniden okumak ve üzerinde düşünmek daha etkili bir yaklaşım olabilir.
Kısacası sorun ekran görüntüsü almak değil; ekran görüntüsünü alıp bir daha hiç bakmamak.
