Portekiz’in Alentejo bölgesindeki Vidigueira’da bulunan Oliveira do Peso, dünyanın dikkat çeken kadim zeytin ağaçlarından biri olarak gösteriliyor.
2021 yılında yapılan incelemelerde ağacın yaşının 3 bin 700 yılın üzerinde olduğu hesaplandı. Bu tahmin doğruysa ağacın kök salmaya başladığı dönem, Roma’nın kuruluşundan yüzlerce yıl öncesine, Tunç Çağı’na kadar uzanıyor.
YAŞINI BELİRLEMEK NEDEN BU KADAR ZOR?
Çok yaşlı zeytin ağaçlarının kesin yaşını belirlemek bilim insanları açısından oldukça güç.
Normal ağaçlarda yıllık büyüme halkaları yaş konusunda önemli bilgi verirken, zeytinlerde durum daha karmaşık. Yaşlı zeytinlerin gövdesinin merkezindeki en eski odun zaman içerisinde çürüyüp tamamen kaybolabiliyor.
Ayrıca zeytin ağaçlarının büyüme halkaları her zaman düzenli oluşmuyor. 2017 yılında yayımlanan bilimsel bir çalışma da yıllık halka sayıları ile radyokarbon tarihlemenin her zaman birbiriyle örtüşmediğini ortaya koydu. Araştırmacılar, yalnızca gövde çevresi veya büyüme halkalarına dayanarak yapılan yaş hesaplamalarının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
AĞACA ZARAR VERMEDEN YAŞ TAHMİNİ
Trás-os-Montes ve Alto Douro Üniversitesi ile Oliveiras Milenares tarafından geliştirilen yöntemde ağacın kesilmesine gerek duyulmuyor.
Gövde çapı, çevresi, yarıçapı ve yüksekliği gibi fiziksel ölçümler kullanılarak ağacın yaklaşık yaşı matematiksel bir modelle hesaplanıyor. Söz konusu yöntemin geliştirilmesine yönelik çalışmalar 2007 yılında başladı ve daha sonra patentlendi.
PORTEKİZ’DE BAŞKA BİNLERCE YILLIK ZEYTİNLER DE VAR
Portekiz’de yalnızca Oliveira do Peso dikkat çekmiyor.
Oliveira do Mouchão adlı zeytin ağacının yaklaşık 3 bin 350, Santa Iria de Azóia’daki bir başka ağacın ise yaklaşık 2 bin 850 yıllık olduğu tahmin ediliyor. Monsaraz bölgesinde de yaklaşık 2 bin 450 yaşında olduğu hesaplanan zeytin ağaçları bulunuyor.
BİNLERCE YILLIK AMA HÂLÂ ZEYTİN VERİYOR
Oliveira do Peso’yu sıra dışı kılan yalnızca tahmini yaşı değil. Ağacın binlerce yıllık geçmişine rağmen yaşamını sürdürmesi ve meyve vermeye devam etmesi dikkat çekiyor.
Zeytin ağaçlarının uzun ömürlü olmasında güçlü yenilenme yetenekleri önemli rol oynuyor. Eski gövdenin bazı kısımları zaman içinde zarar görse veya ölse bile canlı dokulardan yeni sürgünler gelişebiliyor.
Akdeniz ikliminin sıcak ve kurak koşullarına uyum sağlayabilmeleri, yavaş büyümeleri ve kendilerini yenileyebilme kapasiteleri de zeytin ağaçlarının yüzyıllar, hatta uygun koşullarda binlerce yıl yaşayabilmesine katkı sağlıyor.
Oliveira do Peso bugün, yalnızca bir tarım ağacı değil; insanlık tarihinin binlerce yıllık dönemlerine tanıklık etmiş yaşayan bir doğal miras olarak değerlendiriliyor.
