Osmaniye’de sabah hazırlanan krepten akşam pişirilen balığa, yumurtadan sebze yemeklerine kadar mutfakta en çok kullanılan araçların başında yapışmaz tavalar geliyor. Az yağla yemek pişirmeyi kolaylaştıran bu ürünler, yanlış kullanım ve temizlik alışkanlıkları nedeniyle beklenenden çok daha kısa sürede yıpranabiliyor.
Teflon olarak bilinen PTFE kaplamalı tavalar ile seramik kaplamalı ürünlerin yapıları birbirinden farklı olsa da her ikisi de çizilme, aşırı ısı ve ani sıcaklık değişimlerine karşı hassas olabiliyor. En pahalı tavanın bile kullanım ömrünü belirleyen temel unsur, çoğu zaman fiyatından çok nasıl kullanıldığı oluyor.
Masum görünen bazı mutfak alışkanlıkları kaplamada önce gözle görülmeyen mikro çiziklere, ardından yapışma, renk değişimi ve yüzey bozulmasına yol açabiliyor. Birkaç temel kurala dikkat edilmesi ise hem tavaların ömrünü uzatıyor hem de aile bütçesini koruyor.
1. BULAŞIK TELİYLE OVMAK KAPLAMAYI ÇİZİYOR
Yapışmaz tavaların en büyük düşmanlarından biri, temizlik sırasında kullanılan bulaşık telleri ve sert yüzeyli süngerler oluyor.
Yanmış veya kurumuş yemek kalıntısını kısa sürede çıkarmak amacıyla kullanılan metal teller, tavanın koruyucu yüzeyinde gözle görülmeyen çizikler oluşturabiliyor. Bu çizikler zamanla büyüyerek kaplamanın yapışmazlık özelliğini kaybetmesine neden oluyor.
Tavanın yüzeyinde belirgin bir hasar görülmese bile sert ovma işlemi kaplamayı inceltebiliyor. Özellikle her yıkamada aynı uygulamanın tekrarlanması, tavanın kullanım süresini önemli ölçüde azaltıyor.
Temizlikte yumuşak bir sünger, ılık su ve aşındırıcı olmayan bulaşık deterjanı tercih edilmeli. Tavanın yüzeyi bastırmadan, yumuşak ve dairesel hareketlerle temizlenmeli.
KURUMUŞ LEKEYİ KAZIMAYIN, BEKLETİN
Tavanın dibinde kuruyan yemek kalıntılarının spatula, bıçak veya metal kaşıkla kazınmaması gerekiyor. Bunun yerine tavanın içerisine bir miktar ılık su ve birkaç damla bulaşık deterjanı konularak bekletilebilir.
Kalıntılar yumuşadıktan sonra yumuşak bir süngerle kolayca çıkarılabilir. Çok inatçı lekelerde üreticinin kullanım talimatları dikkate alınmalı; ovma tozu, sert temizleyici ve yüzeyi aşındırabilecek kimyasallar gelişigüzel kullanılmamalı.
2. METAL KAŞIK VE SPATULALAR YÜZEYİ BOZUYOR
Yemek pişirirken kullanılan metal çatal, kaşık ve spatulalar da yapışmaz kaplamalarda kalıcı hasar bırakabiliyor.
Metal araçların keskin kenarları, karıştırma ve çevirme sırasında yüzeyi çiziyor. Başlangıçta ince bir çizgi şeklinde görülen hasar, sonraki kullanımlarda büyüyerek kaplamanın altındaki tabakanın ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
Kaplamada oluşan bozulma yalnızca görüntüyü etkilemiyor. Yiyecekler çizilen bölgelere daha kolay yapışıyor ve tava her kullanımda daha zor temizlenmeye başlıyor.
Metal gereçler yerine yüksek ısıya dayanıklı silikon, ahşap veya üreticinin uygun gördüğü kaliteli mutfak gereçleri kullanılmalı.
TAVANIN İÇİNDE BIÇAKLA KESMEYİN
Yapışmaz tavanın içerisinde pişen börek, krep, omlet veya diğer yiyeceklerin bıçakla kesilmesi de kaplamayı doğrudan zedeleyen alışkanlıklar arasında bulunuyor.
Yiyecek önce ahşap veya uygun bir servis aparatıyla kesme tahtasına alınmalı, ardından dilimlenmeli. Tavanın içerisinde bıçak kullanılması, tek seferde bile derin çizik oluşturabiliyor.
3. TAVAYI BOŞ ŞEKİLDE YÜKSEK ATEŞTE BEKLETMEYİN
Yapışmaz tavaların uzun süre boş şekilde ocakta ısıtılması, kaplamanın hızla yıpranmasına neden olabiliyor.
Özellikle yüksek ateşte boş bırakılan tava çok kısa sürede aşırı sıcaklığa ulaşabiliyor. Bu durum kaplamada renk değişimi, yapışmazlık kaybı ve yüzey bozulması meydana getirebiliyor.
Tava, içinde yağ veya yiyecek olmadan uzun süre ocakta tutulmamalı. Ön ısıtma gerekiyorsa düşük ya da orta ateşte, kısa süreli ve kontrollü şekilde yapılmalı.
Ürünün izin verdiği sıcaklık derecesi için üretici tarafından verilen kullanım kılavuzu mutlaka dikkate alınmalı.
4. HER YEMEĞİ EN YÜKSEK ATEŞTE PİŞİRMEYİN
Yüksek ateşin yemeği her zaman daha hızlı ve daha iyi pişirdiği düşünülse de yapışmaz tavalar için sürekli yüksek sıcaklık doğru bir kullanım şekli değil.
Yumurta, krep, sebze ve benzeri yiyecekler düşük veya orta ateşte rahatlıkla pişirilebilir. Aşırı yüksek ısı hem yemeğin dışının hızla yanmasına hem de tavanın kaplamasının erken yıpranmasına yol açabilir.
Çok yüksek sıcaklıkta mühürleme gerektiren yemekler için döküm veya paslanmaz çelik gibi bu amaçla üretilmiş tavalar tercih edilebilir. Her tava türünün kullanım alanının farklı olduğu unutulmamalı.
5. SICAK TAVAYI SOĞUK SUYA TUTMAYIN
Osmaniye’de mutfaklarda sıkça yapılan hatalardan biri de ocaktan yeni alınan sıcak tavanın hemen musluğun altına tutulması oluyor.
Çok sıcak bir tavayla soğuk suyun aniden buluşması “termal şok” adı verilen hızlı sıcaklık değişimine neden oluyor. Bu değişim tavanın metal gövdesinde eğilme, tabanında bombe oluşması veya kaplamada ayrılma meydana getirebiliyor.
Tabanı eğilen tava ocağın üzerine tam oturmadığı için ısıyı eşit dağıtamıyor. Yemeğin bir bölümü hızlı pişerken diğer tarafı çiğ kalabiliyor.
Pişirme işleminin ardından tava güvenli bir alana alınmalı ve oda sıcaklığına yaklaşması beklenmeli. Tava yeterince soğuduktan sonra ılık suyla yıkanmalı.
6. BULAŞIK MAKİNESİNE ATMADAN ÖNCE TALİMATI OKUYUN
Bazı yapışmaz tavalar üretici tarafından bulaşık makinesinde yıkanmaya uygun olarak tanıtılsa da her tava için aynı durum geçerli değil.
Bulaşık makinesindeki yüksek sıcaklık, güçlü deterjanlar ve uzun yıkama programları bazı kaplamaların zamanla matlaşmasına ve yapışmazlık performansının azalmasına yol açabiliyor.
Ürün bulaşık makinesine uygun olsa bile elde yıkama, kaplamanın ömrünü uzatmaya yardımcı olabilir. Ancak en doğru yöntem, tavanın ambalajında veya kullanım kılavuzunda belirtilen temizlik talimatına uymak.
Makinede yıkamaya uygun olmadığı belirtilen tavalar, kesinlikle bulaşık makinesine yerleştirilmemeli.
7. TAVALARI KORUYUCUSUZ ÜST ÜSTE KOYMAYIN
Tavaların dolapta doğrudan üst üste yerleştirilmesi de yüzeyde çizik oluşmasının önemli nedenlerinden biri.
Üstteki tavanın metal tabanı, alttaki tavanın hassas iç yüzeyine temas ederek her çıkarılıp yerleştirildiğinde kaplamayı çizebiliyor. Tava kullanılmadığı hâlde depolama sırasında zarar görebiliyor.
Tavaların arasına keçe koruyucu, temiz bir bez, ince silikon ayırıcı veya kâğıt havlu konulabilir. Mutfakta uygun alan bulunuyorsa tavaları saplarından asarak saklamak da yüzeylerin birbirine temas etmesini önleyebilir.
Kapakların ters çevrilerek doğrudan tavanın içine yerleştirilmesi de çizik oluşturabilir. Kapakla yüzey arasına koruyucu bir malzeme konulması faydalı olur.
DOĞRU YAĞ KULLANIMI DA ÖNEMLİ
Yapışmaz tavalar az yağla pişirmeye imkân verse de tamamen yağsız kullanım her tarif için uygun olmayabilir. Çok az miktarda yağ kullanmak, yiyeceğin yüzeye yapışmasını azaltırken kaplamanın korunmasına da yardımcı olabilir.
Yağın duman çıkarmasına neden olacak kadar yüksek sıcaklığa ulaşılmamalı. Pişirme yöntemine uygun yağ seçilmeli ve tava uzun süre boş bırakılmamalı.
Aerosol şeklindeki bazı pişirme spreyleri, zamanla tavada çıkarılması zor yapışkan bir tabaka bırakabilir. Bu nedenle tavanın üretici talimatları kontrol edilmeli ve uygun yağlama yöntemi tercih edilmeli.
TAVANIN DEĞİŞME ZAMANI NASIL ANLAŞILIR?
Yapışmazlık özelliğini kaybeden her tava aynı durumda olmayabilir. Yüzeyde yalnızca hafif renk değişimi bulunmasıyla derin çizik, soyulma ve kabarma oluşması birbirinden farklı değerlendirilmelidir.
Kaplamada belirgin soyulma, kalkma, derin çizik veya geniş kabarcıklar varsa tava kullanılmaya devam edilmemeli. Tabanı ciddi şekilde eğilen ve ocakta dengeli durmayan tavalar da güvenli ve verimli pişirme sağlamaz.
Yeni bir tava alınırken kullanım alanına, ocak türüne ve üreticinin bakım talimatlarına dikkat edilmeli. Ambalaj üzerindeki en yüksek sıcaklık, bulaşık makinesi uygunluğu ve kullanılabilecek mutfak gereçlerine ilişkin bilgiler okunmalı.
BİRKAÇ BASİT KURAL BÜTÇEYİ KORUYOR
Osmaniye’de artan mutfak gereci fiyatları düşünüldüğünde, mevcut tavaların doğru kullanılması aile bütçesi açısından da önem taşıyor.
Yumuşak süngerle elde yıkamak, metal gereçlerden uzak durmak, düşük veya orta ateş kullanmak, sıcak tavayı soğuk suya tutmamak ve tavaları koruyucu ile saklamak ürünlerin kullanım süresini uzatabiliyor.
Mutfakta her gün tekrarlanan küçük alışkanlıkların değiştirilmesi, yapışmaz tavaların kısa sürede çizilmesini ve kullanılamaz hâle gelmesini önleyebilir.
