Bir zamanlar köylerde alışveriş yapmak, bugün olduğu gibi birkaç dakikada markete gidip ihtiyaçları almak anlamına gelmiyordu. Şehir merkezlerinde dükkânlar bulunsa da kırsalda yaşayan insanlar için günlük ihtiyaçların önemli bir bölümü köye gelen satıcılardan karşılanıyordu. İşte o günlerde köy yollarında sabırsızlıkla beklenen isimlerin başında çerçiler geliyordu.
Bugünün alışveriş merkezleri, marketleri ve internet üzerinden yapılan alışverişleri düşünüldüğünde çerçilerin yaptığı iş geçmişten kalma sıradan bir meslek gibi görülebilir. Ancak özellikle Osmaniye'nin köylerinde yaşayan kuşaklar için çerçi, yalnızca satış yapan bir esnaf değildi. O, köye haber getiren, yeni ürünleri tanıtan, çocukların merakla peşinden koştuğu ve geldiğinde evlerin önünde küçük bir hareketlilik oluşturan tanıdık bir yüzdü.
Köylerin adeta gezici mağazasıydı
Çerçiler genellikle at, katır, eşek, el arabası veya daha sonraki yıllarda motorlu araçlarla köy köy dolaşırdı. Yanlarında taşıdıkları ürünler, köyde yaşayan insanların günlük hayatında ihtiyaç duyabileceği pek çok şeyi kapsardı.
İğne, iplik, düğme, kumaş, yazma, çorap, mendil, tarak, sabun, küçük mutfak eşyaları, çocukların ilgisini çeken oyuncaklar ve çeşitli ev ihtiyaçları çerçilerin getirdiği ürünler arasında yer alabiliyordu.
Her çerçinin sattığı ürünler aynı değildi. Kimi daha çok tekstil ürünleri taşırken kimi mutfak eşyaları, kimi de çocuklara yönelik ürünlerle köylere giderdi.
Bu nedenle çerçinin köye geldiği gün, özellikle kadınlar ve çocuklar için ayrı bir heyecan anlamına gelirdi.
Çerçinin geldiği köyde hareketlilik başlardı
Köyün girişinden ya da yolundan çerçinin geldiğini görenler, kısa sürede birbirlerine haber verirdi.
"Çerçi geldi!"
Bu cümle, geçmişte birçok çocuk için bugünkü anlamıyla yeni bir mağazanın açılması kadar heyecan verici olabiliyordu.
Çocuklar merakla çerçinin yanına koşar, ürünlere bakar, ellerindeki küçük paralarla neler alabileceklerini düşünürdü. Büyükler ise ihtiyaç duydukları ürünleri inceler, fiyat sorar ve alışveriş yapardı.
Bazen bir ürünün alınması için uzun süre beklenirdi. Çünkü köye çerçinin ne zaman yeniden geleceği belli olmayabilirdi. Bu nedenle ihtiyaç duyulan bir eşya bulunduğunda fırsat kaçırılmak istenmezdi.
Çerçilik sadece alışveriş değildi
Çerçiliği geçmişin köy yaşamında önemli kılan unsurlardan biri de yalnızca ürün satması değildi.
Çerçiler farklı köylere gidip geldikleri için çevredeki gelişmelerden haberdar olur, gittikleri yerlerden çeşitli haberler getirirdi. Köylülerle sohbet eder, tanıdıklarını sorar, başka köylerde neler olup bittiğini anlatırdı.
Bu yönüyle çerçi, bir bakıma köyler arasında sosyal ve ekonomik bir bağlantı noktası oluştururdu.
Özellikle ulaşım imkânlarının sınırlı olduğu dönemlerde çerçinin getirdiği ürünler kadar getirdiği haberler de önemliydi.
Bugün telefonların, televizyonların, internetin ve sosyal medyanın hayatın her alanına girdiği düşünüldüğünde bu durumun ne kadar farklı olduğu daha iyi anlaşılıyor.
Osmaniye'de köy yaşamının unutulmazlarından biri
Osmaniye'nin özellikle kırsal bölgelerinde geçmiş dönemlerde köy yaşamının kendine özgü bir düzeni vardı. Tarım ve hayvancılığın günlük hayatın merkezinde olduğu bu dönemde insanlar ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü kendi imkânlarıyla karşılıyor, satın alınması gereken ürünler için ise ilçe veya şehir merkezine gitmek gerekiyordu.
Her ailenin sık sık merkeze gitme imkânı bulunmadığı için çerçiler büyük kolaylık sağlıyordu.
Köy yollarından gelen bir çerçi, bazen bir evin ihtiyacı olan küçük bir ürünü, bazen de uzun zamandır aranan bir eşyayı beraberinde getiriyordu.
Bu nedenle Osmaniye'nin köylerinde çerçilik, sadece ekonomik hayatın değil, günlük sosyal yaşamın da bir parçası haline gelmişti.
Kadınların ihtiyaçlarını karşılamada önemliydi
Çerçilerin köylere taşıdığı ürünler arasında kadınların günlük yaşamında kullandığı pek çok eşya da bulunuyordu.
Kumaşlar, yazmalar, iplikler, düğmeler, iğneler, çeşitli ev tekstili ürünleri ve kişisel ihtiyaçlar köye gelen çerçiden alınabiliyordu.
Özellikle dikiş ve el işi kültürünün yaygın olduğu dönemlerde iğne, iplik, düğme ve kumaş gibi ürünlerin köye kadar getirilmesi büyük kolaylık sağlıyordu.
Birçok evde kıyafetlerin sökülüp yeniden dikildiği, eskiyen eşyaların değerlendirildiği ve ihtiyaçların mümkün olduğunca evde karşılandığı yıllarda çerçinin getirdiği malzemeler ayrı bir önem taşıyordu.
Çocuklar içinse bambaşka bir dünyaydı
Çerçi denildiğinde geçmiş kuşakların hafızasında en canlı kalan görüntülerden biri de çocukların merakıdır.
Bugün çocuklar oyuncak mağazalarına, alışveriş merkezlerine ve internet sitelerine kolaylıkla ulaşabiliyor. Geçmişte ise köye gelen çerçinin çantasında veya aracında görülen birkaç oyuncak, çocukların hayal dünyasında büyük bir yer kaplayabiliyordu.
Renkli küçük oyuncaklar, toplar, taraklar, süs eşyaları ve çeşitli küçük ürünler çocukların dikkatini çekiyordu.
Bazen satın alınamayan bir oyuncak bile uzun süre çocukların aklında kalıyordu.
Çünkü o yıllarda her istenilen şeyi almak mümkün değildi. Bir oyuncağın alınması için para biriktirmek, anne veya babanın izin vermesini beklemek ya da özel bir günü kollamak gerekebiliyordu.
Bu nedenle çerçinin gelişi, çocukluk anılarında bugün olduğundan çok daha büyük bir yere sahipti.
Veresiye defteri de hayatın bir parçasıydı
Geçmişin köy ekonomisinde nakit para her zaman kolay bulunmuyordu. Tarımla geçinen ailelerde gelirlerin belirli dönemlerde elde edilmesi nedeniyle bazı alışverişler veresiye yapılabiliyordu.
Çerçilerle köylüler arasında oluşan güven ilişkisi de burada önem kazanıyordu.
Alınan ürünlerin bedelinin daha sonra ödenmesi, özellikle hasat dönemini bekleyen aileler için kolaylık sağlayabiliyordu. Bu alışverişler sadece satıcı ile müşteri arasındaki ticari ilişki olmaktan çıkıyor, yıllar içerisinde oluşan karşılıklı güvene dayanıyordu.
Elbette her çerçinin çalışma biçimi aynı değildi. Ancak geçmişte küçük yerleşimlerde veresiye alışverişin yaygın olması, dönemin ekonomik ve sosyal yapısının önemli özelliklerinden biriydi.
Çerçilerin sesi köyün gelişini haber verirdi
Çerçiliğin bir başka unutulmaz tarafı da köye geliş biçimleriydi.
Kimi zaman uzaktan görülen araç, kimi zaman köy yolundan gelen ses, kimi zaman da çerçinin insanlara seslenmesi köyde hareketlilik oluştururdu.
Çerçinin hangi gün geleceği biliniyorsa bazı aileler o günü beklerdi.
Çocuklar yol kenarında bekler, büyükler evlerinden çıkar, ürünlere bakmak için çerçinin yanına giderdi.
Böylece sıradan bir alışveriş, köy yaşamında küçük bir sosyal buluşmaya dönüşürdü.
Marketler geldi, çerçilerin sesi azaldı
Zaman içerisinde yolların gelişmesi, ulaşım imkânlarının artması, ilçe ve şehir merkezlerine erişimin kolaylaşmasıyla birlikte çerçilerin köy yaşamındaki önemi azalmaya başladı.
Marketlerin yaygınlaşması, bakkalların köylere kadar ulaşması ve ulaşım araçlarının çoğalması alışveriş alışkanlıklarını değiştirdi.
Daha sonra büyük mağazalar, alışveriş merkezleri ve internet üzerinden alışveriş hayatımıza girdi.
Bugün insanlar ihtiyaç duydukları ürünü birkaç dakika içerisinde internetten sipariş edebiliyor. Bir zamanlar köye gelmesi günlerce beklenen ürünler artık kapıya kadar getiriliyor.
Bu değişimle birlikte çerçiler de geçmişteki yaygınlığını büyük ölçüde kaybetti.
Bir meslekten geriye kalan anılar
Çerçilik bugün birçok kişi için eski bir meslek adı olarak bilinse de geçmiş kuşakların hafızasında çok daha geniş bir anlam taşıyor.
Çerçi, köyün alışveriş ihtiyacını karşılayan gezici esnaf olduğu kadar çocukların heyecanı, kadınların ihtiyaçlarını karşılayan bir kolaylık, köyler arasında haber taşıyan bir tanıdık ve günlük hayatın küçük ama önemli bir parçasıydı.
Osmaniye'nin köylerinde de bir dönem hayatın doğal akışı içerisinde yer alan bu kültür, teknolojinin ve değişen alışveriş alışkanlıklarının etkisiyle zamanla geride kaldı.
Bugün birçoğu artık kullanılmayan kelimeler, eski köy yolları ve siyah-beyaz fotoğraflarla hatırlanan çerçiler, aslında geçmişin ekonomik ve sosyal hayatına dair önemli bir iz bırakıyor.
Belki bugün bir çerçinin köy yolundan geldiğini görmek sıradan bir olay gibi karşılanabilirdi. Fakat o dönemin çocukları için çerçinin gelişi, adeta köyün AVM'sinin açılması demekti.
Ve o AVM'nin ne tabelası vardı ne de parlak vitrinleri...
Bir çanta, bir araç, birkaç koli ve etrafında toplanan meraklı insanlar yeterliydi.
Çünkü geçmişte alışveriş yalnızca ihtiyaç gidermek değildi; beklemek, sohbet etmek, görmek, seçmek ve birlikte vakit geçirmekti. Çerçilik kültürünü bugün değerli kılan da tam olarak bu hatıralarda saklı.
