İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesinin karşı karşıya olduğu ekonomik koşullara ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Pezeşkiyan, son aylarda ekonomik baskının arttığını kabul ederken hükümetin olağanüstü şartları yönetmek amacıyla yeni bir düzenlemeye gittiğini bildirdi.
Pezeşkiyan’ın açıklaması, İran para biriminin dolar karşısında yeni tarihi düşük seviyelere gerilediği ve ABD’nin ekonomik yaptırımlarını genişlettiği bir dönemde geldi.
“Ekonomik baskı arttı”
Pezeşkiyan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ABD ve İsrail’i İran’ın ekonomik imkanlarını sınırlandırmaya çalışmakla suçladı.
İran Cumhurbaşkanı, “Ekonomik baskı arttı” ifadesini kullanırken, hükümetin ve toplumun aldığı önlemler sayesinde rakiplerinin hedeflerine ulaşamadığını savundu. İran yönetimi mevcut ekonomik mücadeleyi “ekonomik savaş” olarak nitelendiriyor.
Bu ifadeler Pezeşkiyan’ın siyasi değerlendirmesini yansıtırken, bağımsız haber kaynakları da İran ekonomisinin son dönemde ciddi kur ve yaptırım baskısıyla karşı karşıya bulunduğunu aktarıyor.
İran riyali tarihi düşük seviyeye indi
Ekonomik sıkıntının en görünür göstergelerinden biri döviz piyasasında yaşandı.
Reuters’ın 3 Ekim tarihli haberine göre İran riyali serbest piyasada dolar karşısında yaklaşık 2,688 milyon riyal seviyesine gerileyerek yeni bir tarihi düşük seviyeyi gördü. Bu rakam İran’daki yaygın fiyatlandırma birimiyle yaklaşık 268 bin 800 tümen seviyesine karşılık geliyor.
İran kaynaklarında da doların serbest piyasada 269 bin tümen sınırına ulaştığı, euronun ise 300 bin tümenin üzerine çıktığı bildirildi.
Merkez Bankası döviz satışıyla müdahale ediyor
Riyaldeki hızlı değer kaybının ardından İran Merkez Bankasının piyasaya müdahale ettiği bildirildi.
Reuters’a göre Merkez Bankası, devlet bankaları aracılığıyla piyasaya 2 milyar dolara kadar döviz satışı yapılmasına yönelik adım attı. İran para biriminin son bir yıldaki değer kaybının yüzde 50’yi aştığı bildiriliyor. Reuters
Döviz kurundaki yükseliş, ithal ürünlerden temel tüketim mallarına kadar birçok alanda maliyetleri artırırken İranlı hanelerin alım gücü üzerinde de baskı oluşturuyor.
ABD yaptırımları genişletti
İran ekonomisi üzerindeki baskının önemli başlıklarından birini ABD’nin uyguladığı yaptırımlar oluşturuyor.
ABD yönetimi 1 Ekim’de İran’ın otomotiv ve demiryolu sektörlerine yönelik yeni yaptırımlar açıkladı. Yaptırım listesine İran Khodro ve SAIPA gibi otomotiv şirketlerinin yanı sıra demiryolu sektöründeki önemli kuruluşlar da dahil edildi. Reuters
ABD yönetimi yaptırımların İran’ın askeri faaliyetler için kullanabileceği ekonomik kaynakları sınırlandırmayı amaçladığını belirtirken, İran yönetimi ise bu politikaların doğrudan ülke ekonomisi ve halk üzerinde baskı oluşturduğunu savunuyor.
Deniz ablukasının ekonomiye etkisi
İran’ın petrol ihracatı da devam eden ABD deniz ablukasından önemli ölçüde etkileniyor.
Reuters ve Associated Press’in haberlerine göre abluka, İran’ın petrol gelirlerini ve deniz yoluyla gerçekleştirdiği ticareti ciddi biçimde sınırlandırdı. İran’ın özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki ticari hareketliliğinde yaşanan aksaklıklar ekonomik sorunları daha da ağırlaştırdı.
Uzun süredir uluslararası yaptırımlarla mücadele eden İran ekonomisinin, devam eden bölgesel çatışmalar ve ticaret kısıtlamaları nedeniyle ek baskı altında bulunduğu belirtiliyor.
Halkın yaşam maliyeti yükseliyor
Ekonomik gelişmelerin doğrudan etkisi İran halkının günlük hayatında hissediliyor.
Reuters’ın eylül sonunda yayımladığı saha haberinde gıda, kira ve ilaç gibi temel ihtiyaçların maliyetinin hızla yükseldiği, özel sektörde iş kayıplarının yaşandığı ve bazı ailelerin daha düşük maliyetli bölgelere taşınmak zorunda kaldığı aktarıldı.
Yüksek enflasyon ve riyalin değer kaybı nedeniyle bazı İranlıların birikimlerini döviz ve altına yönlendirdiği de bildiriliyor.
Hükümetten “yeni düzen” açıklaması
Pezeşkiyan, ekonomik baskının artması üzerine hükümetin olağanüstü koşullarla mücadele etmek amacıyla “yeni bir düzenleme” oluşturduğunu da söyledi.
Ancak İran Cumhurbaşkanı’nın paylaşımında söz konusu yeni ekonomik yapılanmanın ayrıntıları konusunda kapsamlı bilgi verilmedi.
Tahran yönetiminin önümüzdeki dönemde döviz piyasasına yönelik müdahaleler, temel ihtiyaçların temini ve yaptırımların ekonomik etkilerinin azaltılması konusunda yeni adımlar atıp atmayacağı yakından takip ediliyor.
