Dünya genelinde üretim ve tüketim faaliyetlerinin büyümesiyle birlikte satılamayan ürünlerin oluşturduğu ekonomik ve çevresel yük de dikkat çekici boyutlara ulaştı. Mağaza raflarında kalan, depolarda bekleyen veya satın alındıktan sonra iade edilen milyonlarca ürün, şirketler açısından önemli maliyetler oluşturuyor.
Özellikle gıda ve tekstil sektörlerinde kullanılmadan kayba dönüşen ürünler, ekonomik zararların yanı sıra doğal kaynakların tüketilmesi ve atık miktarının artması gibi sorunları da beraberinde getiriyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), Avrupa Çevre Ajansı ve ABD Ulusal Perakende Federasyonu tarafından açıklanan veriler, ürün israfının küresel ölçekte ulaştığı boyutu ortaya koyuyor.
Gıda İsrafının Yıllık Maliyeti 1 Trilyon Doları Aşıyor
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın 2024 Gıda İsrafı Endeksi raporuna göre 2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 1,05 milyar ton gıda israf edildi.
Gıda israfının küresel ekonomiye yıllık maliyetinin ise 1 trilyon doları aştığı tahmin ediliyor.
Bu veriler, gıda üretimi ve tüketimi sürecinde önemli miktarda ürünün değerlendirilemeden kayba dönüştüğünü gösteriyor.
Gıda israfı yalnızca ekonomik bir sorun olarak değerlendirilmiyor. Üretim sürecinde kullanılan su, enerji ve diğer kaynakların da boşa harcanması, israfın çevresel etkilerini artırıyor.
Tekstil Ürünlerinin Yüzde 9'a Kadarı Kullanılmadan İmha Ediliyor
Satılmayan ürünlerin oluşturduğu sorunların önemli bir bölümü de tekstil sektöründe yaşanıyor.
Avrupa Çevre Ajansının verilerine göre Avrupa pazarına sunulan tekstil ürünlerinin yüzde 4 ila yüzde 9'u hiç kullanılmadan imha ediliyor.
Özellikle internet üzerinden gerçekleştirilen alışverişlerde ürün iadeleri, tekstil sektöründeki maliyetleri artıran unsurlar arasında yer alıyor.
Verilere göre internetten satın alınan giysilerin ortalama yüzde 20'si, ayakkabıların ise yüzde 30'u satıcılara iade ediliyor.
İade edilen ürünlerin yeniden satışa hazırlanması, depolanması ve farklı satış kanallarına yönlendirilmesi şirketler açısından ek maliyet oluşturuyor.
ABD'de İade Edilen Ürünlerin Değeri 849,9 Milyar Dolar
ABD Ulusal Perakende Federasyonunun tahminlerine göre 2025 yılında tüketiciler tarafından perakendecilere iade edilen ürünlerin toplam değeri 849,9 milyar dolara ulaştı.
Bu rakam, perakende sektöründeki ürün iadelerinin ekonomik büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Ancak 849,9 milyar dolarlık tutar, şirketlerin doğrudan aynı miktarda zarar ettiği anlamına gelmiyor. Açıklanan veri, iade edilen ürünlerin tahmini toplam parasal değerini ifade ediyor.
İade edilen ürünlerin bir bölümü yeniden satışa sunulabilirken bazı ürünlerin değerlendirilmesi için ek depolama, taşıma ve işleme maliyetleri ortaya çıkıyor.
Satılmayan Ürünlere Ne Oluyor?
Şirketler, satışa sunulmasına rağmen alıcı bulamayan ürünleri değerlendirmek için farklı yöntemlere başvuruyor.
Bunların başında indirim kampanyaları geliyor. İşletmeler, ellerinde kalan stokları tüketebilmek amacıyla ürün fiyatlarında indirime gidebiliyor.
Satılamayan ürünlerin tasfiye kanallarına aktarılması, yeniden satışa sunulması veya farklı ülkelere ihraç edilmesi de kullanılan yöntemler arasında bulunuyor.
Bazı ürünler geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilirken değerlendirilmesi mümkün olmayan ürünler imha edilebiliyor.
Talep tahminlerindeki hatalar, mevsimsel değişiklikler ve tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar ise şirketlerin ihtiyaç fazlası stoklarla karşılaşmasının nedenleri arasında gösteriliyor.
Avrupa Birliği Satılmayan Ürünlerin İmhasına Sınırlama Getirdi
Satılmayan ürünlerin oluşturduğu ekonomik ve çevresel sorunlar, Avrupa Birliği'nin yeni düzenlemeler hazırlamasına neden oldu.
Avrupa Birliği, satılmayan giysi, aksesuar ve ayakkabıların imha edilmesini azaltmaya yönelik yasağı 19 Temmuz 2026 tarihinde büyük şirketler için uygulamaya aldı.
Düzenlemeyle satılamayan ürünlerin doğrudan imha edilmesi yerine yeniden satış, bağış ve geri dönüşüm gibi yöntemlerle değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Böylece kullanılabilir durumdaki ürünlerin atığa dönüşmesinin önlenmesi ve kaynakların daha verimli kullanılması hedefleniyor.
Küresel İsrafın Toplam Ekonomik Boyutu Bilinmiyor
Dünya genelinde satılamayan veya kullanılmadan imha edilen bütün ürünlerin toplam ekonomik değerini ortaya koyan ortak bir veri bulunmuyor.
Bununla birlikte gıda israfının yıllık 1 trilyon doları aşan maliyeti, tekstil ürünlerinin kullanılmadan imha edilmesi ve ABD'deki yüz milyarlarca dolarlık ürün iadeleri, sorunun farklı sektörlerde ulaştığı büyüklüğü gösteriyor.
Bu veriler birbirinden farklı ekonomik göstergeleri ifade ettiği için doğrudan toplanarak küresel zarar tutarı hesaplanamıyor.
Satılmayan ürünlerin depolanması, taşınması, yeniden satışa hazırlanması veya imha edilmesi ise şirketler açısından maliyet oluşturmaya devam ediyor.
