Avrupa Birliği (AB), ambalaj atıklarının azaltılması amacıyla plastik ve diğer ambalaj ürünlerine yönelik kapsamlı yeni kuralları uygulamaya geçiriyor. Kademeli olarak yürürlüğe girecek düzenlemeler, gıda ambalajlarından plastik poşetlere, restoranlardaki tek kullanımlık ürünlerden otellerde kullanılan küçük plastik ambalajlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.
AB'de kişi başına yıllık ortalama 177,8 kilogram ambalaj atığı oluşurken, yeni düzenlemelerle birlikte özellikle geri dönüştürülemeyen ve tek kullanımlık ambalajların azaltılması hedefleniyor. İlk aşama 12 Ağustos 2026'da başlayacak.
Gıda Ambalajlarında PFAS Kullanımına Kısıtlama
Yeni düzenlemenin ilk aşamasında gıda ambalajlarında PFAS olarak bilinen maddelerin kullanımına yönelik yasaklar devreye girecek. Ambalajların yağ, su ve lekeye karşı dayanıklı olmasını sağlamak amacıyla kullanılan PFAS maddeleri, doğada uzun süre parçalanmaması nedeniyle çevre açısından tartışmalı kimyasallar arasında yer alıyor.
AB, daha önce Bisfenol A (BPA) kullanımına yönelik de çeşitli yasaklar getirmişti. Bununla birlikte meyve, sebze ve balık konservelerinin raf ömrünü uzatmak amacıyla kullanılan bazı kaplamalara ilişkin istisnanın Temmuz 2028'e kadar devam etmesine izin verilecek.
Yeni kuralların önümüzdeki yıllarda genişlemesiyle birlikte ambalaj üreticilerinin yanı sıra ürünlerini AB pazarına gönderen işletmelerin de kullanılan ambalajların içeriği ve geri dönüştürülebilirliği konusunda daha dikkatli hareket etmesi gerekecek.
Yasaklar Aşamalı Olarak Uygulanacak
AB'nin ambalaj düzenlemesi tek bir tarihte bütün ürünleri kapsamayacak. Farklı ürün grupları ve işletmeler için farklı tarihlerde yeni yükümlülükler getirilecek.
12 Şubat 2027'den itibaren kafe ve restoranların müşterilerine kendi kahve kupalarını veya yemek kaplarını getirme seçeneği sunması gerekecek. 12 Şubat 2028'de ise zincir restoran ve kafelerde tek kullanımlık ürünler yerine yeniden kullanılabilir bardakların sunulması zorunlu hale gelecek. Küçük ölçekli kafe ve restoranlar bu zorunluluktan muaf tutulacak.
12 Şubat 2029'dan itibaren polistiren köpükten üretilen fast food ve paket servis kaplarının kullanımı yasaklanacak. Aynı tarihte havalimanlarında valizlerin streç filmle sarılması uygulamasının da sona ermesi planlanıyor.
Düzenlemenin en kapsamlı aşaması ise 2030'da başlayacak. Hafif plastik poşetler, taze meyve ve sebzelerde kullanılan bazı plastik ambalajlar ve restoranlarda yerinde tüketim amacıyla kullanılan bazı tek kullanımlık plastik ürünler yasak kapsamına girecek.
Marketlerde Plastik Ambalajlar Değişecek
2030'dan itibaren marketlerde kullanılan hafif plastik poşetlerin yanı sıra taze meyve ve sebzelerin satışında kullanılan bazı plastik ağ, poşet ve kutular da yeni yasaklardan etkilenecek.
Birden fazla içecek kutusunu veya şişesini bir arada tutmak amacıyla kullanılan plastik filmlerin kullanımına da sınırlama getirilecek. Taşımanın zorunlu olduğu durumlarda ise belirli istisnaların uygulanmasına izin verilecek.
Yeni sistemde geri dönüştürülebilirlik de önemli bir kriter olacak. Yüzde 70'ten daha düşük oranda geri dönüştürülebilen ambalajların satışına izin verilmemesi planlanıyor.
Bu değişiklikle birlikte üreticilerin yalnızca ürünün kendisine değil, ürünün tüketiciye ulaştırıldığı ambalajın niteliğine de daha fazla önem vermesi gerekecek.
Restoranlarda Tek Kullanımlık Paketler Kalkacak
Yeni kuralların tüketicilerin günlük hayatında en fazla hissedileceği alanlardan biri restoran ve kafeler olacak.
2030'dan itibaren işletmelerde yerinde tüketilen yiyecek ve içeceklerde kullanılan bazı tek kullanımlık plastik ambalajların kullanımı yasaklanacak. Masalarda tüketicilere sunulan tek kullanımlık şeker, tuz, ketçap ve mayonez paketleri de düzenlemeden etkilenecek.
Paket servislerde ise bu ürünlerin kullanımına izin verilmeye devam edilecek. Böylece düzenleme özellikle işletmelerde yerinde tüketim sırasında kullanılan gereksiz tek kullanımlık ambalajların azaltılmasını hedefleyecek.
Otellerde kullanılan küçük plastik şampuan ve sabun ambalajları da yeni yasakların kapsamına alınacak.
Osmaniye'deki Üretici Ve İhracatçıları Da İlgilendiriyor
AB'nin ambalaj düzenlemeleri doğrudan AB ülkelerinde faaliyet gösteren işletmelerin yanı sıra Avrupa pazarına ürün gönderen Türkiye'deki üretici ve ihracatçıları da ilgilendiriyor.
Bu kapsamda Osmaniye'de üretim yapan ve ürünlerini AB ülkelerine gönderen işletmeler açısından ambalaj tercihleri daha önemli hale gelebilir. Özellikle gıda ve farklı tüketim ürünlerinin Avrupa pazarına sunulmasında kullanılan ambalajların yeni geri dönüşüm ve içerik kriterlerine uygun olması, ihracat süreçlerinde dikkate alınması gereken başlıklardan biri olacak.
Düzenlemenin ilerleyen yıllarda genişlemesi, Osmaniye'deki işletmeler açısından alternatif ambalaj malzemelerine yönelme, üretim süreçlerini yeniden değerlendirme ve ambalaj maliyetlerini gözden geçirme ihtiyacını da gündeme getirebilir. Ancak hangi işletmenin hangi kurala tabi olacağı, ürünün niteliğine ve AB pazarındaki satış şekline göre değişecek.
Depozito Sistemi AB Genelinde Yaygınlaşacak
Yeni düzenlemeyle birlikte tek kullanımlık plastik şişeler ve içecek kutuları için depozito sisteminin AB genelinde yaygınlaştırılması da planlanıyor.
AB üyesi ülkelerin, Almanya'da uzun süredir uygulanan sisteme benzer şekilde tüketicilerin kullandıkları ambalajları geri getirmesini sağlayacak mekanizmalar oluşturması gerekecek. Böylece ambalajların çöpe atılması yerine yeniden toplama ve geri dönüşüm sistemine kazandırılması amaçlanıyor.
2030'dan itibaren geri dönüştürülebilirlik kriterlerinin sıkılaşması da üreticilerin ambalaj tasarımlarında değişikliğe gitmesini gerektirebilir. Özellikle farklı malzemelerin bir arada kullanıldığı bazı ambalajların geri dönüştürülmesinin daha zor olması, sektör açısından önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.
Hedef 2040'a Kadar Ambalaj Atığını Azaltmak
AB'nin düzenlemelerdeki nihai hedefi, ambalaj atıklarını 2040 yılında 2018 seviyesine kıyasla en az yüzde 15 azaltmak.
Eurostat verilerine göre AB'de ambalaj atıkları 2021 yılına kadar artış gösterirken, sonraki iki yılda düşüş yaşandı. Yeni düzenlemelerle özellikle geri dönüştürülebilirliği düşük ambalajların ve gereksiz tek kullanımlık ürünlerin kullanımının azaltılması hedefleniyor.
Sektör temsilcileri ise bazı ürünlerde kimyasal geri dönüşüm yöntemlerinin resmi geri dönüşüm yöntemi olarak kabul edilmesini talep ediyor. Bu yöntemde plastiklerin yüksek sıcaklıkta moleküllerine ayrıştırılması amaçlanıyor. Ancak yüksek enerji tüketimi ve bazı durumlarda zararlı maddelerin ortaya çıkabilmesi nedeniyle çevre örgütleri yönteme karşı çıkıyor.
AB'nin yeni ambalaj kuralları, önümüzdeki yıllarda hem tüketicilerin alışkanlıklarını hem de üreticilerin ambalaj tercihlerini değiştirecek. Türkiye'den Avrupa'ya ihracat yapan işletmeler açısından da düzenlemenin aşamalarının takip edilmesi, ürünlerin yeni ambalaj kriterlerine zamanında uyum sağlaması bakımından önem taşıyor.
